«آیین نامه اجرایی نحوه استفاده از فناوری های نوین در فرآیندهای قضایی» در اجرای بند الف ماده 113 قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و سند تحول و تعالی قوه قضاییه

تاریخ ابلاغ شمسی: 1404/04/18 «آیین نامه اجرایی نحوه استفاده از فناوری های نوین در فرآیندهای قضایی» در اجرای بند الف ماده 113 قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و سند تحول و تعالی قوه قضاییه به منظور توسعه هوشمندسازی و استفاده از فناوری های نوین در اتخاذ تصمیمات قضایی، «آیین نامه اجرایی نحوه استفاده از فناوری های نوین در فرآیندهای قضایی» به شرح مواد آتی است. ماده 1 - تعاریف و اختصارات در این آیین نامه به شرح زیر است: الف ـ مرکز: مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه؛ ب ـ شورای راهبری دادرسی الکترونیکی: شورای موضوع ماده 649 قانون آیین دادرسی کیفری؛ پ ـ سامانه: سامانه هایی که توسط مرکز راه اندازی شده است از قبیل سامانه خدمات الکترونیکی قضایی (سخا) و سامانه مدیریت پرونده قضایی (سمپ)؛ ت ـ فرآیندهای قضایی: مجموعه ای از اقدامات و تصمیمات مرتبط با دادرسی، اجرای احکام یا سایر امور قضایی ایجاد کننده یک خدمت به مراجعان یا اجرای تکالیف قانونی قوه قضاییه؛ ث ـ فناوری های نوین: مجموعه ای از دانش فنی و نوآوری ها که قابلیت ایجاد تغییرات اساسی در فرآیندها، سامانه ها و ساختارهای موجود را دارند، مانند فناوری های نانو، زیستی، اطلاعات، شناختی، هوش مصنوعی؛ ج ـ هوش مصنوعی: به توانایی ماشین برای انجام عملکردهای خودکار و نظام مند از جمله یادگیری، درک، استنتاج، حل مسیله، پیش بینی، تصمیم گیری و اقدام از طریق به کارگیری دانش و اطلاعات و پردازش داده گفته می شود. چ ـ پیشنهاد سامانه: نتایج تحلیل هوش مصنوعی و سامانه در اموری که به سبب مسیولیت کاربر مستلزم تایید نهایی او باشد از قبیل قرارهای اعدادی، تأمین کیفری و تصمیم نهایی؛ ح ـ پایگاه اطلاعاتی معتبر: کلیه پایگاه های داده موضوع ماده 10 قانون مدیریت داده و اطلاعات ملی مصوب 1401/6/30 و پایگاه های داده و اطلاعاتی دستگاه های اجرایی مذکور در ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 1386/7/8 و همچنین سایر پایگاه های مورد تأیید مرکز؛ خ ـ کاربر: کلیه کارکنان قضایی و اداری و همچنین مدیران، کارکنان دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و سایر اشخاصی که وظیفه ثبت اطلاعات در سامانه را به عهده دارند. ماده 2 ـ به منظور بررسی و ارایه پیشنهاد های مربوط به استفاده از فناوری های نوین در فرآیندهای قضایی، کمیسیون های شورای راهبری دادرسی الکترونیکی حسب مورد با ارجاع دبیر شورا عهده دار وظایف زیر می باشند: الف ـ تشخیص امور و فرآیندهای قضایی قابل انجام با استفاده از فناوری های نوین؛ ب ـ تأیید شیوه تحلیل داده ها و تعریف شاخص های فنی و حقوقی ـ قضایی مناسب جهت ارزیابی پیشنهاد سامانه؛ پ ـ نظارت مستمر بر نحوه تحلیل و نتایج حاصل از هوش مصنوعی و ارزیابی آن در راستای ارتقاء کیفیت پیشنهاد سامانه؛ ت ـ تحلیل تصمیمات و نظرات کاربران به منظور افزایش دقت و توانایی پیشنهاد سامانه و یادگیری هوش مصنوعی؛ ث ـ شناسایی و تعیین اموری که به موجب قانون دارای نتایج مشخص و غیرقابل تغییر است مانند محاسبه مواعد و هزینه های قانونی، دیات، خسارات دادرسی و تأخیر تأدیه. ماده 3 - مرکز موظف است به منظور اجرای این آیین نامه نسبت به فراهم نمودن امکانات و انجام امور زیر اقدام نماید: الف ـ ارایه سیستم های تصمیم یار به منظور فراهم نمودن تحلیل های متناسب و مورد نیاز کاربران؛ ب ـ ارتقاء مستمر دقت و کارایی پیشنهاد سامانه از طریق آموزش مکرر با استفاده از بازخوردهای دریافتی از کاربران؛ پ ـ تأمین زیرساخت های لازم در راستای اجرای تکالیف موضوع این آیین نامه؛ ت ـ ارتقا و نوآوری در فرآیندهای قضایی بر پایه فناوری های نوین به منظور کاهش اطاله دادرسی، افزایش اتقان آراء و کیفیت و اثربخشی دادرسی ها؛ ث ـ ایجاد شاخص های آماری جهت ارزیابی عملکرد مراجع قضایی در اجرای این آیین نامه؛ ج ـ شناسایی و ایجاد دسترسی کاربران به پایگاه های اطلاعاتی معتبر. ماده 4 ـ مرکز امکانات و زیر ساخت های مورد نیاز برای انجام امور زیر را به صورت خودکار با استفاده از سامانه و فناوری های نوین فراهم می نماید: الف ـ انجام اموری از قبیل کارشناسی، داوری و سایر شیوه های حل اختلاف با استفاده از هوش مصنوعی؛ ب ـ ارایه خدمات مشاوره حقوقی، تنظیم هوشمند دادخواست یا شکواییه و پیش بینی نتیجه احتمالی طرح دعوا یا شکایت مبتنی بر اطلاعات و اسناد ارایه شده؛ پ ـ انجام اموری از قبیل ارجاع پرونده، انتخاب کارشناس و داور، تعیین وقت و صدور دستورات اداری؛ ت ـ محاسبه هوشمند دیات، مواعد قانونی، هزینه خدمات قضایی، حق الاجراء، حق الزحمه کارشناس و داور، حق الوکاله وکیل و سایر امور دارای تعرفه یا ضابطه مشخص. ماده 5 ـ در طراحی سامانه جهت انجام امور به صورت خودکار یا با استفاده از هوش مصنوعی، رعایت موارد زیر الزامی است: الف ـ شخصی سازی فرآیندها و تحلیل داده ها با بهره گیری از الگوریتم های هوشمند و مدل های داده محور؛ ب ـ حفظ اختیار قاضی در تأیید یا رد پیشنهاد سامانه؛ پ ـ فراهم نمودن قابلیت تغییر پیشنهاد سامانه توسط کاربر؛ ت ـ حفظ امنیت اطلاعات و حریم خصوصی اشخاص. ماده 6 - استفاده از فناوری های نوین در فرایندهای قضایی باید به نحوی باشد که تا حد امکان تشخیص قواعد و تحلیل های منتهی به نتیجه، برای کاربران ممکن باشد. ماده 7 ـ چنانچه امکان دریافت داده های ارایه شده از پایگاه های اطلاعاتی معتبر وجود داشته باشد، اخذ داده و ثبت آن از طریق استخراج اطلاعات از این پایگاه ها انجام می شود. در صورت اختلال یا عدم دسترسی به پایگاه اطلاعاتی، مسیولیت صحت اطلاعات با ارایه کننده و مطابقت اطلاعات با اصل آن به عهده کاربر است. ماده 8 - پیشنهاد سامانه در صورت تایید کاربر اعمال می شود، در غیر این صورت کاربر به نحو مستدل و مستند مطابق تشخیص قانونی خود اقدام می نماید. ماده 9 ـ به منظور کاهش اشتباهات و ارتقاء هوشمندسازی فرآیند های قضایی در صورت رد یا اصلاح پیشنهاد سامانه توسط کاربر، این تغییر همراه با دلایل و مستندات آن، به منظور اطلاع مراجع عالی و در صوت لزوم اصلاح قواعد تحلیل اطلاعات و نتایج حاصله، نگهداری می شود. ماده 10 - مرکز می تواند برای اجرای این آیین نامه با رعایت الزامات فنی و امنیتی از ظرفیت شرکت های دانش بنیان و دفاتر خدمات الکترونیک قضایی استفاده نماید. ماده 11 ـ معاونت مالی، پشتیبانی و امور عمرانی قوه قضاییه، اعتبار لازم را برای اجرای این آیین نامه پیش بینی می نماید. ماده 12 ـ معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی قوه قضاییه موظف است با همکاری مرکز نسبت به تدوین منابع و محتواهای آموزشی و ارایه آموزش های لازم به کاربران در راستای اجرای این آیین نامه اقدام نماید. ماده 13 ـ معاونت راهبردی قوه قضاییه نسبت به ایجاد پست های سازمانی مورد نیاز در مرکز و مراجع قضایی اقدام و معاونت منابع انسانی نیز شرح وظایف کارکنان را متناسب با این آیین نامه اصلاح می نماید. ماده 14 ـ مرکز مکلف است سالانه گزارش مستمر از میزان پیشرفت و همکاری مراجع ذیربط در اجرای این آیین نامه را به رییس قوه قضاییه ارایه نماید. ماده 15 - نظارت بر حسن اجرای این آیین نامه بر عهده معاون اول قوه قضاییه است. این آیین نامه در 15 ماده در تاریخ 1404/04/17 به تصویب رییس قوه قضاییه رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا است.رییس قوه قضاییه ـ غلامحسین محسنی اژیه