آئين نامه ايمني و حفاظت در معادن
مصوب 1372,06,09
با اصلاحات و الحاقات بعدي
فصل اول – كليات
مقررات عمومي
ماده ۱ - منظور از عمليات اكتشاف و بهره برداري در اين آئين نامه كليه عملياتي است كه در آئين نامه هاي اكتشاف و بهره برداري معادن پيش بيني شده است.
ماده ۲ - كليه عمليات اكتشاف و بهره برداري از معادن بايد تحت نظر يكنفر مسئول حفاظت و ايمني كه صلاحيت او بتائيد وزارت كار و امور اجتماعي رسيده انجام گيرد.
ماده ۳ - مسئول ايمني معدن بايد مقيم معدن باشد چنانچه مسئول ايمني بخواهد بعللي محل كار را موقتاً ترك نمايد بايد بمسئوليت خود يكنفر جانشين تعيين نمايد.
ماده ۴ - مسئول ايمني معدن موظف است كليه مواد اين آئين نامه را به استادكاران و مسئولين مربوطه تفهيم نمايد.
ماده ۵ - وزارت معادن و فلزات رونوشت پروانه هاي اكتشاف و بهره برداري را به وزارت كار و امور اجتماعي ارسال مينمايد و همزمان با صدور پروانه يك نسخه از اين آئين نامه را به دارنده پروانه ابلاغ مينمايد. دارنده پروانه بهره برداري مكلف است تاريخ شروع عمليات خ. ر. ب. وزارت خانه هاي معادن و فلزات و كار و امور اجتماعي اطلاع دهد.
ماده ۶ - اكتشاف كننده يا بهره بردار بايد مدارك مشروحه زير را در سر معدن نگاهداري كرده و براي ارائه به مهندسين ناظر وزارت معادن و فلزات و بازرسان كار آماده داشته باشد.
الف - پروانه اكتشاف يا پروانه بهره برداري و يا رونوشت مصدق و يا فتوكپي آنها.
ب - نقشه حدود ناحيه مورد اكتشاف به مقياس 000 /250 /1 و نقشه بهره برداري به مقياس 25000 /1 و براي معادنيكه عمليات زيرزميني دارند، نقشه به مقياس حداقل 500 /1 از قسمت درون معدن و همچنين يك نقشه از كارگاهها و تأسيسات خارج معدن بمقياس حداقل 200 /1
ج - دفتر حاوي مشخصات كاركنان معدن و استخراج روزانه طبق نمونه ايكه وزات كار و امور اجتماعي تعيين خواهد كرد.
د - دفتر مخصوصي جهت ثبت نظرات و تذكرات و دستوراتيكه در اجراي آئين نامه هاي مربوط نسبت بطرز كار و رعايت اصول فني و حفاظت و بهداشت كار و ساير موارد كه از طرف مهندسين ناظر وزارت معادن و فلزات و بازرسان كار داده ميشود.
ه ـ - دفتر مخصوص ثبت حوادث و گزارش اقدامات معموله طبق نمونه ايكه از طرف وزارت كارو امور اجتماعي تعيين ميشود.
و - دفاتري براي ثبت كليه اقدامات ايمني كه دراين آئين نامه به آنها اشاره شده است.
ماده ۷ - مسئول معدن موظف است جزوه يا سفارش نامه حاوي نكات احتياطي و ايمني كه در مورد لوازم و كالاهاي مصرفي و يا تجهيزات معدن همراه با اين كالاها بوسيله سازندگان يا فروشندگان تهيه گرديده هنگام خريد از آنان مطالبه نموده مفاد آنرا دقيقاً بمورد اجراء بگذارد.
ماده ۸ - تمام كارگران جديدالاستخدام و همچنين كارگرانيكه تغيير شغل ميدهند قبلاً بايد يك دوره آموزشي مربوط به اصول ايمني را بگذرانند. كارگرانيكه در تونلها بكار گمارده خواهند شد، علاوه بر اين دوره بايد يك دوره كامل آموزشي را در مورد طرز استفاده از كپسولهاي نجات و وسايل اوليه آتش نشاني (از قبيل كپسولهاي آتش نشاني، آب، ماسه، و غيره) بگذرانند.
ماده ۹ - تمام كارگران جديدالاستخدام شاغل در تونلها و كارگرانيكه با تغيير شغل از قسمتي به قسمت ديگر معدن منتقل ميشوند بايد با راههاي خروجي اصلي و اضطراري تونل آشنا شوند.
ماده ۱۰ - تعداد كارگرانيكه به داخل تونل ميروند و همچنين تعداد كارگرانيكه از تونل خارج ميشوند بايد دقيقاً كنترل و در دفتر مخصوص ثبت گردند. كارگران موظفند بلافاصله پس از خروج از تونل چراغ انفرادي خ. ر. ب. چراغخانه تحويل داده و چنانچه چراغخانه بطور سلف سرويس اداره ميگردد بمنظور شارژ، چراغ خود را روي دستگاه شارژ قرار دهند.
ماده ۱۱ - كليه كارگران شاغل در تونلها و مسئولين قسمت ها، در هنگام ورود به تونل بايد به لباس كار، كلاه و كفش ايمني مناسب با نوع و شرايط كار و هم چنين وسايل استحفاظي فردي ضروري مجهز باشند.
ماده ۱۲ - محل يا محلهاي عمليات معدني بايد بوسيله سيم خاردار يا هر وسيله ديگر از زمين هاي مجاور مجزا باشد بطوريكه مانع عبور اشخاص متفرقه و حيوانات گردد.
ماده ۱۳ - معادن زيرزميني ( باستثناي موارد حفر چاه فرعي يا اكتشافي و پيشروي گالري و ميله و دويل) بايد بوسيله حداقل دو راه با شرايط زير به خارج ارتباط داشته باشد.
الف - راههاي مذكور در داخل معدن بهم ارتباط داشته باشد.
ب - عبور افراد از هر يك از آنها بآساني ميسر باشد.
ج - فاصله بين آنها بيش از 15 متر بوده و دهانه آنها زير پوشش يك ساختمان واحد نبوده و مدخل آنها در نقاط سيل گير و يا بهمن گير و مانند آن نباشد.
ماده ۱۴ - كليه راههاي عبور و مرور معدن كه داراي شيب بيش از ۴۵ درجه هستند بايد مجهز به نردبانهائي با مشخصات زير باشد:
الف - بصورت قطعات جداگانه هر يك بطول حداكثر 10 متر و بطريق مطمئني نصب شده باشد و حداقل هفته اي يكبار مورد بازديد قرار گرفته و نواقص آن برطرف و نتيجه در دفتر ايمني ثبت گردد.
ب - زاويه شيب آنها از 75 درجه بيشتر نباشد.
ج - در انتهاي هر نردبان پاگردي بمنظور استراحت و پيش گيري از خطرات ناشي از سقوط ساخته شده باشد.
د - نردبان بايد حداقل تا يكمتر بالاي پاگرد بدون پله ادامه يابد و درغير اينصورت به دستگيره هاي ثابتي كه امكان بالا و پائين آمدن افراد را فراهم نمايد مجهز گردد.
ماده ۱۵ - موتورها و ساير ماشينهاي ثابت مربوط به عمليات معدني در روي زمين بايد در فضاي سرپوشيده نصب و بوسيله تابلوئي عبور اشخاص غيرمسئول به داخل جايگاه آنها منع شده باشد.
ماده ۱۶ - كليه محلهاي خطرناك مانند پرتگاهها و غيره بايد با سيم خاردار يا وسيله مناسب ديگر حفاظ گذاري شود.
ماده ۱۷ - بمنظور حفظ كارگران از گيركردن و يا افتادن به قسمتهاي متحرك ماشين آلات از قبيل توربين و چرخ دنده و غيره و همچنين بمنظور جلوگيري از افتادن اشياء متفرقه به داخل آنها بايد قسمت هاي متحرك دستگاه را بوسيله توري و حصار فلزي از محيط جدا نمود.
ماده ۱۸ - در هر تونل در حال بهره برداري بايد حداقل دو راه خروجي مخصوص عبور و مرور و رساندن افراد به بيرون تونل وجود داشته باشد. هر كارگاه استخراجي نيز بايد حداقل داراي دو راه خروجي كاملاً جدا از يكديگر باشد.
ماده ۱۹ – سوار شدن افراد در واگن هاي باربري، لكوموتيوها و شاسي هاي مخصوص حمل چوب و غيره ممنوع ميباشد.
ماده ۲۰ - هرگاه شيب خط آهن بيش از يك درصد باشد نقل و انتقال دستي واگن ها ممنوع ميباشد.
ماده ۲۱ - هنگاميكه نقل و انتقال واگنها بصورت قطار و بوسيله لكوموتيو انجام مي پذيرد اتصال واگن ها بيكديگر بايد بوسيله زنجير و قلاب انجام شود.
ماده ۲۲ - واگن ها بايد متناوباً و به نوبت در تعميرگاه مربوطه تحت سرويس و روغن كاري و تعمير قرار گيرند. كارهاي انجام شده بايد با ذكر شماره واگن و تاريخ تعمير و سرويس و نام خانوادگي شخصي كه مجري آن بوده است در دفتر مخصوص ثبت گردد.
ماده ۲۳ - متصل و يا جدا نمودن واگنها در حين حركت قطار ممنوع ميباشد.
ماده ۲۴ - نظافت نقاله ها و روغن كاري قسمتهاي متحرك آن در هنگام كار و همچنين سوار شدن افراد بر روي تسمه نقاله ها و حمل چوب و ساير وسايل به وسيله آنها ممنوع ميباشد.
فصل دوم - نگاهداري
ماده ۲۵ - شبكه راهها و همچنين تأسيسات و ابزار كار معدن بايد هميشه با استفاده از وسائل مناسب در برابر هرگونه خطرات و عوارض از جمله ريزش حفظ شود.
ماده ۲۶ - در قسمتهائي از شبكه معدن كه به تجربه ثابت شده باشد بعلت جنس و استحكام سنگ نيازي به وسائل نگاهداري ندارد ميتوان از بكار بردن اين وسائل خودداري كرد ولي همواره بايد آن قسمت ها را از نظر بروز خطر بازرسي نمود.
ماده ۲۷ - كليه قسمتهاي سست شده (لقي ها) در جبهه كار و ديوارها و سقف ها بايد با دقت پائين ريخته شده و يا بطور مطمئني از ريزش آنها جلوگيري بعمل آيد.
ماده ۲۸ - در صورتيكه پشت وسائل نگاهداري نصب شده حفره هائي در سقف يا ديواره ها پيدا شود بايد آنها را پر كرد.
ماده ۲۹ - كليه وسائل نگاهداري نصب شده در معدن بايد داراي قدرت و استحكام لازم باشد.
ماده ۳۰ - در موقع نصب و يا تعويض و يا تعمير وسائل نگاهداري بايد احتياط هاي لازم براي جلوگيري از ريزش بعمل آيد.
ماده ۳۱ - استادكار هر قسمت موظف است در هر نوبت كار اقلاً يكبار سقف، ديوارها، راهروها و جبهه كار خود را كاملاً بازديد و در صورت مشاهده عيب و نقص فوراً نسبت به رفع آن اقدام نمايد بعلاوه در پايان هر نوبت كار قبل از حصول اطمينان استحكام كارگاه نبايد محل كار را ترك كند.
ماده ۳۲ - وسيله نگاهداري بايد به شكلي كار گذارده شود كه بين آن با سقف و ديواره ها اتكاي كامل حاصل شود. (تنگ اندازي)
ماده ۳۳ - در موارد ضروري بايد بين قابها و يا رديفهاي وسائل نگاهداري باند كافي وسائل پوششي از قبيل لارده و يا تور سيمي قرار داده شود.
ماده ۳۴ - در مورد فضاي خالي شده در عمليات استخراج بايد امكان نشست زمين و احتمال خطراتي را در بيرون و يا درون معدن پيش بيني كرده و با تدابيري نظير پر كردن محل استخراج و يا مانند آن از بروز خطر جلوگيري نمود.
ماده ۳۵ - تونل ها و گالري هاي متروكه و همچنين كارگاههائيكه استخراج آنها تمام شده بايد مسدود گردد.
در مورد معادن زغال اين عمل بايد طوري انجام گيرد كه هيچگونه اختلالي در تهويه معدن بوجود نيايد. (ساير قسمت هاي فعال معدن)
ماده ۳۶ - چوب بست گالريها بايد بموقع و مطابق با پاسپورت مربوطه انجام گردد. پاسپورت پيشروي و چوب بست هر تونل توسط سرپرست قسمت تهيه و تنظيم و به تأييد و تصويب رئيس يا سرپرست معدن رسيده باشد.
ماده ۳۷ - در گالريهاي فرعي كه داراي شيب بالا بوده و ريختن مواد از بالا به پائين آن از طريق ناودانيهاي مخصوص و يا كانال فلزي انجام ميگيرد، راهروي عبور و مرور و قسمت ريزش و حمل مواد بايد بوسيله ديوار، از يكديگر جدا گردند و عرض راهروي عبور و مرور نبايد كمتر از ۸۰ سانتيمتر بوده و سطح مقطع قسمت كانال مخصوص ريزش و حمل مواد در پاسپورت مربوطه مشخص و قيد گردد.
ماده ۳۸ - گالريهاي مربوط به جبهه استخراج در تمام مدت بهره برداري بدون نقص و بطور مرتب تميز باشد. انباشتن سنگ، چوب و مواد ديگر همچنين باقي گذاردن واگن و غيره در گالريهاي حمل و نقل و تهويه ممنوع ميباشد.
ماده ۳۹ - گالريهاي در دست بهره برداري كه چوب بست آنها متشكل از قابهاي چوبي فلزي و يا قابهاي بتوني مسلح ميباشد، بايد در هر شيفت يك بار مورد بازديد تكنسينهاي تونل و هر روز يك بار نيز مورد بازديد و كنترل رئيس قسمت يا معاون وي قرار گيرد.
ماده ۴۰ - مسئولين بازديد و نظارت موظف هستند در مورد تغيير چوب بست هاي آسيب ديده بلافاصله اقدامات مربوطه را انجام دهند و همينطور گالريهائيكه بدون چوب بست پيشروي شده اند در مورد برداشت سنگهاي معادن نااستوار كمربالا و جوانب گالري سريعاً اقدامات ايمني را انجام دهند.
ماده ۴۱ – در هنگام تعويض چوب بست، برداشت بيش از ۲ قاب چوبي و يا فلزي در يك زمان مجاز نمي باشد.
قبل از برداشتن هر قاب چوب بست بايد قابهاي طرفين آن به اندازه كافي تقويت و تخته كوبي گردند.
فصل سوم - هواي معدن
الف - تهويه عمومي
ماده ۴۲ - تمام قسمتهاي دروني معدن كه كارگران در آنجا كار ميكنند يا از آنجا عبور مينمايند بايد بوسيله گردش منظم هواي سالم تهويه شود بطوريكه جريان هوا محسوس باشد تهويه بايد طوري باشد كه هواي معدن از نظر گرما و رطوبت تحمل بوده و هر نوع گاز مضر را خارج سازد.
ماده ۴۳ - سرعت جريان هوا بايد در راهروهاي دروني، چاهها و كارگاههاي استخراج بين يك و ۸ متر در ثانيه باشد. در راهروهائيكه از آنها براي تهويه استفاده ميشود ممكن است سرعت هوا از ۸ متر در ثانيه تجاوز نمايد.
ماده ۴۴ – كار كردن در محلهائيكه هواي آن كمتر از ۱۹ % اكسيژن داشته و يا تشعشع مواد راديواكتيو آن از ۳۰۰ ميكروكوري در ليتر تجاوز نمايد و يا ميزان گازهاي مضر از حد مجاز زيادتر باشد ممنوع است.
تبصره - ميزان گازهاي مضر در هواي معدن نبايد از مقادير زير تجاوز نمايد:
1 - اكسيد دو كربن - نيم در ده هزار.
2 - گاز كريزو - يك درصد.
3 - گاز ئيدورژن سولفوره - دوصدم در هزار.
4 – گازانيدريد سولفورو - دوهزارم در هزار.
5- گاز انيدريد كربنيك - يك درصد.
ماده ۴۵ - هوائيكه اكسيژن خود را از دست داده باشد و يا با گازهاي مضر و قابل اشتعال مخلوط و يا بيش از حد گرم شده باشد بايد با كوتاهترين راه ممكن بخارج از معدن هدايت شود. احتياط هاي لازم نيز بايد به عمل آيد تا هواي خروجي در دهانه تونل ها و يا چاههاي خروج هوا ايجاد خطر ننمايد.
ماده ۴۶ - راهروهاي مخصوص گردش هوا بايد مرتباً بازديد شده و هميشه تميز و بدون مانع بوده و در صورت ريزش فوراً تعمير شود.
ماده ۴۷ - درموارديكه تهويه طبيعي كافي نباشد بايد از وسائل تهويه مصنوعي استفاده شود. گردش هوائيكه توسط اين وسائل ايجاد ميشود تا آنجا كه ممكن است بايد با گردش طبيعي هوا در يك جهت باشد.
ماده ۴۸ - درمواقعيكه تهويه معدن بطور طبيعي انجام ميشود بايد در فصولي كه جهت جريان هوا تغيير ميكند ترتيبي داده شود كه از اختلال در تهويه معدن جلوگيري شود.
ماده ۴۹ - بادزنهاي اصلي تهويه بايد:
در محفظه غيرقابل اشتعالي نصب شود و در محل مناسبي مجاور دهانه چاه يا دهانه تونل قرار گيرد و در مواقع لزوم تعويض جهت جريان هوا امكان پذير باشد.
ماده ۵۰ - بادزنها بايد هر هفته بوسيله مسئول مربوط معاينه گردد.
ماده ۵۱ - بادزنهاي اصلي معدن بايد داراي دستگاه تعيين اختلاف فشار باشد و همچنين مجهز بوسيله اي باشد كه توقف بادزنها را اعلام نمايد.
ماده ۵۲ - طرز تهويه بايد طوري باشد كه احتياج به نصب درهاي متعدد نباشد.
در راهروهائيكه احتياج به نصب درهاي تهويه است حتي المقدور بايد ۲ در و در راهروهاي پر عبور و مرور دو يا سه در با فاصله لااقل ۵ متر از يكديگر كار گذاشته شود و در موقع عبور و مرور هميشه يك در بسته باشد. ساختمان درها بايد طوري باشد كه خود به خود بسته شود و هر كس از دري كه عبور ميكند بايد مراقب بسته شدن آن باشد و اگر بسته نشود مسئول قسمت را براي تعمير آن خبر كند.
تبصره - استفاده از پرده هاي پارچه اي از قبيل برزنت و غيره بجاي درهاي تهويه ممنوع است.
ماده ۵۳ - در جائيكه راههاي ورودي و خروجي اصلي تهويه به يكديگر نزديك باشند ديوارها و درهاي بين آن دو بايد طوري ساخته شوند كه در مواقع انفجار يا آتش سوزي به آساني خراب نگردند.
ماده ۵۴ - هر موقع در عمل تهويه قسمتي از معدن خللي حاصل شود آن قسمت بايد تا برقراري مجدد تهويه تعطيل گردد.
ماده ۵۵ - راههاي متروك بايد به ترتيبي مسدود گردد كه كارگران نتوانند از آنها عبور نمايند.
ماده ۵۶ - در معادنيكه تعداد كارگران دروني آن در هر نوبت كار از ۱۰۰ نفر تجاوز كند و همچنين در معادن زغال بطور كلي و در معادني كه احتمال وجود گازهاي مضر و خطرناك در آنها ميرود مسئوليت امر تهويه معدن بايد بر عهده يك فرد صلاحيتدار گذاشته شود.
ماده ۵۷ - هرگونه تغيير در سيستم تهويه معدن بايد فقط بدستور مسئول تهويه انجام گيرد.
ماده ۵۸ - تغيير كلي در دستگاه تهويه معدن هنگامي بايد صورت گيرد كه كليه كاركنان معدن به استثناي متخصص و كاركنانيكه انجام تعميرات به عهده آنهاست از درون معدن خارج شده باشند.
ماده ۵۹ - لااقل هر سه ماه يكبار بايد مشخصات جريان تهويه كارگاهها و محلهاي حساس معدن تعيين و در دفتر مخصوص ثبت گردد.
ماده ۶۰ - معدن گريزودار بايد مجهز به دو دستگاه بادزن اصلي باشد كه هر يك بتوانند به تنهائي تهويه كامل معدن را تأمين نمايند. هر يك از بادزنها بايد به دو منبع نيروي جداگانه كه يكي از آنها موتور با احتراق داخلي باشد مستقيماً متصل گردد.
ماده ۶۱ - اگر وقفه اي در كار بادزنها ايجاد شود بايد فوراً مسئول تهويه را مطلع نمود تا اقدامات لازم براي حفاظت نفرات بعمل آورد و در صورت لزوم معدن يا قسمتهائي كه به تهويه آن لطمه وارد آمده از كارگران تخليه گردد. شروع مجدد كار بايد با اجازه مسئول معدن باشد.
تبصره - در روزهاي بعد از تعطيل و يا پس از هرگونه وقفه طولاني كه در كار بادزنهاي اصلي معدن بوجود آيد، مسئول تهويه موظف است كليه بادزنها را بكار اندازد و مسئول معدن پس از حصول اطمينان از اينكه تهويه كافي صورت گرفته بكارگران اجازه ورود به معدن را بدهد.
ماده ۶۲ - مواقعيكه در سيستم تهويه تغييراتي بوجود آيد مسئول تهويه معدن بايد مشخصات جريان هواي نقاطي را كه معين شده اندازه گيري كرده و نتايج حاصله را در دفتر ثبت كند.
ب - تهويه در معادن گرددار و گريزودار
ماده ۶۳ - در معادنيكه ولو يك بار و در يك نقطه حتي بمقدار كم گاز گريزو مشاهده شود آن معدن گريزودار شناخته ميشود در اينگونه معادن و معادن داراي گرد زغال علاوه بر لازم الاجرا بودن كليه مواد مربوط به قسمت الف (تهويه عمومي) مواد زير نيز لازم الاجرا ميباشد.
ماده ۶۴ - در معادن گريزودار در هرنوبت كار قبل از شروع بكار بايد كارگاهها و نقاط مشكوك بوسيله مسئول تهويه معدن بازديد شده و بوسيله دستگاه گريزوسنج عيار گريزوي آن تعيين گردد تا در صورتيكه عيار گريزو در محلي بيش از حد مجاز باشد از ورود كارگران به آنجا جلوگيري شود.
تبصره - عيار گريزو در كارگاههاي استخراج نبايد بيش از يك درصد و در راهروهاي خروج هوا بيش از يك و نيم درصد باشد.
ماده ۶۵ - براي جلوگيري از تراكم گريزو بايد محلهاي خالي روي چوب بست تا سقف تونل كاملاً پر شود.
ماده ۶۶ - استخراج در معادن گريزودار بايد بطريقه طبقه هاي اصلي يا فرعي پائين رو صورت گيرد. محل استخراج را بايد به طريقه خاكريزي و يا بطريق ديگر پر كنند و همچنين ترتيبي داده شود كه هوا باندازه لازم به جبهه كار برسد.
ماده ۶۷ - در محلهائيكه عمليات معدني بطرف كارگاههاي متروكه در آنجا امكان تمركز گريزو ميباشد پيش ميرود و يا در معادنيكه احتمال تصاعد آني گريزو ميرود، براي اطلاع از وجود گاز جلوي جبهه كار بايد چالي حفر كرد كه هميشه حداقل داراي ۵ متر طول باشد. هرگاه گاز گريزو ازاين چال متصاعد شود استادكار موظف است كارگران را از محل خارج نموده و راه ورود به كارگاه را مسدود كرده و مسئول تهويه را مطلع سازد.
ماده ۶۸ - كار كردن و عبور و مرور و ماندن در هر قسمت از معدن كه شعله چراغ شاخص يا وسيله ديگر كشف كننده گاز، عيار بيش از حد مجاز را نشان دهد، ممنوع است مگر در مواقع نجات كارگران.
ماده ۶۹ – هر قسمت از معدن كه بعلت وجود گاز با عيار بيش از حد مجاز تعطيل شده است، بايد ديواركشي يا بطور مؤثري از ورود افراد جلوگيري شود. ورود به چنين محلهائي فقط با اجازه كتبي مسئول تهويه مجاز ميباشد.
ماده ۷۰ - مشخصات جريان هوا (موضوع ماده ۷۶) در معادن گريزودار و معادنيكه خطر اشتعال گرد زغال وجود دارد بايد لااقل هر ماه يكبار بررسي شود. اگر عيار گاز گريزو در راهروهاي خروج هوا بيش از يك درصد باشد بايد اين بررسي روزانه انجام گيرد.
ماده ۷۱ - هرگاه در محلي عيار گريزو از حد مجاز تجاوز نمايد بايد تحت نظر مسئول مربوطه و با احتياط كافي نسبت به تهويه بيشتر بمنظور پائين آوردن عيار گريزو تا حد مجاز اقدام نمود.
ماده ۷۲ - براي رقيق كردن گاز نبايد منحصراً از هواي فشرده استفاده نمود.
ماده ۷۳ - در معادن گريزودار هر نوع عملي كه ايجاد جرقه ممتد نمايد ممنوع است.
ماده ۷۴ - در معادن گريزودار بايد به تعداد كافي چراغ اطمينان موجود و مورد استفاده قرار گيرد در صورت استفاده از چراغ اطمينان برقي بايد چراغ اطمينان شعله اي يا وسيله مشابه ديگري در بالاترين نقطه هر كارگاه بعنوان شاخص در تمام مدت كار مورد استفاده قرار گيرد.
ماده ۷۵ - تهويه بايد صعودي بوده و در هر بخش بصورت مجزا و مستقل از ديگري انجام گيرد.
ماده ۷۶ - هر معدن بايد نقشه تهويه داشته باشد كه مشخصات تهويه از قبيل جهت جريان و گذر هوا و فشار و طرز توزيع آن و همچنين وضع درهاي اصلي تهويه و نقاط اندازه گيري مشخص شده باشد. هر نوع تغييري كه در وضع تهويه داده ميشود بايد در آن نقشه منعكس گردد.
ماده ۷۷ - در سينه كار و مناطقي كه در آن خطر انفجار گرد زغال وجود دارد بايد بوسيله پاشيدن خاك نرم يا آب و يا با وسائل ديگر از خطر انفجار جلوگيري شود. قبل از پاشيدن خاك بايد گرد زغال موجود روي سقف و زمين و ديواره ها و وسائل نگهداري را جمع آوري و خارج نمود.
ماده ۷۸ - واگنت هائيكه براي حمل زغال در معادن گرد زغال دار بكار ميرود بايد طوري ساخته و نگهداري شوند كه در موقع حمل و نقل، گرد زغال پخش نشود.
ماده ۷۹ - زغال هائيكه توليد گرد ميكند بايد باندازه كافي با آب مرطوب شود.
ماده ۸۰ - معادنيكه در آنها خاك پاشي معمول است بايد داراي دفتر مخصوصي باشد كه در آن خصوصيات محل و تاريخ خاك پاشي و نمونه برداري از مخلوط خاك و گرد زغال موجود در محل و همچنين نتيجه آزمايشات در مورد قابليت اشتعال نمونه گرفته شده ثبت شود.
ماده ۸۱ - چنانچه در نمونه هاي گرفته شده طبق ماده قبل عيار مواد سوختني از ۳۵ % تجاوز كرده باشد بايد بلافاصله با خاك پاشي مجدد عيار آن را پائين آورد.
ماده ۸۲ - مقدار اكسيژن در تونلها و گالريهائيكه افراد مشغول بكار هستند و يا ممكن است از آنجا عبور نمايند نبايد كمتر از بيست درصد هواي محل را تشكيل بدهد.
ماده ۸۳ - قبل از ورود كارگران بمحل هائيكه در آنجا عمليات انفجاري انجام گرفته است مقدار گازهاي سمي نبايد بيش از حد مجاز باشد.
ماده ۸۴ - گالريها و قسمت هاي استخراجي كه بهره برداري از آنها تمام شده و يا موقتاً تعطيل شده باشد و همينطور گالريهائيكه مورد استفاده قرار نميگيرند بايد مرتباً و كاملاً تهويه گرديده و يا بوسيله مصالح مناسب از قسمت هاي ديگر جدا و كاملاً مسدود گردند.
ماده ۸۵ - خاموش كردن سيستم تهويه و يا وانتي لاتورها و يا تعويض سيستم كار آنها باستثناء موارد اجتناب ناپذير و سوانح فقط بنا بدستور كتبي رئيس و يا سرپرست معدن بايد انجام پذيرد.
ماده ۸۶ - تكنسينهاي گروه ويژه تهويه و مسئولين اندازه گيري گاز موظف هستند يك ساعت قبل از شروع شيفت بر سر كار حاضر و اندازه گيري هاي لازم را انجام دهند. همه تكنسينها و سركارگران براي اندازه گيري گاز بايد آموزش هاي لازم را ديده باشند.
ماده ۸۷ - علاوه بر اندازه گيريهاي منظم جاري، تمام كاركنان قسمت نظارت فني (مهندسين - تكنسينها) خود موظفند در مواقع بازديد از سينه كارها، گازهاي آنجا را اندازه گيري و كنترل نمايند.
ماده ۸۸ - دستگاههاي گازسنج بايد متناوباً طبق دستورالعمل كارخانه هاي سازنده و يا دستورالعملي كه در معدن با نظارت افراد بصير و مطلع تهيه شده است توسط افراد آموزش ديده مورد كنترل قرار گيرد.
فصل چهارم - روشنائي
تعريف:
چراغ اطمينان وسيله روشنائي است كه استفاده از آن در معادن داراي گريزو يا گرد زغال بدون خطر بوده و از اين روي بكار بردن آنرا در اينگونه معادن مجاز دانسته اند.
ماده ۸۹ - در معادن داراي گريزو و يا گرد زغال بايد منحصراً از چراغ اطمينان استفاده شود.
ماده ۹۰ - در معادن زيرزميني هر كارگر بايد داراي يك پلاك با شماره اختصاصي و همچنين يك چراغ بهمان شماره باشد كه تحويل و تحول چراغ با پلاك شماره دار كارگر انجام گيرد.
ماده ۹۱ - در معادن زغال سنگ بدون گرد زغال و گريزو كه استفاده از چراغهاي اطمينان الزامي نيست بايد فقط از چراغهائيكه شعله آنها محفوظ باشد استفاده شود.
ماده ۹۲ - چراغهاي اطمينان بايد دائماً در وضع سالم و بدون نقصي نگهداري شده و هنگام تحويل به كارگران سالم و آماده بكار باشد.
ماده ۹۳ - چراغها بايد در محلي تنظيم و سوختگيري شوند كه از محل انبار سوخت فاصله كافي داشته و از ساختمانهاي مجاور و تأسيسات و دهانه معدن حداقل ۱۰ متر فاصله داشته باشد.
تبصره - در مخزن سوخت چراغهاي اطمينان شعله اي، بايد الياف مخصوص قرار داده شود كه سوخت چراغ را خود جذب نموده و مانع از تراوش آن بخارج شود.
ماده ۹۴ - مسئول معدن بايد شخصي را كه واجد صلاحيت باشد بتصدي چراغ خانه بگمارد.
ماده ۹۵ - در معادن داراي گريزو و يا گرد زغال بايد چراغها قبل از ورود به داخل معدن از لحاظ سالم بودن بوسيله شخص مسئولي بازديد و بررسي گردد.
تبصره ۱ - بكاربردن قطعات يدكي غير از آنچه كه كارخانجات سازنده مربوطه تعيين نموده اند ممنوع است.
تبصره ۲ – هر شخصي كه چراغ دريافت مينمايد موظف است از سالم بودن چراغ، اطمينان حاصل كند.
تبصره ۳ - ساختمان چراغ اطمينان بايد طوري باشد كه فقط در چراغخانه بتوان با وسائل به خصوص آنرا باز كرد.
ماده ۹۶ - اگر چراغ اطمينان شعله اي در معادن داراي گريزو و يا گرد زغال خاموش شود، بايد از روشن كردن مجدد آن در داخل معدن خودداري كرد.
ماده ۹۷ - چراغهاي اطميناني كه در موقع كار دچار نقص گردد بايد فوراً خاموش و به چراغخانه برگردانده شود.
ماده ۹۸ - چراغهاي اطمينان شعله اي را نبايد جلوي لوله هاي تهويه قرار داد.
ماده ۹۹ - كارگران بايد پس از خروج از درون معدن چراغ خود را بلافاصله تحويل چراغخانه دهند و بردن چراغ به منازل و يا محل ديگر ممنوع است.
ماده ۱۰۰ - شخصي كه چراغ را تحويل گرفته است اگر مجدداً آنرا به چراغخانه برنگرداند و يا چراغ ديگري بجاي آن تحويل دهد بايد علت آنرا به چراغدار گزارش نمايد. چراغدار بايد علت عدم تحويل و يا تعويض را رسيدگي و در صورت لزوم به مسئول معدن گزارش نمايد.
ماده ۱۰۱ - چراغخانه بايد از مصالح غيرقابل اشتعال ساخته شده و خوب تهويه شود.
ماده ۱۰۲ - ساختمان چراغخانه بايد طوري باشد كه در مواقع خطر كاركنان آن بتوانند محل كار را فوراً ترك نمايند.
ماده ۱۰۳ - استفاده از بخاري و شعله آزاد و همچنين استعمال دخانيات در چراغخانه ممنوع است.
ماده ۱۰۴ - دستگاههاي آتش نشاني و مقدار شن كافي بايد در هر محلي كه چراغها سوخت گيري و سرويس ميگردند موجود باشد.
ماده ۱۰۵ - ورود افراد به داخل تونلها و همچنين اجراء كار بدون چراغ تونلي انفرادي ممنوع ميباشد.
ماده ۱۰۶ - تعداد چراغهاي سالم انفرادي در هر چراغخانه بايد ده درصد بيشتر از كارگران تونل باشد.
ماده ۱۰۷ - چراغهاي تونلي و اطمينان از لحظه اي كه در چراغخانه به كارگر تحويل ميگردد در صورتيكه بدون وقفه و بطور متمادي مورد استفاده قرار گيرد بايد بمدت ده ساعت كار كند.
ماده ۱۰۸ - بازكردن چراغ و يا لامپ آنها در داخل تونل ممنوع است. اين چراغها بايد به قفل مغناطيسي مجهز باشند.
ماده ۱۰۹ - در صورتيكه يك چراغخانه براي معدن كافي نباشد در مقابل هر تونل و يا هر چند تونل نزديك به هم بايد يك چراغخانه احداث و به وسايل و تأسيسات مورد نياز تجهيز گردد.
ماده ۱۱۰ - چراغخانه بايد مجهز به وسايل تهويه با قدرت كافي بوده و پيوسته تميز نگهداري شود.
ماده ۱۱۱ - چراغخانه بايد از نظر وسايل ايمني از قبيل كپسولهاي آتش نشاني و جعبه هاي مخصوص ماسه تأمين باشد.
ماده ۱۱۲ - مسئول ايمني معدن موظف است حداقل يكبار در ماه تمام چراغهاي انفرادي را بازديد و دقيقاً كنترل نمايد.
فصل پنجم - پيشگيري و مبارزه با آتش سوزي در معادن زغال سنگ
تعاريف:
۱ - آتش بند:
آتش بند عبارتست از صفحاتيكه روي آنها خاك نرم ريخته شده و يا ظرفهائيكه از آب پر شده و زير سقف تونل در نقاط مناسب نصب گرديده است.
اين صفحات و ظرفها در اثر تغييرات فشار هواي حاصل از انفجار خود بخود واژگون شده و مواد آن سدي در مقابل انتشار آتش بوجود مياورد.
۲ - خاك:
خاك عبارتست از مواد غيرسوختني و نرم كه جاذب الرطوبه نباشد.
ماده ۱۱۳ - ساختمانهاي سرچاه و راههاي زيرزميني بايد هميشه خالي از مواد قابل اشتعال از قبيل مواد نفتي و گرد زغال و امثال آن باشد.
ماده ۱۱۴ - بازديدهاي مخصوص از نظر پيشگيري از آتش سوزي يا گرم شدن زغال بايد قبل از هر نوبت كار انجام گيرد.
ماده ۱۱۵ - ديوار چاهها بايد با مصالح غيرسوختني ساخته شود.
ماده ۱۱۶ - برج بالاي چاه مورد بهره برداري و ساختمانهاي اطراف آن نبايد از چوب ساخته شوند.
ماده ۱۱۷ - آسانسورها و همچنين موتورخانه ها و تعميرگاههاي زيرزميني و ابزارآلات آنها بايد از مصالح و مواد غيرسوختني ساخته شوند.
ماده ۱۱۸ - در نقاط زير بايد وسائل آتش نشاني و سطل هاي محتوي شن به تعداد و يا مقدار كافي موجود باشد.
۱ - در تمام قسمتهاي معدن كه در آنها مواد سوختني نگاهداري ميشود.
۲ - در تمام راههاي ورود هوا كه در آنها وسيله نگاهداري چوبي بكار رفته است.
۳ - در تمام نقاطي كه لوكوموتيوها سوخت گيري ميكنند.
۴ - در ساير قسمتهائيكه به تشخيص مسئول معدن احتمال آتش سوزي ميرود.
ماده ۱۱۹ - در هر جائيكه شن و يا شير آب وجود دارد بايد وسائلي براي انتقال و حمل شن و استفاده فوري از آب جهت آتش نشاني آماده شده باشد.
ماده ۱۲۰ - دستگاههاي آتش نشاني بايد بطور منظم آزمايش شده و طوري نگاهداري شود تا اطمينان حاصل گردد كه خوب كار ميكنند. تاريخ آزمايش بايد بوسيله مسئول مربوطه در دفتر مخصوص ثبت گردد.
ماده ۱۲۱ - دستگاههاي آتش نشاني كه در معدن بكار ميرود بايد از انواع مجاز و متناسب با نوع آتش سوزي احتمالي باشد.
ماده ۱۲۲ - تعداد كافي از كارگران بايد براي بكار بردن دستگاههاي آتش نشاني آموزش لازم ديده باشند.
ماده ۱۲۳ - در ماشين خانه هاي زيرزميني فضولات روغني و نفتي بايد در محفظه هاي فلزي دربسته جمع آوري و منظماً از معدن خارج گردد.
ماده ۱۲۴ - مسئول معدن موظف است آموزش لازم را در مورد آتش نشاني بكارگران خود بدهد تا هر فردي كه اولين دفعه متوجه آتش سوزي شود در صورت امكان اقدام بخاموش كردن آن كند و هر چه زودتر بمسئول مافوق خود اطلاع دهد.
ماده ۱۲۵ - افراديكه در خاموش كردن آتش وظيفه اي ندارند بايد فوراً از محلي كه آتش سوزي رخ داده دور شوند و تا خاموش شدن آتش بطور كامل و دستور مجدد مسئول مربوطه به آن محل نزديك نشوند.
ماده ۱۲۶ - مسئول معدن بايد ماسك تنفسي و چراغ اطمينان بتعداد كافي در سر معدن براي آتش نشاني آماده كرده باشد.
ماده ۱۲۷ - براي برطرف كردن ويا بي خطر ساختن گرد زغال در نقاط نزديك محل آتش سوزي بايد خاك پاشي يا اقدامات كافي ديگر بعمل آيد.
ماده ۱۲۸ - آن قسمت از داخل معدن كه احتمال آتش سوزي دراثر گرم شدن زغال ميرود بايد بلافاصله بوسيله ديوارها يا سدهائي از ساير قسمتهاي معدن مجزا گردد.
ماده ۱۲۹ - ساخت يا نصب ديواره سدكننده بايد با حضور يك مأمور مسئول انجام گيرد.
ماده ۱۳۰ - كارگران ساخت ديواره در محل خروج هوا بايد مجهز بدستگاه تنفسي انفرادي باشند.
ماده ۱۳۱ - ديواره سدكننده از لحاظ نفوذ ناپذير بودن هوا و درجه حرارت آن و همچنين هواي پشت سد روزانه بايد بازرسي و نتايج بازرسيها در دفتر ثبت و هر وضع غيرعادي فوراً به متصديان مربوطه اطلاع داده شود.
ماده ۱۳۲ - قبل از خراب كردن ديواره سد بايد اطمينان حاصل شود كه هواي آن سالم و بي خطر است. خراب كردن ديواره سد بايد با حضور مسئول مربوطه انجام گيرد.
ماده ۱۳۳ - هنگام خراب كردن ديواره بايد يك گروه نجات مجهز به دستگاههاي تنفسي در نزديكي محل مستقر و آماده باشد.
ماده ۱۳۴ - هنگام آتش نشاني بايد علاوه بر ساير مراقبت ها احتياط لازم از نظر وجود اكسيد دو كربن نيز بعمل آيد.
ماده ۱۳۵ - اگر بمنظور آتش نشاني تمام يا قسمتي از معدن را با آب پر كرده باشند، بايد آزمايشهاي لازم از جهت وجود گاز هيدورژن سولفوره بعمل آيد و در مورد وجود اين گاز بايد اقدامات لازم انجام گيرد. تخليه آب و شروع مجدد كار بايد با حضور مسئول مربوطه انجام پذيرد.
فصل ششم - باربري در معادن
تعاريف:
۱ - منظور از راه افقي در اين آئين نامه كليه تونلها گالريها و ميان برهائي است كه شيب آنها از ۳ % كمتر باشد.
۲ - راه مورب: راه شيبداري است كه شيب آن بيش از ۳ % باشد.
۳ - پذيرگاه: پذيرگاه محلي است كه در آنجا بارگيري و باراندازي در چاه و يا راه مورب انجام ميشود.
ماده ۱۳۶ - براي محدود كردن انفجار و جلوگيري از گسترش آتش سوزي ناشي از آن به مناطق ديگر بايد در راههاي ارتباط، نزديك كارگاهها آتش بندهائي با شرايط زير تعبيه گردد.
۱ - در قسمت آزاد و بلامانع راه قرار گيرند.
۲ - صفحه هاي آنها نزديك سقف طوري قرار گيرند كه بين سطح خاك و سقف فاصله كافي موجود باشد.
۳ - طوري نگهداري شوند كه هميشه مقدار كافي خاك در آنها موجود باشد.
تبصره - محل آتشبندها بايد در نقشه تهويه نشان داده شود و همچنين تاريخي كه آتشبندها نصب شده و آخرين تاريخي كه خاك آن تجديد شده در دفتر مخصوص موضوع ماده 80 ثبت گردد.
ماده ۱۳۷ - در محلهاي حساس معدن از قبيل درهاي تهويه، پمپ ها، تأسيسات اصلي برق و محلهاي بارگيري زغال بايد حداقل نيم تن خاك مخصوص خاك پاشي بعنوان ذخيره نگاهداري شود.
ماده ۱۳۸ - باربري در معادن بوسيله سطل دستي و كوله بار و امثال آن ممنوع است به استثناء موارديكه بازرس كار انجام آنرا مجاز بداند.
ماده ۱۳۹ - راههاي افقي باربري با راه آهن بايد داراي شيب مناسبي باشد كه حركت واگنت خود بخود انجام نگيرد.
ماده ۱۴۰ - حداقل فاصله بين ديواره راهها با بدنه وسيله نقليه نبايد در يك طرف راهرو از ۴۰ سانتي متر كمتر باشد و چنانچه اين فاصله از ۶۰ سانتي متر كمتر باشد بايد در فواصل هر يكصد متر جان پناه هاي با ابعاد و با ظرفيت حداقل چهار نفر احداث گردد و محل اين جان پناه ها بايد به ترتيبي علامت گذاري شود كه از دور مشخص باشند.
ماده ۱۴۱ - راههاي باربري بايد تميز و خالي از قطعات سنگ و موانع ديگر باشد.
ماده ۱۴۲ – سوار شدن روي وسيله نقليه باستثناي وسيله اي كه براي رفت كارگران اختصاص دارد ممنوع است.
ماده ۱۴۳ - براي كنترل حركت واگنت ها و همچنين متوقف كردن آنها در مواقعي كه آنها را به يكديگر وصل يا از يكديگر جدا ميكنند بايد كفش ترمز و همچنين بستها با وسائل مناسب ديگر باندازه كافي تهيه و بكار برده شود.
ماده ۱۴۴ - وسائل اتصال واگنت ها به يكديگر بايد از نوعي باشد كه براي بستن يا بازكردن آنها كارگر مجبور به قرار گرفتن بين دو واگنت نباشد.
ماده ۱۴۵ - در جلوي وسيله نقليه بايد چراغ با نور كافي نصب گردد.
ماده ۱۴۶ - در پشت آخرين واگنت هر قطار بايد چراغ قرمز نصب شود.
ماده ۱۴۷ - در مواقعي كه از لوكوموتيو ديزلي استفاده ميشود بايد لكوموتيو كاملاً سالم بوده و بدون دود كار كند.
ماده ۱۴۸ - در موارديكه باربري داخل معدن بوسيله نارو يا نوار انجام ميگيرد بايد نكات زير رعايت گردد:
۱ - بمقدار كافي و متناسب با طول دستگاه وسائلي تعبيه شود كه در موارد اضطراري بتوان در هر لحظه دستگاه را متوقف ساخت، بكار انداختن دوباره آن بايد فقط توسط مسئول مربوطه انجام گيرد.
۲ - پس از خاتمه كار باربري موتور آنها متوقف شود بطوريكه بكار انداختن مجدد آن تنها به وسيله متصدي مربوطه ممكن باشد.
۳ - در محل تقاطع اينگونه وسائل نقليه با راههاي ديگر را جداگانه براي عبور افراد وجود داشته باشد.
ب - باربري در راه مورب
ماده ۱۴۹ - باربري با واگنت در راه مورب بايد حتماً بوسيله كابل انجام شود. چرخ چاه دستگاه باربري بايد بطور محكم و در محل مناسب در بالاي راه مورب نصب شده باشد.
ماده ۱۵۰ - چرخ چاه بايد داراي ترمزي باشد كه در حال توقف بسته بماند و متصدي آن نبايد به هيچ عنوان بدون اينكه چرخ چاه را از منبع انرژي مجزا كرده باشد محل خدمت را ترك نمايد.
ماده ۱۵۱ - هرگاه در راه مورب واگنتي از خط خارج شود بايد پس از حصول اطمينان از اينكه ترمز چرخ چاه بسته است از بالا وارد راه مورب شده و به كمك چرخ چاه، واگنت را دوباره روي خط قرار داد. شروع مجدد كار بايد پس از اطمينان از اينكه افراد در محلهاي امني قرار گرفته اند انجام گيرد.
ماده ۱۵۲ - پذيرگاه بالائي راه مورب بايد داراي نرده مناسبي باشد كه مانع از حركت خود بخود واگنتها براه مورب گردد. باز كردن نرده بايد بعد از حصول اطمينان از اينكه واگنتها به كابل بسته شده انجام گيرد و هميشه پذيرگاه پائين راه مورب بايد بوسيله ديواره مخصوصي محافظت شود.
ماده ۱۵۳ - بين پذيرگاهها بايد وسيله تبادل علائم موجود باشد.
ج - باربري در چاه
ماده ۱۵۴ - دهانه چاه بايد در تمام ساعات كار بقدر كافي روشن بوده و داراي نرده با درهاي مناسب باشد.
ماده ۱۵۵ - موتورهاي چرخ چاه بايد مجهز به دستگاه ترمزي باشد كه در هر وضعيت و سرعت بتواند وسيله حمل بار را متوقف كند بعلاوه طوري نصب و نگاهداري شود كه بتواند بار را بي خطر حمل نمايد.
ماده ۱۵۶ - اگر عمق چاه باندازه اي باشد كه ارتباط مستقيم بين متصديان پذيرگاه هاي مختلف چاه بوسيله صداي افراد بطور واضح برقرار نشود بايد اين ارتباط بوسيله علائم صدا دار برقرار گردد.
تبصره - در چاههائيكه از وسائل حمل و نقل براي رفت و آمد كارگران استفاده ميشود علاوه بر علائم ارتباطي صدا دار بايد بين متصديان تمام پذيرگاهها و متصدي چرخ چاه ارتباط تلفني نيز برقرار باشد.
ماده ۱۵۷ - در چاه هائيكه از چرخ چاه كلاج دار استفاده ميشود هر موتور بايد داراي ضامني باشد كه باز كردن ترمز و آزاد كردن كلاج توأماً امكان نداشته باشد.
ماده ۱۵۸ - چرخ چاه بايد مجهز به عمق نمائي باشد كه حين عبور وسيله حمل و نقل از طبقات مختلف معدن زنگ اخباري را بصدا درآورد.
ماده ۱۵۹ - عمق نما بايد هر دفعه كه براي عمق هاي مختلف ميزان ميشود آزمايش گردد.
ماده ۱۶۰ - ساختمان ترمز بايد طوري باشد كه در صورت قطع شدن نيروي محركه چرخ چاه را خود بخود متوقف سازد.
ماده ۱۶۱ - كليه وسائل باربري چاهها بايد بوسيله مسئول مربوطه هر هفته بازديد و نتيجه در دفتر مخصوص ثبت گردد. در صورت مشاهده نقص مراتب به مسئول معدن كتباً گزارش شود تا نسبت به رفع آن اقدام گردد.
ماده ۱۶۲ - سرعت حركت وسيله حمل و نقل هنگام حمل مسافر نبايد از ۵ متر در ثانيه تجاوز كند.
فصل هفتم - مواد ناريه
تعاريف:
۱ - مواد ناريه:
منظور از مواد ناريه در اين آئين نامه كليه مواد قابل انفجاري است كه در حفاري هاي معادن بكار ميرود.
چاشني فتيله مشمول اين تعريف نيست.
۲ - آتشبار:
آتشبار شخصي است كه عمليات مربوط به استفاده از مواد ناريه و چاشني و فتيله را از مرحله تحويل از انبار تا مرحله نهائي انفجار بعهده دارد.
۳ - آتشباري:
آتشباري عبارتست از مجموعه عملياتي كه در محل انفجار بوسيله آتشبار انجام ميگيرد.
۴ - خرج گذاري:
خرج گذاري عبارتست از قرار دادن فشنگ هاي مواد ناريه در داخل چالهاي حفرشده.
۵ - چاشني گذاري:
چاشني گذاري عبارتست از قرار دادن چاشني در فشنگ ماده ناريه.
۶ - پركردن چال:
پركردن چال عبارتست از عمليات مربوط به بستن دهانه چال با مواد مخصوص بمنظور مسدود نمودن كامل آن.
الف - مقررات عمومي
ماده ۱۶۳ - حمل و نقل مواد ناريه بايد بر طبق آئين نامه مربوط انجام شود.
ماده ۱۶۴ - جابجا كردن مواد ناريه در داخل معدن و حمل آن از انبار به محل كار و موارد نظير آن بايد بوسيله مأموريكه قبلاً تعليمات لازم را اخذ نموده انجام گردد.
ماده ۱۶۵ - بكاربردن باروت در معادن زيرزميني ممنوع است و فقط ميتوان در معادن روباز از آن استفاده نمود.
ماده ۱۶۶ - بكاربردن مواد ناريه يخ زاده يا فاسد ممنوع است.
ماده ۱۶۷ - آتش بار بايد مواد ناريه و چاشني پيش بيني شده مصرف روز را با تسليم رسيد فقط در مقابل در انبارها دريافت نمايد. ورود وي و ساير افراد باستثناء متصدي انبار به انبارهاي مواد ناريه و چاشني ممنوع است.
ماده ۱۶۸ - آتش بار نبايد با همراه داشتن ماده ناريه وارد جايگاه موقت چاشني و همچنين با همراه داشتن چاشني نبايد وارد جايگاه موقت ناريه گردد.
ماده ۱۶۹ - در جعبه هائيكه آتشبار با آن مواد ناريه حمل ميكند نبايد ابزار و ادوات ديگر گذارده شود.
ماده ۱۷۰ – باز كردن صندوق محتوي مواد ناريه و چاشني بايد با وسائل مخصوص انجام گيرد.
ب - انبارهاي مواد ناريه:
ماده ۱۷۱ - جايگاه موقت مواد ناريه محلي است كه درآن حداكثر مصرف يكروز نگهداري ميشود. جايگاه موقت فتيله و چاشني بايد مجزا از جايگاه موقت مواد ناريه بوده و فاصله بين آنها كمتر از ۱۵ متر نباشد. محل اين جايگاهها نبايد در جاهاي سرد و مرطوب و پر رفت و آمد و در معرض احتمالي آتش سوزي و انفجار باشد. در و قفل و بست اين جايگاهها بايد كاملاً محكم بوده و روي در آن با خط درشت عبارت (مواد ناريه) نوشته شود.
ماده ۱۷۲ - آن مقدار از مواد ناريه پيش بيني شده براي مصرف روزانه كه بمصرف نرسيده است بايد فقط در انبار و يا جايگاه موقت نگاهداري شود.
ماده ۱۷۳ - انبار بايد حتي الامكان در زيرزمين ساخته شود.
ماده ۱۷۴ - انبار بايد با هواكش هاي مناسب با گنجايش آن، بخوبي تهويه گردد.
ماده ۱۷۵ - انبار از نظر ظرفيت به چهار دسته تقسيم ميشود.
دسته اول - انبار با ظرفيت كم (تا يكصد كيلوگرم)
دسته دوم - انبار با ظرفيت متوسط (تا پانصد كيلوگرم)
دسته سوم - انبار با ظرفيت زياد (تا ده تن)
دسته چهارم - انبار با ظرفيت خيلي زياد (از ده تن بيشتر)
ماده ۱۷۶ - نگهداري چاشني با مواد ناريه توأماً در يك انبار ممنوع است و براي هر يك بايد انبار جداگانه اي بفاصله حداقل (ذكر شده در ماده ۱۷۷) در نظر گرفته شود.
انبارهاي دسته سوم و چهارم بايد از سلول هاي جداگانه اي كه حداقل فاصله آنها از يكديگر ۵ متر باشد ساخته شود. نگهداري بيش از ۲۵۰۰ كيلوگرم مواد ناريه در هر سلول مجاز نميباشد. براي انبارهاي دسته سوم و چهارم اجازه و نقشه مخصوصي از طرف سازمان صنايع دفاع لازم ميباشد.
ماده 177 - حداقل فاصله بين انبار مواد ناريه و معابر عمومي و همچنين فاصله بين اين انبارها و نقاط مسكوني و فاصله بين انبارهاي مواد ناريه و انبارهاي چاشني و فتيله طبق جدول زير است.
نوع انبار
فاصله انبار مواد ناريه تا معابر عمومي
فاصله انبار مواد ناريه تا نقاط مسكوني
فاصله انبار مواد ناريه تا نقاط اساسي و حساس معدن
فاصله بين انبار مواد ناريه و انبار چاشني
دسته اول
50 متر
100 متر
100 متر
50 متر
دسته دوم
100 متر
150 متر
100 متر
100 متر
دسته سوم
200 متر
350 متر
200 متر
150 متر
دسته چهارم
300 متر
500 متر
300 متر
300 متر
تبصره - اختلاف قابل گذشت در ارقام جدول بالا تا ميزان ده درصد ميباشد.
ماده ۱۷۸ - انبار باروت را ميتوان روي زمين بنا كرد و كلفتي ديوارهاي اين انبار نبايد از ۳۵ سانتيمتر كمتر باشد. اين انبار بايد حجره دار بوده و در هر حجره نبايد بيش از صد كيلوگرم باروت انبار شود و حجره ها بايد از يكديگر توسط ديوارهاي مقاوم كه به سقف اتصال دارد (بتوني و امثال آن) جدا شوند به قسمي كه آتش از يك حجره به حجره ديگر سرايت ننمايد. از به كار بردن هر نوع مواد فلزي در داخل حجره ها بايد خودداري گردد، كف انبار بايد از سطح زمين بالاتر بوده و از بتون ساخته شده باشد و مصالحي كه براي ساختن سقف انبار به كار ميرود بايد سبكتر از مصالح ديوارها انتخاب گردد.
ماده ۱۷۹ - انبارهاي سطح الارضي مواد ناريه و چاشني بايد حداقل بوسيله حفاظي از سيم خاردار كه ارتفاع آن كمتر از دو متر نباشد محصور گردد. ضمناً بايد در چهار طرف حفاظ علائم خطر نصب گردد.
ماده ۱۸۰ - انبار مواد ناريه و چاشني بايد از مصالح ساختماني مقاوم ساخته شده و ترتيبي اتخاذ شود كه از نفوذ آب در آن جلوگيري بعمل آيد.
ماده ۱۸۱ - داخل انبار ناريه و همچنين محوطه اطراف آن تا فاصله ۵۰ متر بايد از وجود كليه مواد سريع الاحتراق مانند مواد نفتي، كهنه، كاغذ، خار، بته و غيره پاكيزه نگهداري شود.
ماده ۱۸۲ - مقدار مواد ناريه وارده و صادره انبار بايد با ذكر تاريخ در دفتر مخصوص ثبت گردد.
ماده ۱۸۳ - در انبارها بايد نكات زير رعايت شود:
۱ - صندوق حاوي مواد ناريه طوري قرار داده شود كه فشنگ ها بصورت قائم قرار نگيرند.
۲ - صندوق مواد ناريه و چاشني در انبار باز نشود.
۳ - صندوق مواد ناريه و چاشني بايد بملايمت جابجا گردد و از پرتاب كردن و يا لغزاندن آن خودداري شود.
۴ - با كفش ميخ دار نبايد وارد انبار مواد ناريه و چاشني شد.
۵ - صندوقهاي محتوي مواد ناريه و چاشني بايد طوري در انبار رويهم چيده شود كه ارتفاع آنها از ۲ متر بيشتر نبوده و بين هر رديف فضاي كافي براي تهويه مناسب وجود داشته باشد. ضمناً فاصله رديف صندوق هاي مجاور ديوارهاي انبار با ديوار بايد حداقل ۳۰ سانتي متر باشد. صندوق هاي زيرين بايد روي الوارهاي مناسب چيده شود.
۶ - انبار بايد به وسائل مناسب آتش نشاني مجهز باشد.
ماده ۱۸۴ - بردن كبريت و يا فندك و هر وسيله كه بتواند توليد جرقه و شعله نمايد در انبار ممنوع است.
ماده ۱۸۵ - ساختمان انبار سطح الارضي بايد مجهز به برق گير باشد.
ماده ۱۸۶ - در انبار بايد چوبي و داراي چفت و بست محكم بوده و بطرف بيرون باز شود.
ماده ۱۸۷ - كف انبار بايد از بتون ساخته شده باشد.
ماده ۱۸۸ - در انبارهاي مواد ناريه و چاشني، فقط بايد از چراغ اطمينان براي روشنائي استفاده گردد و از بكار بردن هر نوع چراغ ديگر و سيم كشي برق خودداري شود.
ماده ۱۸۹ - درجه حرارت انبار نبايد از ۳۰ درجه سانتي گراد بالاتر و از ۱۰ درجه سانتي گراد كمتر باشد.
ماده ۱۹۰ - انبارداران مواد ناريه و چاشني بايد داراي صلاحيت كافي بوده و صلاحيت آنان به تائيد مسئول معدن رسيده باشد.
ماده ۱۹۱ - نصب ميزان الحراره كه حداقل و حداكثر درجه حرارت را در داخل انبار نشان دهد براي كنترل درجه حرارت ضروري ميباشد.
ماده ۱۹۲ - ورود اشخاص غيرمجاز به انبار اكيداً ممنوع است و فقط مسئولين ايمني مي توانند با رعايت مقررات داخل انبار شوند.
ماده ۱۹۳ - قبل از انجام هرگونه عمليات تعميراتي در انبار مواد ناريه بايد كليه مواد موجود را به محل امني منتقل و پس از بازرسي و تميز نمودن انبار شروع به تعمير نمود.
ماده ۱۹۴ - جهت جلوگيري از سقوط، نبايد بيش از ۵ صندوق مواد ناريه رويهم چيده شود و ارتفاع هر رديف نبايد حداكثر از ۲ متر زيادتر باشد.
ج - آتشباري
ماده ۱۹۵ - آتشباري در معدن بايد بوسيله آتشبار صلاحيت داري كه از طرف مسئول معدن به اين سمت گمارده شده است انجام گيرد.
ماده ۱۹۶ - آتشبار قبل از خرج گذاري بايد چالها را خوب تميز كند.
ماده ۱۹۷ – بكار بردن سنبه هاي فلزي در عمليات چاشني گذار و خرج گذاري ممنوع است.
ماده ۱۹۸ - در معادن زغال چالها بايد پس از خرج گذاري با مواد غيرسوختني و غيرسيليسي پر شود. طول قسمت پر شده براي يكصد گرم مواد ناريه لااقل ۳۰ سانتي متر و بعلاوه براي هر يك صد گرم اضافي ۵ سانتي متر در نظر گرفته شود. بهرحال براي هر مقدار خرج گذار طول قسمت پر شده ۵۰ سانتي متر كافي ميباشد.
تبصره - طول خرج گذاري نبايد از 3 /2 طول چال تجاوز كند.
ماده ۱۹۹ - چاشني گذاري بايد فقط در محل كار بلافاصله قبل از خرج گذاري صورت گيرد.
ماده ۲۰۰ - فشنگ چاشني دار بايد بآرامي در چال گذاشته شده و از وارد كردن هرگونه فشار به فشنگ مذكور خودداري گردد.
ماده ۲۰۱ - در نزديكي سينه كار بايد محل مطمئني كه در معرض ريزش سنگ نباشد براي چاشني گذاري انتخاب شود.
ماده ۲۰۲ - اتصال چاشني به فتيله اطمينان بايد منحصراً توسط انبردست مخصوص انجام گيرد.
ماده ۲۰۳ - فشنگ چاشني دار متصل به فتيله اطمينان بايد بعد از ساير فشنگ ها در چال قرار گيرد. در آتشباري برقي با چاشني هاي فوري ميتوان فشنگ را در ابتدا يا انتهاي چال قرار داد و اگر چاشني تأخيري به مصرف برسد بايد آنرا فقط در ته چال قرار داد.
ماده ۲۰۴ - در عمليات خرج گذاري بايد دقت شود فشنگ ها بهم بچسبد و فضاي خالي بين آنها باقي نماند ولي در چالهاي عميق معادن روباز خرج گذاري را ميتوان بطور منقطع انجام داد.
ماده ۲۰۵ - آتشبار موظف است:
۱ - قبل از آتشباري در داخل معدن راههاي ورود به محل انفجار را تا فاصله ۸۰ متر با وسائل مطمئن مسدود نمايد. در صورتيكه آتشبار جهت حفاظت از پناهگاه خاصي استفاده كند فاصله پناهگاه تا محل آتشباري بايد حداقل ۸۰ متر و در صورت نبودن پناهگاه فاصله آتشبار تا محل آتشباري در تونلهاي مستقيم حداقل ۲۰۰ متر باشد.
۲ - چند لحظه قبل از انفجار با صداي بلند يا هر وسيله ديگر شروع انفجار را بسايرين خبر دهد. همچنين پس از انفجار با همان وسيله خاتمه عمليات را اعلام نمايد.
۳ - آخر از همه محل كار را ترك كند.
ماده ۲۰۶ - آتشبار بايد پس از حصول اطمينان از انفجار كليه چال ها و سپري شدن مدت كافي (حداقل ۱۵ دقيقه) باتفاق استادكار محل را بازديد و در صورتيكه خطري از نظر گازهاي مضر و سمي موجود نباشد و كارگاه را ايمن تشخيص دهد اجازه ادامه كار را بدهد.
ماده ۲۰۷ - در مورد آتشباري با فتيله اطمينان آتش بار بايد تعداد انفجارها را با دقت بشمارد و اگر چالي آتش نگرفت براي از بين بردن خطر چال آتش نگرفته لااقل نيم ساعت صبر نمايد و در مورد آتشباري برقي مدت فوق لااقل ۱۵ دقيقه خواهد بود.
ماده ۲۰۸ - بكار بردن فتيله اي كه حتي يكبار رطوبت به آن نفوذ كرده و يا تحت تأثير حرارت و برودت و يا بنحو ديگري مشخصات فني را از دست داده باشد ممنوع است.
ماده ۲۰۹ - طول فتيله اطمينان بايد باندازه اي باشد كه آتش بار بتواند پس از آتش كردن خ. ر. ب. محل امني برساند و در هر صورت طول فتيله اطمينان نبايد از يكمتر كمتر و مقداري از فتيله كه از چال بيرون ميماند از ۲۰ سانتي متر كمتر باشد.
ماده ۲۱۰ - در موارديكه آتشباري بوسيله فتيله اطمينان انجام ميشود انفجار بيش از ۱۰ چال در يك نوبت ممنوع است بهر صورت بايد طول فتيله ها را باندازه اي انتخاب كنند كه پس از آتش زدن آخرين چال آتش بار وقت كافي براي رسيدن به پناهگاه يا محل امن داشته باشد.
ماده ۲۱۱ - براي از بين بردن خطرات ناشي از چال آتش نگرفته بايد بطريق زير عمل شود:
۱ - از نقطه اي بفاصله حداقل ۴۰ سانتي متر از دهانه چال آتش نگرفته و بموازات آن، چال جديدي حفر و آنرا خرج گذاري نموده و سپس آتش كنند.
۲ - بارگيري سنگهائي كه در انفجار اخير فرو ريخته ميشود بايد با حضور استادكار انجام گيرد تا در صورتيكه فشنگ هاي منفجر نشده اي باقي مانده باشد به جايگاه موقت تحويل گردد.
۳ - تا خاتمه كليه عمليات فوق ورود ساير افراد كه در اين مورد وظيفه اي ندارند ممنوع ميباشد.
ماده ۲۱۲ - آتشبار را نبايد بصورت كارمزدي بكار گمارد.
ماده ۲۱۳ - پيدا شدن يا مفقود شدن مواد ناريه و دستگاه آتش كن در داخل و يا خارج معدن بايد فوراً به مسئول ايمني معدن گزارش شود.
ماده ۲۱۴ - آتش بار بايد مقدار مواد ناريه ايكه از انبار تحويل ميگيرد و همچنين مقداري را كه بكار ميبرد در دفترچه آتش باري خود با ذكر تاريخ يادداشت نمايد.
ماده ۲۱۵ - مواد ناريه و چاشني بايد توسط آتش بار و كمك او و بطور جداگانه در صندوقهاي مخصوص حمل گردد. حداكثر ظرفيت اين صندوق ۲۵ كيلوگرم و حمل بيش از يك صندوق بوسيله يك نفر ممنوع است.
ماده ۲۱۶ - قبل از شروع آتشباري، مواد قابل اشتعال بايد از محل آتشباري دور شود.
ماده ۲۱۷ - وسائلي كه ممكن است در اثر آتش باري آسيبي بآنها برسد بايد بنحو شايسته اي محفوظ گردد.
ماده ۲۱۸ - آتش بار بايد دقت نمايد در موقع قطع فتيله براي آتشباري طرفي را كه به چاشني متصل مي شود بطور عمودي و طرفي را كه براي روشن كردن در نظر گرفته مي شود به صورت مورب قطع كند.
ماده ۲۱۹ - آتشبار نبايد غير از وسائلي كه مسئول معدن اجازه استفاده از آنرا داده است براي انجام عمليات آتشباري از وسائل ديگري استفاده نمايد.
ماده ۲۲۰ - اگر بعللي يك يا چند فشنگ چاشني گذاري شده مورد استفاده قرار نگيرد، آتشبار موظف است بلافاصله قبل از آتش كردن چالها چاشني اين فشنگ ها را خارج كرده و در جايگاه موقت قرار دهد.
ماده ۲۲۱ - خالي كردن چال پر شده بهر علت ممنوع است.
ماده ۲۲۲ - در معادن زيرزميني استفاده از مواد ناريه فقط بايد بصورت فشنگ بعمل آيد.
ماده ۲۲۳ - چنانچه حمل مواد ناريه بوسيله لوكوموتيو در داخل معدن انجام گيرد، بايد قطار مربوط داراي واگنت مخصوص حمل مواد ناريه بوده و در روي آن علائم خطر نصب شود.
ضمناً با قطار حامل مواد ناريه نبايد چاشني حمل شود. هنگام حمل مواد ناريه جز راننده و آتشبار و كمك او نبايد اشخاص ديگري از قطار مذكور استفاده نمايند.
تبصره - قطار حامل مواد ناريه با قطارهاي حامل كارگر بايد اقلاً 5 دقيقه فاصله زماني داشته باشد.
ماده ۲۲۴ - چنانچه مواد ناريه با وسيله حمل و نقل در چاه حمل گردد، بايد نكارت زير رعايت شود:
۱ - كليه مقررات مربوط به حمل مسافر در چاه.
۲ - حمل مواد ناريه و چاشني توأماً ممنوع است.
۳ - از وسائل حمل و نقل حامل مواد ناريه نبايد اشخاص ديگري غير از مسئولين مربوط استفاده نمايند.
ماده ۲۲۵ - در موقع حمل مواد ناريه متصدي چرخ چاه بايد قبلاً مأموران پذيرگاهي را كه محموله در آنجا تخليه مي شود مطلع نمايد.
ماده ۲۲۶ - دستگاههاي آتش كن برقي و همچنين مدار آتشباري بايد قبل از هر نوبت آتش باري آزمايش و نتيجه در دفتر مخصوص ثبت گردد.
ماده ۲۲۷ - بمنظور اطلاع از سالم بودن فتيله و همچنين سرعت اشتعال آن قبل از استفاده از هر صندوق بايد از آن نمونه برداري و آزمايش گردد.
ماده ۲۲۸ - حفر چاه در باقيمانده چال قبلي ممنوع است. استادكار موظف است اين قبيل چال ها را وسيله قطعه چوبي مسدود نمايد.
ماده ۲۲۹ - آتش بار قبل از آتشباري نبايد چالهاي پر شده را رها نموده و به كار ديگر مشغول گردد.
كليه چالهاي پر شده را بايد در يك نوبت منفجر كرد.
د - آتشباري در معادن داراي گرد زغال و گريزو
ماده ۲۳۰ - استفاده از فتيله معمولي و فتيله انفجاري در معادني كه در آنها گريزو و يا گرد زغال وجود دارد ممنوع است و آتش باري بايد فقط با چاشني برقي صورت گيرد. همچنين در اين معادن استفاده از چاشني تأخيري معمولي در كارگاههاي استخراج ممنوع است.
ماده ۲۳۱ - در اين گونه معادن بايد منحصراً دستگاههاي آتش كن اطمينان بكار برده شود.
ماده ۲۳۲ - در موارد زير آتش زدن چال ممنوع است.
۱ - وقتيكه غلظت گاز گريزو در محل انفجار از يك درصد بيشتر باشد.
۲ - موقعيكه خطر سرايت انفجار به محل هاي متروكه و حفريات و شكستگي هائي كه در آنها گاز گريزو جمع شده موجود باشد.
ماده ۲۳۳ - سيم هدايت كننده جريان برق براي آتشباري بايد داراي روپوش عايق باشد.
ماده ۲۳۴ - آتش بار قبل از خرج گذاري بايد هواي اطراف چال را از نظر وجود گاز گريزو تا شعاع ۳۰ متري آزمايش نمايد تا در صورتيكه عيار گاز از يك درصد تجاوز كند از خرج گذاري خودداري نمايد و مراتب را به مسئول ايمني معدن اطلاع دهد.
ماده ۲۳۵ - ميزان مصرف مواد ناريه براي هر چال نبايد از مقداريكه كارخانه سازنده تعيين كرده است تجاوز نمايد.
ماده ۲۳۶ - در معادن گرد زغال دار قبل از آتش زدن چالها بايد محوطه را به اندازه كافي آب پاشي نمود.
ماده ۲۳۷ - آتش بار بايد فقط كارگاه يا سينه كاري كه مسئول معدن به او دستور داده است آتش باري كند.
ماده ۲۳۸ - ورود آتشباران به طور دسته جمعي به انبار مواد ناريه ممنوع است.
ماده ۲۳۹ - حمل ماده منفجره به مقدار مورد احتياج بايد در كيسه برزنتي يا جعبه چوبي كه آتشبار براي اين منظور در اختيار دارد صورت گيرد. كيسه ها يا جعبه ها بايد داراي بست و قفل باشند و هر آتشبار موظف است دو عدد كيسه يا جعبه يكي براي ماده منفجره اصلي و ديگري مخصوص چاشني داشته باشد. حمل دو كيسه يا دو جعبه با هم توسط يك نفر اكيداً ممنوع است.
ماده ۲۴۰ - در كيسه هاي برزنتي يا جعبه هاي چوبي محتوي مواد منفجره نبايد لوازم و اشياء ديگري گذارده شود.
ماده ۲۴۱ - بردن مواد منفجره به نقاطيكه در آنجا كارگران مشغول حفر چال مي باشند ممنوع است.
ماده ۲۴۲ – قرار دادن چاشني در جيب لباس اكيداً ممنوع است.
ماده ۲۴۳ - اتصال چاشني به فتيله نبايد در مجاورت فشنگ ماده ناريه انجام گيرد بلكه با رعايت فاصله لازم قبلاً بايد عمل اتصال فتيله به چاشني با احتياط انجام گرفته و سپس چاشني را داخل فشنگ مواد ناريه قرار دهند.
ماده ۲۴۴ - قرار دادن ماده منفجره در مجاورت برف، يخ و آتش ممنوع است.
ماده ۲۴۵ - در كليه چالهائيكه در يك نوبت آتشباري مي شوند بايد از يك نوع چاشني الكتريكي (ساخت يك كارخانه) استفاده شود.
ماده ۲۴۶ - اتصال كابل هدايت برق به سيم چاشني ها بايد پس از اتمام خرج گذاري و دور شدن آتشباران از جبهه كار انجام شود. قبل از اتصال كابل هدايت برق به دستگاه آتش كن، مدار انفجار را بايد توسط اهم متر آزمايش نموده و پس از حصول اطمينان از صحت مدار ميتوان سيمهاي اصلي هدايت برق را به دستگاه متصل كرد.
فصل هشتم – تأسيسات برق
ماده ۲۴۷ - در معادني كه از نيروي برق استفاده ميشود علاوه بر رعايت مقررات ايمني اين فصل كليه مواد آئين نامه و مقررات حفاظتي مربوط به برق نيز لازم الاجراست.
ماده ۲۴۸ – در هر يك از مدارهاي جريان برق بايد كليدهاي قطع و وصل روي تمام سيم هاي مربوط به وسائل مصرف كننده برق تعبيه شود. باستثناي مدار روشنائي در محلهاي خشك كه در اين مورد ميتوان كليد قطع و وصل را فقط روي سيم فاز قرار داد. كليدهاي مذكور را بايد در محلي قرار دهند كه بخوبي ديده شده و در دسترس باشند.
ماده ۲۴۹ - تأسيسات برق بايد داراي وسيله محدودكننده فشار و رله هاي ايمني باشد تا در صورت تجاوز فشار از حديكه براي دستگاهها تعيين شده است جريان خود بخود قطع شود.
ماده ۲۵۰ - استفاده از مقاومت هاي الكتريكي براي بدست آوردن جريان كمتر از ۳۰ ولت ممنوع است و مدارهاي اين قبيل جريان بايد از ساير مدارهاي برقي به كلي جدا باشد، باستثناي سيم هاي فرمان (پيلوت) و روپوش محافظ (اكران) كه در كابل هاي مخصوص جريان برق مستقيم ۳۰ تا ۶۰۰ ولت و با برق متناوب ۳۰ تا ۴۰۰ ولت قرار دارد.
ماده ۲۵۱ استفاده از زمين بعنوان قسمتي از شبكه ممنوع است به استثناي سيمي كه براي اتصال زمين قسمتهاي خنثي و يا براي رله اتصال به زمين بكار ميرود.
ماده ۲۵۲ - از دو رشته ريل راه آهن بعنوان برگشت جريان برق ميتوان استفاده كرد. در اين صورت بايد تكه هاي هر رشته ريل از نظر عبور جريان برق بهم متصل باشند و لااقل در هر يكصد متر بين دو رشته ريل نيز اين ارتباط برقرار شود.
تبصره - اختلاف فشار برق بين ريل و زمين نبايد از 15 ولت تجاوز كند.
ماده ۲۵۳ - در شبكه سه فاز ستاره اي اگر فشار جريان برق بين فاز و نول از ۱۵۰ ولت بيشتر نباشد و نقطه خنثي و سيم نول وجود داشته باشد، نقطه خنثي بايد بطور دائم به زمين متصل شده و يا اينكه وسيله اي بكار برده شود كه اگر فشار جريان برق هر يك از فازها نسبت به زمين از حد فشار ستاره تجاوز كند، نقطه خنثي از طريق سيم نول به زمين متصل شود.
ماده ۲۵۴ - در تأسيساتيكه جريان برق متناوب از ۱۵۰ ولت و مستقيم از ۶۰۰ ولت به بالا باشد قسمت هاي زير بايد بزمين متصل گردد:
الف - بدنه و قسمتهاي هادي ماشين آلات و ترانسفورماتورها كه در حال عادي كار فاقد جريان برق است.
ب - آرماتور و روپوش فلزي كابلها باستثناي روپوش محافظ (اكران).
ج - دستگيره و توري و سرپيچ چراغها اگر كاملاً عايق نباشند.
د - پايه هاي فلزي و يا بتون مسلح و بطور كلي هر وسيله غيرعايقي كه احتمال اتصال به برق داشته باشد.
ماده ۲۵۵ – هر ساختمان بايد بطور جداگانه داراي سيم اتصال به زمين باشد كه تمام قسمتهاي نامبرده در ماده فوق بآن متصل شود.
ماده ۲۵۶ - سيم هاي اتصال به زمين بايد بطريقي نصب شود كه پوسيده نشده و اتصالي هاي آنها باز نشود.
ماده ۲۵۷ - شبكه هاي مختلف اتصال به زمين بايد از نظر عبور جريان برق از يكديگر مجزا بوده و بدون فيوز و كليد قطع كننده باشد.
ماده ۲۵۸ - مقاومت الكتريكي واحد طول سيمهاي اتصال بدنه به زمين بايد از كمترين مقاومت واحد طول در سيم هاي شبكه اصلي كمتر باشد.
ماده ۲۵۹ - در صورتيكه قسمتهائي از تأسيسات برق مستقيم كمتر از ۶۰۰ ولت و متناوب كمتر از ۲۵۰ ولت بدون روپوش عايق در محل عمومي نصب شده باشد بايد بوسيله نرده يا توري و يا وسائل مشابه محفوظ و با علامت واضحي مشخص گردد.
ماده ۲۶۰ - در تأسيسات برق مستقيم بيش از ۶۰۰ ولت و متناوب بيش از ۲۵۰ ولت بايد قسمتهاي بدون عايق شبكه را خارج از دسترس و روي مقره هاي مناسب قرار داد بطوريكه سيمها با اشياء ديگر فلزي تماس حاصل نكند و سيم هاي هوائي مخصوص لكوموتيوهاي الكتريكي نيز روي مقره هاي مناسب نصب گردد.
ماده ۲۶۱ - براي منفجر كردن مواد ناريه بطريق الكتريكي نبايد از سيم هاي بدون روپوش استفاده كرد. هرگاه براي انفجار از برق معدن استفاده شود فشار جريان برق نبايد در مورد برق مستقيم از ۶۰۰ ولت و برق متناوب از ۲۵۰ ولت تجاوز نمايد. ضمناً دو سر سيم هاي هدايت جريان برق به چال ها كه در پناهگاه واقع شده، بايد تا آخرين لحظه بيكديگر متصل باشد.
ماده ۲۶۲ - فاصله سيم هاي لخت تأسيسات برق مستقيم بيش از ۶۰۰ ولت و متناوب بيش از ۲۵۰ ولت با زمين نبايد كمتر از ۵ /۲ متر باشد. در غير اينصورت مسير شبكه بايد بوسيله حايلي مناسب از محل عبور افراد مجزا شود.
ماده ۲۶۳ - كابلها بايد دور از لوله هاي آب و هواي فشرده و گاز در محل خشك قرار گيرند. ضمناً كابلهاي زيرزمين بايد داراي روپوش سربي و بدون درز باشد.
ماده ۲۶۴ - تابلوهاي تقسيم با ولتاژهاي مختلف مذكور در ماده ۲۶۲ و نيز تابلوهاي داراي جريان كمتر بايد بوسيله رنگ هاي مختلف مشخص و متمايز گردد.
ماده ۲۶۵ - ماشين ها، ترانسفورماتورها، تابلوها و ساير وسائل مربوط به شبكه برق مستقيم بيش از ۶۰۰ ولت و متناوب بيش از ۳۰۰ ولت بايد بطور كامل محفوظ و بوسيله حايل هاي مناسب مجزا شده باشد. راه ورود به محل اين قبيل وسائل بايد لااقل ۵ /۲ متر ارتفاع و ۲ متر عرض داشته باشد و محل ورود به محوطه پشت تابلوها بايد داراي دري به ارتفاع حداقل ۵ /۲ متر باشد.
ماده ۲۶۶ - هرگاه تابلوهاي شبكه هاي مذكور در ماده ۲۶۴ داراي قسمتهاي فلزي باشد بايد زمين قسمت جلوي تابلوها با فرش عايق مفروش گردد و فواصل اجسام هادي متصل به زمين با تابلو باندازه اي باشد كه تماس با اجسام هادي و تابلو در آن واحد مقدور نباشد.
ماده ۲۶۷ - قرار دادن و يا نزديك كردن اشيائي كه ممكن است اتصالي و يا جرقه توليد كند به سيم هاي برق ممنوع است.
ماده ۲۶۸ - در محلهائيكه تأسيسات الكتريكي مذكور در ماده ۲۶۲ وجود دارد بايد چنگال بلند دسته عايقي براي نجات آسيب ديده در دسترس باشد.
ماده ۲۶۹ - در محل پست هاي ترانسفورماتور و مولد برق و بطور كلي در محلهائيكه در صورت خاموشي برق احتمال بروز خطر موجود است بايد منبع روشنائي جداگانه وجود داشته باشد.
ماده ۲۷۰ - دستگاهها و وسايل برقي (حتي چراغهاي دوره گرد) كه توسط اشخاص حمل و نقل مي شود بايد فقط با جريان مستقيم كمتر از ۶۰۰ ولت و متناوب تا ۲۵۰ولت كار كند به استثناي پرفراتورهاي الكتريكي پايه دار كه ميتوان آنها را با جريان متناوب تا ۴۰۰ ولت بكار انداخت مشروط بر اينكه در مقابل خطر برق گرفتگي افراد نكات ايمني در آنها مراعات شده باشد. بهر حال رعايت ماده ۲۵۴ در مورد اين قبيل دستگاهها الزامي است.
ماده ۲۷۱ - براي تغذيه وسايل و ماشينهاي برقي موضوع ماده ۲۷۰ بايد كابل هاي نرمي كه داراي روپوش لاستيكي و يا مواد مشابه آن باشد بكار برده شود.
ماده ۲۷۲ - شبكه هاي تلفني و يا شبكه هاي مخصوص علامت دادن بايد با شبكه برق موضوع ماده ۲۶۲ فاصله كافي داشته باشد.
ماده ۲۷۳ - ترانسفورماتور و مولدهاي برق و وسايل مربوط را بايد در مكانهائي كه با مصالح غيرقابل اشتعال ساخته شده قرار داد و در اين مكانها نبايد اشياء قابل اشتعال وجود داشته باشد.
ماده ۲۷۴ - در محلهاي مذكور در ماده ۲۷۳ بايد وسايل آتش نشاني مناسب وجود داشته و در صورت استفاده از وسائلي كه در داخل روغن كار مي كنند كيسه يا سطل هاي پر از ماسه نيز ميبايستي در دسترس باشد.
ماده ۲۷۵ - زير دستگاههاي برقي كه داخل روغن كار مي كنند بايد مقدار كافي ماسه ريخته شود، تا در موقع بروز نقص تمام روغن ريخته شده از دستگاه جذب شود.
ماده ۲۷۶ - ترانسفورماتورهاي كوچك و وسايل راه اندازي و امثال آنها كه در داخل روغن كار ميكند بايد مجهز بوسيله اي باشد كه هر گاه حرارت روغن از حدي تجاوز كند قبلاً آژير دهد و در صورت ادامه ازدياد درجه حرارت جريان برق را قطع كند.
ماده ۲۷۷ - در محلهائيكه براي نگاهداري و شارژ اكومولاتور اختصاص داده شده باشد بايد:
الف - لامپهاي روشنائي داراي حباب هاي مضاعف باشد و از استفاده از هر شيئي كه به حرارت قرمز برده شده و يا داراي شعله آزاد باشد خودداري شود.
ب - اكومولاتور نسبت به بدنه قفسه هاي شارژ و خود قفسه ها نسبت به زمين عايق بندي شده باشد.
ج - دستگاهها طور نصب شوند كه در آن واحد دست زدن به دو محل كه اختلاف فشارشان از 150 ولت بيشتر است امكان پذير نباشد. در مورد اكومولاتورهائيكه اختلاف فشارشان بيش از 150ولت باشد ماده 266 لازم الاجرا است.
د - گازهاي حاصله در اين محلها بايد بوسيله هواكشهاي مناسب خارج شود.
ماده ۲۷۸ - در چراغ خانه هاي مخصوص چراغهاي الكتريكي بايد بندهاي ج و د ماده ۲۷۷ رعايت شود.
ماده ۲۷۹ - در مناطقي كه احتمال توليد گاز قابل اشتعال باشد بايد تأسيسات برق مجهز به وسايل ايمني در مقابل انفجار گاز باشد و در غير اينصورت اين تأسيسات بايد در مكان مجزائي مصون از نفوذ گاز نصب شود.
ماده ۲۸۰ - در داخل مخزنهاي فلزي و يا در محلهائيكه كارگر با قطعات بزرگ فلزي تماس دارد چراغ دوره گرد بايد با جريان كمتر از ۳۰ ولت روشن شود.
ماده ۲۸۱ - براي انجام هرگونه تغيير و يا تعمير و حتي تعويض لامپ بايد جريان برق قسمت مربوط قطع شود.
تبصره - در شبكه برق مستقيم بيش از 600 ولت و متناوب بيش از 250 ولت عمليات فوق الذكر بايد با اجازه مخصوص متصدي برق و تحت نظر مسئول تعميرات با تجربه و با وسائل مخصوص انجام شود.
ماده ۲۸۲ - هرگاه عيب شبكه ناشي از بوجود آمدن اتصال كوتاه (اتصالي) و يا اتصال به زمين باشد بايد برابر مفاد ماده ۲۸۱ عمل شود.
ماده ۲۸۳ - براي انجام تعميرات و يا تغييرات هر قسمت از شبكه بايد آن قسمت از هر دو طرف قطع شود و تمام فازها را بيكديگر و به زمين نيز اتصال دهند و متصدي مربوطه بايد از قطع برق در آن قسمت اطمينان حاصل كرده و ترتيبي دهد كه برقرار كردن جريان برق در قسمت تحت تعمير و تغيير بوسيله اشخاص ديگر امكان پذير نباشد.
متصدي مذكور پس از اتمام كارهاي مربوطه و حصول اطمينان از اينكه خطري متوجه كسي نمي شود، ميتواند جريان برق را برقرار كند.
ماده ۲۸۴ - هنگام تعمير كابل مخصوص تغذيه و وسايل قابل حمل و نيمه ثابت، بايد ضمن قطع جريان برق فيش هاي كابل را از پريزهاي مربوطه نيز خارج نموده و اتصال هاي نر و ماده را به طريق صحيح و مطمئن از يكديگر جدا كرد.
ماده ۲۸۵ - متصديان هر يك از ماشين ها و قسمتهاي شبكه بايد اتصالهاي زمين و بدنه ماشينها و كابلهاي نرم و دو شاخه هاي مربوط را بشرح زير بازرسي كنند.
الف - در شبكه برق مستقيم 600 ولت ببالا و يا متناوب 30 ولت ببالا كه نقطه نول آن به زمين متصل نباشد بايد همه روزه به وسيله دستگاههاي كنترل مخصوص، اختلاف فشار بين هر فاز و زمين را اندازه گيري كرده و مطمئن شوند كه اختلاف غيرعادي نباشد.
ب - بايد لااقل هر سال يك مرتبه وضع سيمهاي اتصال بزمين را بررسي كنند.
ج - بايد ميزان عايق بودن شبكه نسبت بزمين را لااقل هر شش ماه يك مرتبه بررسي كنند.
د - بايد نتيجه تمام بررسي ها و بازديدهاي انجام شده در دفتر مخصوص ثبت گردد.
ماده ۲۸۶ - در هر يك از نقاطي كه تأسيسات برق وجود دارد بايد يك نقشه اجمالي و دستورالعمل ايمني مختصري در محل ديد افراد نصب گردد.
در اين دستورالعمل بايد بطور صريح نوشته شود كه دخالت اشخاص غير از متصديان برق در امر تعمير و يا بكار بردن وسائل ممنوع است و در مورد تأسيسات برق موضوع ماده ۲۶۶ بايد قيد شود كه دست زدن به قسمتهاي فلزي شبكه خطرناك و اكيداً ممنوع است و همچنين دستورالعملي براي نجات اشخاص برق گرفته تهيه و بديوار نصب كنند.
ماده ۲۸۷ - هر يك از پذيرگاههاي داخل معدن بايد بوسيله تلفن و يا وسايل ارتباطي ديگر با مركز نيرو يا پست مركزي ترانسفورماتور خارج معدن در ارتباط باشد.
ماده ۲۸۸ - كابلهاي مسلح و كابل هاي با روپوش فلزي بايد بطوري به ديواره گالري ها نصب گردد كه در اثر وزن خود پاره نشده و بوسائل ديگر برخورد نكند.
ماده ۲۸۹ - روپوش فلزي كابل بايد به سيم اتصال بزمين وصل باشد مگر آنكه اين روپوش بجاي محافظ بكار رفته باشد كه در اين صورت بايد به يك رله اتصال زمين مربوط گردد.
ماده ۲۹۰ - تمام قسمتهاي شبكه غيرثابت بايد در آخر هر نوبت كار بطور مطمئني از برق جدا گردد.
ماده ۲۹۱ - كليه تعميرات روي كابل ها بايد در خارج معدن انجام گيرد.
ماده ۲۹۲ - در چاه ها و گالري هاي خروج هوا و محلهاي مرطوب بايد آرماتور كابل بوسيله روپوش نسوز و مقاوم در مقابل رطوبت محفوظ گردد.
ماده ۲۹۳ - تابلوهاي تقسيم برق بايد از مواد نسوز و مقاوم در مقابل رطوبت ساخته و بطريقي نصب شود كه در معرض چكيدن آب نباشد.
ماده ۲۹۴ - لوكوموتيو و واگنهاي حمل و نقل در معادن نبايد از ولتاژ بيشتر از ۶۰۰ ولت استفاده نمايند.
ماده ۲۹۵ - سيم يا سيمهاي تغذيه الكتريكي به لوكوموتيوهاي برقي بايد بطريقي نصب شوند كه احتمال پاره شدن و يا توليد حريق در چوب بستها و يا برق گرفتگي اشخاص وجود نداشته باشد.
ماده ۲۹۶ - كليه لوله ها، آرماتورها، مفتولهاي فلزي و علائم مكانيكي بايد از نظر ايمني در فاصله هاي مناسبي به ريلها اتصال الكتريكي داشته باشند.
ماده ۲۹۷ - هر گاه ارتفاع سيم برق رساني به لكوموتيو از ريل كمتر از ۲۰ /۲ متر باشد بايد هنگام عبور و مرور اشخاص جريان برق قطع گردد.
ماده ۲۹۸ - اطاقك راننده در لكوموتيوهاي الكتريكي كه از سيم لخت برق ميگيرد بايد مسقف بوده و پايه شانه اتصال برق، عايق بندي شده باشد تا احتمال برق گرفتگي راننده وجود نداشته باشد.
ماده ۲۹۹ - تمام قسمتهاي لكوموتيو كه جريان برق از آن عبور ميكند بايد بوسيله پوشش محكم و عايقي محفوظ شده باشد.
ماده ۳۰۰ - براي انجام هرگونه تعمير در شبكه انتقال برق به لكوموتيو يا در لكوموتيو اعم از تعمير قسمتهاي الكتريكي و يا مكانيكي بايد قبلاً جريان برق قطع شود.
ماده ۳۰۱ - شبكه مخصوص علائم برقي بايد با جريان برق با ولتاژ كمتر از ۳۰ ولت كار كند.
ماده ۳۰۲ - سيم هاي شبكه علائم بايد طوري نصب گردد كه مدار كوتاه (اتصالي) ايجاد نشود. در شبكه علائم فقط براي قسمتهاي خنثي (نول) ميتوان از سيمهاي بدون روپوش استفاده كرد.
ماده ۳۰۳ - كليه تجهيزات الكتريكي واقع در يك بخش معدن به منزله يك قسمت مستقل تلقي شده و براي اتصال به زمين بايد برابر ماده ۲۵۴ عمل شود.
ماده ۳۰۴ - براي استفاده از برق با فشار الكتريكي (ولتاژ) ۳۰ تا ۶۰۰ ولت در درون معدن بايد كابلهاي با پوشش لاستيكي و عايق و مقاوم بكار برده شود.
ماده ۳۰۵ - در چاه براي استفاده از برق با فشار الكتريكي بيش از ۶۰۰ ولت و همچنين انتقال برق حتي با فشار الكتريكي كمتر از ۶۰۰ ولت بايد كابل مسلح و با مشخصات موضوع ماده ۳۰۴ باشد باستثناي سيمهاي برق رساني لكوموتيوهاي برقي كه تابع مقررات خاصي هستند.
ماده ۳۰۶ - در معادن داراي گريزو و يا گرد زغال فقط تأسيسات زير را ميتوان بطور ثابت برقرار كرد:
الف - كابلهاي مسلح در راههائيكه داراي وسيله نگاهداري مطمئن و سالم بوده و جريان كافي هوا برقرار و عيار گريزو در آنها از يك درصد تجاوز نكند.
ب - سيم هاي ساده روپوشداري كه در لوله هاي فلزي با عايق داخلي قرار داشته باشد مشروط بر آنكه هواي كافي و منظم در اطراف لوله در جريان بوده و عيار گريزو بسيار كم باشد.
ج - دستگاهها و موتورهائيكه در مقابل گريزو بي خطر تشخيص داده شده مشروط بر اينكه در محل استقرار آنها هوا بطور منظم عبور كرده و عيار گريزو كم باشد.
ماده ۳۰۷ - هواي معدن بايد طوري جريان داشته باشد كه تمام تأسيسات برق بخوبي تهويه گردد.
ماده ۳۰۸ - هرگاه تمام و يا قسمتي از تأسيسات برق در مسير راههاي عمومي واقع شده باشد بايد همه روزه كيفيت هواي ورودي به آن راه را از حيث مقدار گريزو بررسي نمود بطوريكه عيار گريزو از نيم درصد (۵ در هزار) تجاوز نكند و بعلاوه ترتيبي داده شود كه ورود ناگهاني مقدار زيادي گريزو امكان پذير نباشد.
ماده ۳۰۹ - باستثناي لكوموتيو برقي در وسائط نقليه اي كه در ماده بعد گفته ميشود، ساير وسايل برقي كه در كارگاهها مورد استفاده قرار ميگيرند بايد ضد گريزو باشند.
ماده ۳۱۰ - لكوموتيو و ساير وسائط نقليه برقي بايد ايمن در مقابل گريزو (ضد گريزو) باشد و تحت شرايط گفته شده در ماده ۳۰۶ بكار برده شود و در استفاده از ساير انواع لكوموتيو و وسايل نقليه برقي حتي آنهائيكه از سيم هوائي بدون روپوش تغذيه ميشوند علاوه بر رعايت ماده ۳۰۶ رعايت ماده ۳۰۸ نيز لازم الاجراء است.
ماده ۳۱۱ - در معادني كه داراي تصاعد آني گريزو مي باشند، نصب و بكار بردن تأسيسات برق ممنوع است. در اين قبيل معادن ميتوان از چراغ اطمينان برقي و در آتشباري با برق از آتش كن برقي ايمن استفاده نمود.
ماده ۳۱۲ - متصديان مربوط بايد دستگاههاي ضد گريزو برقي را حداقل روزي يكبار بازديد و بررسي كنند و هر هفته يكبار نيز متخصص برق آنها را بازديد و در صورت لزوم تعمير كند.
ماده ۳۱۳ - تعمير يا باز كردن روپوش وسائل برقي ضد گريزو بايد فقط توسط متخصص مربوطه انجام گيرد. اين وسايل بايد بطريقي بسته شده باشد كه بوسيله آچار و يا ابزار معمولي نتوان آنها را باز كرد.
ماده ۳۱۴ - هواي محلها و راهها و گالرها و كارگاههاي استخراج كه در آن تأسيسات برق وجود دارد بايد لااقل در هر نوبت كار دو بار بازرسي شود و در موارد زير بايد فوراً جريان برق قطع گردد:
الف - هرگاه عيار گريزو يك درصد و يا بيشتر باشد.
ب - در ناحيه ايكه در اثر ريزش (آوار) احتمال معيوب شدن تأسيسات برق و يا رسيدن گريزو بتأسيسات برق وجود داشته باشد.
ج - در هر قسمتي كه يكي از شرايط استفاده از برق كه در اين فصل ذكر شده از بين رفته باشد.
ماده ۳۱۵ - برقرار كردن مجدد برق بايد منحصراً بوسيله متصدي مربوطه انجام گردد.
ماده ۳۱۶ - هرگونه تعميرات و تغييرات در تأسيسات برق بايد توسط مسئول مربوط در دفتر مخصوص ثبت گردد.
ماده ۳۱۷ - بهره بردار موظف است نقشه تكميل شده تأسيسات برق را هميشه در سر معدن نگاهداري نمايد.
فصل نهم – آسانسورها و بالابرها
ماده ۳۱۸ - ساختمان آسانسورها و بالابرها و امثال آن بايد:
۱ - هدايت شده باشند.
۲ - سقوط اشياء از داخل آنها ممكن نباشد.
۳ - بار داخل آنها بي حركت بماند.
تبصره - آسانسور بايد طوري بارگيري شود كه بار از ديواره هاي جانبي آن بيرون نزند.
ماده ۳۱۹ - آسانسور و بالابرهائيكه براي حمل اشخاص بكار برده مي شود بايد داراي سرپناه و ترمز و پاراشوت بوده و بعلاوه دستگاه محركه آنها مجهز بوسيله خودكار تنظيم كننده سرعت باشد. ضمناً پلاك نشان دهنده ظرفيت سرنشين هاي اين وسائل بايد بطور آشكار در محل مناسبي نصب گردد. ظرفيت مذكور بايد حداكثر برابر با ۳ /۱ ظرفيت باري باشد كه با اين وسائل ميتوان حمل كرد.
ماده ۳۲۰ - ماشينهاي چرخ چاه بايد داراي ترمزي باشد كه در صورت لزوم بتواند كابل را بي حركت كند و اگر چرخ چاه دستي باشد بايد داراي وسيله اي باشد كه آنرا از گردش در جهت مخالف باز دارد بعلاوه اگر چرخ چاه در ماشينهائيكه براي حمل اشخاص بكار ميرود قابل جدا كردن از موتور باشد، بايد داراي ضامن مخصوصي باشد كه از بروز هرگونه خطر جلوگيري كند.
ماده ۳۲۱ - ماشين هاي چرخ چاه بايد مجهز به دو دستگاه ترمز جداگانه باشد (ترمز عادي و ترمز ايمني) بطوريكه هر يك از اين ترمزها قادر به توقف ماشين باشد.
كفش اين ترمزها ممكن است مشترك باشد ولي وسايل فرمان آنها بايد كاملاً مجزا و در دسترس متصدي ماشين قرار گيرد و بايد حداقل يكي از ترمزها از نوع وزنه اي باشد و همچنين حداقل يكي از آنها در صورت قطع شدن نيروي محركه، چرخ چاه را متوقف كند.
ماده ۳۲۲ - در ماشينهائيكه داراي جعبه دنده ميباشد بايد با يكي از ترمزها بتوان مستقيماً چرخ چاه را متوقف كرد.
ماده ۳۲۳ - ترمز ايمني بايد بنحوي باشد كه در هر يك از موارد زير بطور خودكار وارد عمل گردد.
الف - هرگاه اتاقك آسانسور از چاه خارج و به قرقره ها نزديك شود.
ب - هرگاه سرعت حركت در نزديكي پذيرگاه مقصد از 5 /1 متر در ثانيه كمتر نشود.
ماده ۳۲۴ - بايد وسيله اي وجود داشته باشد كه هم زمان با بكار افتادن ترمز ايمني، برق ماشين را بطور خودكار قطع كند.
ماده ۳۲۵ - ماشين هاي استخراج كه سرعت آنها تا ۶ متر در ثانيه است و آسانسور متصل به آن كه براي حمل اشخاص هم به كار برده مي شوند بايد مجهز به وسيله نشان دهنده موقعيت اطاقك آسانسور در چاه باشد و بعلاوه بتواند با علامت صدادار نزديك شدن آن را به پذيرگاه اعلام كند و ماشين هائيكه سرعت حركت آنها از شش متر در ثانيه بيشتر است بايد مجهز به وسايل زير نيز باشد.
الف - وسيله ايكه ترمزها را بنرمي وارد عمل كند.
ب - وسيله محدود كردن سرعت به ميزانيكه معمولاً عمل مي كند.
ج - دستگاه ثبت كننده سرعت.
هنگام حمل اشخاص بايد علائم مخصوص در پذيرگاهها روشن شود و بطور واضح حمل مسافر را اعلام نمايد.
ماده ۳۲۶ - جنس كابل بايد مناسب با شرايط محيط كار باشد و در مقابل عواملي از قبيل اسيد و غيره مقاوم باشد.
ماده ۳۲۷ - هنگام تحويل گرفتن هر كابل نو بايد قطعه اي بطول ۴ متر از آن را بريد و براي آزمايشات مقايسه اي در محل خشكي نگاهداري نمود.
ماده ۳۲۸ - مقاومت كابل نو (در مقابل پاره شدن) را هنگام تحويل گرفتن بايد از طريق آزمايش خود كابل و يا آزمايش تمام عنصرهاي آن تعيين و در ضمن، اضافه شدن طول كابل قبل از پاره شدن را هم تعيين نمود و در هر حال بايد هر يك از عنصرهاي كابل از حيث كشش، خمش و پيچش نيز آزمايش شود.
ماده ۳۲۹ - كابلهائيكه علاوه بر باركشي براي حمل اشخاص نيز بكار برده مي شود در سال اول كار هر سه ماه يك مرتبه و در سال بعد هر دو ماه يكمرتبه بايد به اندازه ۲ متر از پائين آن بريده و آزمايش شود. تمامي بار مفيد و بار مرده و مجموعه وسيله باربري نبايد از يك ششم مقاومت كابل تجاوز كند ولي اگر عمق چاه بيش از ۵۰۰ متر باشد، براي هر يكصد متر اضافي ميتوان يكدهم از اين ضريب را كسر كرد و در هر حال وزن مذكور از يك پنجم مقاومت كل كابل نبايستي تجاوز كند.
تبصره - كابلهاي مخصوص قرقره هاي كپ (نوع چرخ چاه) از شمول اين ماده مستثني ميگردد.
ضريب اطمينان آنها بايد براي عمق كمتر از 500 متر 7 و براي عمق هاي بيش از 500 متر 6 در نظر گرفته شود و اگر اين كابل براي حمل اشخاص هم بكار برده ميشود مدت استفاده از آن نبايد از دو سال تجاوز كند.
ماده ۳۳۰ - كابل نو آسانسوريكه براي حمل افراد در نظر گرفته ميشود بايستي قبل از استفاده حمل افراد حداقل بيست سرويس باربري با حداكثر ظرفيت بوسيله آن انجام شده باشد و همچنين پس از هر آزمايش سه ماهه يا دو ماهه بايد حداقل ۴ سرويس و قبل از شروع بكار روزانه حداقل يك سرويس باربري با حداكثر ظرفيت انجام دهند.
ماده ۳۳۱ - بهره بردار موظف است همواره يك كابل واجد شرايط بعنوان ذخيره در سر معدن آماده داشته باشد.
ماده ۳۳۲ - بست ها و اتصالي هاي مربوط به كابلها بايستي داراي مقاومت كافي كه براي اينگونه وسايل لازم است باشد.
تبصره ۱ - بهره بردار موظف است همواره يك سري بست مربوط به كابل در سر معدن آماده داشته باشد.
تبصره ۲ - مدت كار بست ها و اتصاليها نبايد از ده سال تجاوز كند.
ماده ۳۳۳ - تمام قسمتهاي مربوط به دستگاه باربري در چاه از قبيل كابل، ماشين ها، ترمزها و پاراشوت ها بايد همه روزه بازرسي شوند و هر هفته يك مرتبه دستگاههاي ايمني مربوطه (پاراشوت - ترمز) آزمايش گردند و همچنين هر ماه يك مرتبه قسمتهاي حساس از قبيل اتصاليها و قرقره ها از وجود روغن اضافي پاك شوند.
ماده ۳۳۴ - كليه بازرسيها و آزمايشهاي كابل و وسايل باربري مربوط بايد توسط اشخاص و سازمانهاي صلاحيتدار و با روش هاي فني معتبر انجام گيرد.
ماده ۳۳۵ - هرگاه پس از هر آزمايش مشاهده شود كه تقليل قابل ملاحظه اي در مقاومت كابل حاصله شده و يا بيش از ده درصد عنصرهاي مشهود آن در طول سه گام پاره شده باشد و يا تغيير محسوسي در شكل ظاهري كابل از نظر خوردگي يا سائيدگي يا تقليل قطر و يا باز شدن پيچش آن حاصل شده باشد، آن كابل بايد تعويض گردد.
ماده ۳۳۶ - در هر معدن كه باربري از طريق چاه با وسايل بالابر انجام ميگيرد بهره بردار موظف است دفتري براي ثبت موارد زير در سر معدن اختصاص دهد.
الف - نام و نشاني كارخانه سازنده كابل و وسايل مربوطه.
ب - مشخصات كابل، نوع سيمهاي بكار برده شده در ساختمان آن و نتيجه آزمايش هاي انجام شده درباره كابل نو و محاسبه مقاومت كل كابل و همچنين نتيجه آزمايشهائيكه بر طبق مقررات مواد 327، 328، 329 انجام ميشود.
ج - تاريخ شروع استفاده از كابل و نوع باربري آن.
د - وزن مرده كليه وسائلي كه كابل متحمل ميشود بانضمام وزن خود كابل و همچنين حداكثر وزن باري كه حمل ميشود.
ه ـ - تاريخ و نوع تعميرات و سر و ته كردن كابل.
و - تاريخ و علت خارج كردن كابل از سرويس.
ز - مقدار عملكرد كابل در حركت بطرف پائين و در حركت بطرف بالا و ميزان تن كيلومتر انجام شده.
فصل دهم – ايمني و نجات و كمكهاي اوليه
ماده ۳۳۷ - در داخل و خارج هر معدن بايد به تعداد كافي وسايل آتش نشاني در نقاطيكه احتمال آتش سوزي ميرود علاوه بر محلهائيكه در اين آئين نامه در فصول مختلف پيش بيني شده وجود داشته باشد.
ماده ۳۳۸ - در هر معدن بايد حداقل وسايل نجات و كمكهاي اوليه از قبيل برانكار و جعبه كمكهاي اوليه با داروهاي مورد نياز در محل مناسبي كه دسترسي فوري كارگران در مواقع ضروري بآنها ميسر باشد موجود باشد. و برحسب اهميت معدن و تعداد كارگران، وسايل ضروري ديگري كه براي كمك و نجات كارگران لازم است بايد طبق نظر بازرس كار تعيين شود و بهره بردار موظف است كليه آنها را تهيه و در معدن در محلهاي مناسب آماده استفاده نگاهدارد.
تبصره - كليه دستگاههاي آتش نشاني معدن و همچنين كليه وسايل نجات و كمكهاي اوليه بايد مرتباً بازديد و مورد آزمايش قرار گيرد تا هميشه براي استفاده آماده باشد.
ماده ۳۳۹ - در هر معدن از هر گروه كارگر كه با هم كار ميكنند بايد حداقل يكنفر طريقه استفاده از وسايل كمكهاي اوليه را بداند.
ماده ۳۴۰ - در معادن زغال كه تعداد كل كارگران آن از ۳۰۰ نفر بيشتر باشد و در ساير معادن كه تعداد كل كارگران آن از ۵۰۰ نفر بيشتر باشد بهره بردار موظف است يك نفر شخص صلاحيتدار بعنوان مسئول امداد و نجات انتخاب نمايد. وظيفه شخص مذكور منحصراً رسيدگي بامور امداد و نجات ميباشد.
ماده ۳۴۱ - در معادن گريزودار و گرد زغال دار و معادنيكه تعداد كارگران در هر نوبت كار بيش از ۵۰ نفر باشد بايد حداقل يك گروه امداد و نجات مركب از پنج نفر وجود داشته باشد.
تبصره - علاوه بر پنج نفر افراد گروه نجات بايد چند نفر از كارگران نيز تعليمات لازم را ديده باشند تا در صورت لزوم جانشين افراد گروه نجات گردند.
ماده ۳۴۲ - افراد گروه نجات بايد از بين كارگران شاغل مجرب كه داراي استعداد جسماني كافي بوده و دسترسي بآنها در هر موقع امكان پذير باشد انتخاب گردند اين افراد بايد تعليمات لازم را فرا گرفته و لااقل ماهي يكبار تمرينهاي لازم را بعمل آورند.
ماده ۳۴۳ - گروه امداد و نجات با نظر بازرس كار و برحسب ضرورت بايد مجهز به دستگاههاي تنفسي انفرادي و وسائل لازم ديگر از قبيل دستگاههاي اندازه گيري گاز و گريزو، اكسيد دو كربن و برانكار و غيره باشند. اين دستگاهها بايد مرتباً و در فواصل مناسب بازديد و آزمايش شده بطوريكه هميشه براي استفاده آماده باشند.
ماده ۳۴۴ - افراد گروه امداد و نجات بايد هر سال دو بار مورد معاينه پزشكي قرار گيرند تا در صورتي كه واجد شرايط نباشند از گروه خارج شده و كسان ديگر بجاي آنها انتخاب گردند.
ماده ۳۴۵ - مسئول معدن موظف است فرمهاي مربوط به حوادث ناشي از كار و همچنين بيماريهاي حرفه اي را كه از طرف وزارت كار و امور اجتماعي در اختيار آنها گذاشته ميشود مرتباً تكميل نموده و دو نسخه از آنرا به نزديكترين اداره كار و امور اجتماعي و سازمان تأمين اجتماعي ناحيه مربوطه ارسال دارد.
اين آئين نامه مشتمل بر ۱۰ فصل و ۳۴۵ ماده باستناد مواد ۸۵ و ۸۶ قانون كار جمهوري اسلامي ايران در جلسه مورخ ۹ /۶ /۷۲ شوراي عالي حفاظت فني مورد بررسي و تائيد و در تاريخ بتصويب نهائي وزير كار و امور اجتماعي رسيد.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
