آئيننامه و مقررات حفاظت در مقابل خطر پرتوهاي يونساز
مصوب 1352,08,15
با اصلاحات و الحاقات بعدي
فصل اول
ماده ۱ ـ تعاريف
ـ پرتوهاي يونساز
پروتوهاي يونساز پرتوهاي الكترو مغناطيسي يا ذره اي هستند كه بتوانند هنگام عبور از ماده يونهائي توليد نمايند در اين مقررات اصطلاح مزبور شامل پرتوهاي حاصل از مولدهاي اشعه ايكس و شتاب دهندههاي ذرات و همچنين تابشهاي حاصل از مواد راديو اكتيو و راكتورهاي اتمي خواهدبود.
-ماده راديو آكتيو
-ماده راديو آكتيو بمادهاي اطلاق ميشود كه حداقل از يك عنصر شيميائي راديو آكتيو طبيعي يا مصنوعي تشكيل شده ياآنكه محتوي چنين عنصري باشد.
چشمه بسته
چشمه بسته عبارت است از ماده راديو آكتيويكه بطور جدانشدني با فلزي آميخته شده يا آنكه دركپسول ياظرفي مشابه آن جا گرفته باشد و براي جلوگيري آلودگي ناشي از سايش ماده راديو آكتيو (در محل نگهداري يا محل كار) داراي مقاومت كافي باشد.
چشمه باز
چشمه باز عبارتست از ماده راديو آكتيويكه هنگام استفاده از آن در شرايط عادي امكان جلوگيري از پخش آن نباشد.
تركيب نورزا
تركيب نورزا (لومينسانت) تركيبي است كه حاوي ماده راديوآكتيو باشد.
خطر پرتو زدگي
خطر پرتو زدگي خطري است كه از تشعشعات يونساز ناشي شده و براي سلامتي بدن زيان آور باشد. اين خطر ممكن است از يك منبع خارجي و يا از مواد راديو اكتيو موجود در بدن حاصل شود.
پرتوگيري خارجي
پرتوگيري بدن از منابع خارج از خود پرتوگيري خارجي ناميده ميشود.
- پرتوگيري داخلي
پرتوگيري بدن از منابعواقع در درون خود پرتوگيري داخلي ناميده ميشود.
- حفاظت كافي
عبارتست از حفاظت در برابر پرتوهاي يونساز بطوريكه ميزان اشعه واصل (ناشي از منابع دروني يا بيروني) بهر شخصي از حداكثر دزهاي مندرج در موارد ۴و۵ تجاوز ننمايد.
- منطقه خطر
منطقه خطر منطقه ايست كه در آن خطر پرتو زدگي موجود باشد.
- منطقه تحت مراقبت
منطقه تحت مراقبت منطقه ايست كه بعلت وجود پرتوها بوسيله شخص واجد صلاحيتي نظارت ميشود.
- نوار پرتو قابل استفاده
نوار پرتو قابل استفاده قسمتي از تابش است كه از هر گونه كليماتور (ديافراگم ساده يا مخروطي كه بمنظور باريك نمودن پرتوها بكار ميبرد) بگذرد.
- تابش هرز
تابش هرز عبارتست از هر گونه تابشي از درون يك پوشش محافظ كه خارج از نوار پرتو قابل استفاده باشد.
پوشش محافظ
غلاف لوله اشعه ايكس و يا غلاف چشمه بسته است كه بمنظور كاهش تابش هرز بكار برده ميشود.
- پرتوهاي زمينه
پرتوهاي زمينه پرتوهاي يونسازي هستند كهدر اندازهگيري منظور نميشود.
- پرتوگيري طبيعي
پرتوهاي يونساز كه بدن از منابع طبيعي (مانند پتاسيم راديو آكتيو موجود در بدن راديو آكتيويته محيط و تابشهاي كيهاني) دريافت ميدارد پرتو گيري طبيعي ناميده ميشود.
لايه نيم جذبي
لايه اي از ماده معيني است كه در سرراه يك نوار يونساز قرار ميگيرد و شدت نوار پرتو را به نصف تقليل ميدهد.
- نوكلوئيد
هسته اتمي است كه داراي عدد جرمي و عدد اتمي معيني بوده ووضع انرژي خاصي داشته باشد.
- كوري
كميتي از نوكلوئيد راديو اكتيو است كه در آن تعداد دزنتگراسيون در هر ثانيه ۱۰×۷/۳ باشد.
- دز اشعه
عبارتست از شدت تابش در هر نقطه براساس خواص يونسازي آن تابش
- رنتگن
عبارتست از واحد دز اشعه كه انتشار ذره اي حاصل ازآن اشعه در يك سانتي متر مكعب هواي خشك در شرايط متعارف يونهائي ايجاد كند كه ناقل يك واحد الكتروستائيك الكتريسته مثبت يا منفي باشد.
دز جذب شده
عبارت از مقدار انرژي است كه واحد جرم جسم پرتو گير در نقطه مورد نظر از پرتوهاي يونساز (صرفنظر از نوع تابش) دريافت ميدارد.
راد (Rad)
واحد دز جذب شده است كه معادل۱۰۰ ارگ براي هر گرم ماده ميباشد.
- تاثير نسبي بيولوژيكي
ضريبي است كه براي مقايسه اثر بخشي دز جذب شده ناشي از انواع مختلف پرتوها بكار ميرود وبهR.B.E نمايش داده ميشود.
- دز R.B.E
عبارتست از حاصل ضرب دز هر پرتو بر حسب راد در ضريبي كه بموجب قرارداد براي تأثير نسبي بيولوژيكي آن پرتو تعيين شده است
- رم (rem)
عبارتست از حاصل ضرب دز جذب شده هر پرتو در R.B.E مربوط بآن پرتو
حداكثر دز مجاز
مجموع دزهاي ناشي از پرتو گيريهاي شغلي (همزمان يا متناوب) حاصل از هر نوع اشعه يونسازست كه از منابع خارجي يا داخلي منتشر ميگردد و نبايد از حدود مقرر در فصل دوم اين آئيننامه تجاوز نمايد.
فعاليت ويژه
فعاليت ويژه عبارتست از مجموع فعاليت ايزوتوپ معين در هر گرم از ماده
شخص صلاحيتدار
شخص صلاحيتدار شخصي است كه صلاحيت فني او مورد تأييد وزارت كار وامور اجتماعي باشد.
پزشك مسئول
پزشك مسئول پزشكي است كه صلاحيت فني او از لحاظ اجراي مقررات مربوط در اين آئيننامه مورد تأييد وزارت بهداري باشد.
فصل دوم : مقررات عمومي
قسمت اول ـ كليات
ماده ۲ ـ مقررات اين آئيننامه در مورد مؤسسات صنعتي كه در آنها مواد راديو آكتيو باز يا بسته بكار برده يا نگهداري ميشود. و يا در مؤسساتيكه در آنها دستگاههاي قادر بتوليد پرتوهاي يونساز بكار برده خواهد شد بمورد اجرا گذارده ميشود.
تبصره ـ مؤسسات و منابع زير مشمول مقررات اين آئيننامه نخواهند بود.
الف ـ كارخانجات شيميائي يا متالوژي كه مواد راديو آكتيو طبيعي يا سوختهاي هسته اي را مورد عمليات مخصوصي قرار ميدهند. و مؤسساتيكه مقادير زياد مواد راديو آكتيو انبار ميكنند. و همچنين رآكتورهاي هسته اي و شتاب دهندههاي با انرژي زياد كه هستههاي راديو آكتيو تهيه ميكنند.
(اينگونه مؤسسات تابع مقررات خاص خود خواهند بود).
ب ـ چشمههائي كه آكتيويته ويژه آنها كمتر از دوهزارم ميكرو كوري عنصر شيميائي راديو آكتيو اصلي در هر گرم از ماده باشد.
ج ـ چشمههاي بسته اي كه دز R.B.E حاصل ازآن از دو ميلي رم در ساعت تجاوز نكند.
ماده ۳ ـ حداكثر دز مجاز در مناطق تحت مراقبت بشرح زير است :
الف ـ دز متوسط پرتوگيري ساليانه براي تمام بدن نبايد از ۵ رم تجاوز كند.
ب ـ دز جذب شده در غدد تناسلي تا سن ۳۰ سالگي نبايد از ۵۰ رم تجاوز كند.
ج ـ دز جذب شده در تمام بدن در هر هفته نبايد از ۳۰۰ ميلي رم تجاوز كند.
دـ در حالتهاي استثنائي اگر شخصي در يك هفته بيش از ۳۰۰ ميلي رم اشعه دريافت نمايد بايد ترتيبي داده شود كه در ۱۳ هفته متوالي بيش از ۳ رم و در هر حال در سال بيش از ۵ رم اشعه دريافت ننمايد.
ماده ۴ ـ در پرتو گيري خارجي بوسيله اشعه ايكه قدرت نفوذ آنها بسيار كم است (لايه نيم جذبي كمتر از يك ميليمتر آب باشد) حداكثر پرتو گيري مجاز در هفته براي تمام بدن (بجز چشمها) ۵/۱رم و حداكثر دز مجاز در ۱۳ هفته متوالي ۱۵ رم ميباشد.
ماده ۵ ـ در پرتو گيري موضعي ناشي از هر نوع تابش كه مربوط بدستها تا آرنج و پاها تا قوزك باشد حداكثر دز مجاز در هفته ۵/۱ رم است و در همين شرايط حداكثر دز مجاز در ۱۳هفته متوالي ۱۵ رم ميباشد.
ماده ۶ ـ بمنظور تأمين حفاظت كافي براي كاركنان يك مؤسسه، طرح ريزي و محاسبات ساختماني آن مؤسسه بايد طوري انجام پذيرد كه بدن كاركنان (تمام بدن) در هفته بيش از ۱۰۰ ميلي رم پرتو گيري نكند.
ماده ۷ ـ موقعيكه خطر پرتو گيري داخلي وجود دارد. حداكثر مقدار مجاز در بدن و حداكثر غلظتهاي مجاز در هوا و درآب نبايد از حدوديكه توسط وزارت كار وامور اجتماعي تعيين واعلام خواهد شد تجاوز نمايد.
ماده ۸ ـ درخارج از مناطق تحت مراقبت در تأسيسات صنعتي. دزها وتراكمها نبايد از ده درصد مقادير مندرج در مواد ۳و۷ تجاوز كند.
ماده ۹ ـ محاسبات و طرح ريزيهاي مربوط بتأسيسات بايد بر اين اساس باشد كه دز جذب شده در تمام بدن اشخاص خارج از مناطق تحت مراقبت كمتر از ۵/۰ رم در سال باشد.
ماده ۱۰ ـ كارفرما بايد حداقل يكماه قبل از اقدام در موارد زير وزارت كار وامور اجتماعي را كتبا مطلع سازد.
الف ـ كاري كه براي اولين بار انجام گيرد ودر آن نوعي خطر پرتوزدگي وجود داشته باشد.
ب ـ توسعه تأسيسات ياتغييرات اساسي در وسائلي كه اشعه يونساز منتشر ميكنند.
ج ـ تأمين شرايط ايمني در برابر پرتوهاي يونساز در تأسيسات مربوطه.
ماده ۱۱ ـ در انتخاب روشهاي حفاظت در تأسيسات روش ايجاد حفاظت كلي و دائمي بايد بر روش تأمين حفاظت فردي رجحان داده شود.
قسمت دوم ـ وسائل حفاظتي
ماده ۱۲ ـ در تهيه و تأمين وسائل و كاربرد دستگاههاي حفاظتي بايد نكات زير رعايت شود:
الف ـ وسائل متناسب با نوع كار مورد نظر انتخاب شود.
ب ـ كاركردن باوسائل مذكور آسان باشد.
ج ـ وسائل حفاظتي توسط شخص صلاحيتدار قبل از بكار انداختن دستگاه و همچنين بعداز هر نوع تغيير آزمايش شود تا از صحت كارآنها اطمينان حاصل گردد دستگاههاي حفاظتي بايد حداقل هر سه ماه يكبار بازرسي شده و نتايج در دفتر مخصوص ثبت گردد.
دـ هرگونه نقصي كه هنگام بازرسي مشاهده ميشود فوراً برطرف گردد.
قسمت سوم ـ مراقبت واندازه گيري
ماده ۱۳ ـ در مناطقي كه امكان خطر پرتو زدگي وجوددارد ميزان پرتو گيري بايد بوسيله شخص صلاحيتدار مشخص و ثبت گردد.
ماده ۱۴ ـ در موارديكه ميزان پرتو زدگي كاركنان مناطق خطر بيش از ده درصد ماگزيمم مجاز (مذكور در ماده ۳) باشد افراد بايد تحت آزمايشهاي مذكور در مواد (۱۹و۲۰) اين آئيننامه قرار گيرند.
ماده ۱۵ ـ اگر خطر تنها محدود به پرتو گيري خارجي باشد كنترل فردي بايد بطور مداوم (با استفاده از فيلم بج واتاقك يونيزاسيون جيبي يادوزيمترهاي مخصوص ديگري كه كاركنان همراه دارند) انجام گيرد.
ماده ۱۶ ـ اگر خطر شامل قرار گرفتن فرد در معرض منبع باز راديوآكتيو باشد كنترل فردي نيز بايد شامل سنجش آلودگي اشخاص بمواد راديو آكتيو و در صورت امكان تعيين مقدار مواد راديو آكتيو موجود در بدن باشد.
تبصره ـ روشهاي كنترل فردي بايد با مشورت متخصص طرح ريزي شود و هر موقع كه تغييراتي لازم باشد بايد با مشورت متخصص مذكور انجام گيرد.
ماده ۱۷ ـ تعيين ميزان پرتوگيري بايد بوسيله يك مؤسسه صلاحيتدار و يا يك متخصص انجام گيرد.
ماده ۱۸ ـ به اشخاصيكه قصد دارند در محليكه خطر پرتوهاي يونساز وجود دارد كاركنند نبايد قبل از انجام آزمايشهاي پزشكي مندرج در ماده ۲۱ اجازه كار داده شود و اين آزمايشها نبايد زودتر از دو ماه قبل از شروع كار انجام شده باشد
ماده ۱۹ ـ افراديكه در حين كار مواجه با خطر پرتوهاي يونساز هستند بايد حداقل يكمرتبه در سال و در صورت امكان هر شش ماه يكبار تحت آزمايشهاي پزشكي مندرج در ماده ۲۱ قرار گيرند.
ماده ۲۰ ـ در موارد پرتو گيري بيش از حد مجاز و يا آلوده شدن بمواد راديو آكتيو بايدآزمايشهاي پزشكي مجدد بعمل آيد.
ماده ۲۱ ـ آزمايشهاي پزشكي بايد شامل اقدامات زير باشد:
الف ـ تشكيل پرونده پزشكي شامل تاريخچه پزشكي فرد و خانواده ومشخصات حرفه اي گذشته او و همچنين اطلاعات لازم در مورد آزمايشهاي تناوبي در حين كار.
ب- آزمايش كلينيكي كامل.
ج- آزمايشهاي مخصوص روي اعضاء و بافتهائيكه نسبت به پرتوها بيشتر حساسند و همچنين اعضاء و بافتهائيكه بيشتر در معرض خطر تابش قرار گرفته اند مانند:
۱ـ آزمايش خون در حالت پرتوگيري عمومي بدن از منابع داخلي يا خارجي.
۲ـ آزمايش پوست در حالت پرتوگيري يا آلودگي قسمتي از سطح بدن بمواد راديو آكتيو
۳ـ آزمايش چشم مخصوصا در صورت پرتو گيري از نوترون و يا پرتوگيري از ذرههاي سنگين يونساز
۴ـ تشخيص آلودگي دروني بدن بمواد راديو آكتيو در صورت وجودآلودگي در محيط كار.
۵ ـ آزمايش ريوي در صورت استنشاق هواي آلوده بگازها و يا مواد راديو آكتيو
تبصره ۱ ـ آزمايشهاي خون بايد شامل موارد زير باشد:
الف ـ شمارش گلبولهاي سفيد و قرمز و پلاكتها.
ب ـ تعيين فرمول لوكوسيتها.
ج ـ جستجو و ثبت سلولهاي غير عادي خون.
دـ تعيين مقدار هموگلوبين.
هـ ـ تعيين زمان انعقاد خون.
تبصره ۲ ـ آزمايشهاي پوستي بايد علاوه بر تعيين بافتهاي سرطاني. شامل تشخيص تغييرات جزئي مانند تغيير خطوط اثر انگشت نيز باشد.
تبصره ۳ ـ آزمايشهاي چشم مخصوصاً بايد شامل تعيين تغييرات شفافيت عدسي چشم باشد.
تبصره ۴ ـ تشخيص آلودگي بدن بمواد راديو آكتيو بايد براساس مطالعه در نوع و مقدار واهميت ماده راديو آكتيو بوده كه اين تشخيص مجموعه اثرهاي مكانيكي و شيميائي و راديوآكتيو ذرات و گازهاي استنشاق شده ميباشد.
ماده ۲۲ ـ كارفرما بايد شخص واجد صلاحيتي را بعنوان مسئول ايمني انتخاب نمايد تا در امر حفاظت كاركنانيكه با خطر پرتو گيري مواجه ميباشند نظارت نموده و با توجه بروشهاي مطمئن كار و اندازهگيري مقادير پرتو گيري مقررات حفاظتي را بمورد اجرا بگذارد.
ماده ۲۳ ـ نام مسئول ايمني بايد از طريق آگهي در تابلوي اعلانات يا بروشهاي ديگر باطلاع اشخاصيكه احتمالا با خطر پرتوگيري مواجه هستند برسد.
ماده ۲۴ ـ براي كاركنانيكه باخطر پرتو گيري روبرو هستند بايد پرونده پرتوگيريكه مورد تأييد شخص صلاحيتدار باشد تشكيل گردد.
تبصره ـ نتايج پروندههاي پرتو گيري كه شامل اطلاعات زير باشد بايد بسرويس پزشكي مؤسسه ارسال گردد تا تحت نظر پزشك مسئول در پرونده پزشكي مربوط منعكس و نگاهداري شود:
الف ـ تعيين نوع كار با توجه بخطر و نوع پرتوها.
ب ـ نتايج حاصل از اندازه گيري پرتوگيريها.
ماده ۲۵ ـ مدت نگاهداري و نحوه تنظيم پروندههاي پزشكي بوسيله وزارت كار وامور اجتماعي تعيين و به كارفرما ابلاغ ميشود.
قسمت چهارم ـ تغيير شغل يا ممانعت از ادامه كار
ماده ۲۶ ـ پزشك مسئول آزمايشهاي پزشكي در مورد كاركنانيكه با خطر پرتو گيري مواجه شده اند موظف است نسبت به جلوگيري از ادامه كارآنها بطور موقت و يا تغيير شغل آنها بكار فرما دستور لازم را بدهد و كارفرما موظف است دستور پزشك را به موقع اجرا گذارد.
ماده ۲۷ ـ افراديكه بدلائل مندرج در ماده ۲۶ از ادامه كارآنها جلوگيري شده يا تغيير شغل يافته اند نبايد بدون اجازه كتبي پزشك مسئول بكاريكه درآن خطر پرتو گيري وجود دارد گمارده شوند.
آموزش افراد
ماده ۲۸ ـ كارفرما مكلف است نكات زير را بتمام كاركنانيكه باخطر پرتو گيري روبرو هستند بوسيله شخص صلاحيتداري بامناسبترين روش آموزش دهد:
الف ـ خطرات حرفه اي كه سلامت كاركنان را تهديد ميكند.
ب ـ روشهائيكه سلامت كاركنان را تأمين ميكند.
ج ـ رعايت احتياط ها و دلائل لزوم بكار بستن آنها.
دـ اهميت و لزوم بكار بردن دستورات پزشكي.
قسمت پنجم ـ پرتو گيري بيش از حد مجاز
ماده ۲۹ ـ درمورد كاركنانيكه بيش از مقادير مندرج در ماده ۳ پرتو دريافت كرده باشند رعايت نكات زير ضروري است:
الف ـ معاينات پزشكي مربوط به دريافت پرتوهاي بيش از حد مجاز.
ب ـ اطلاع وقوع حادثه بمقام صلاحيتدار بوسيله كارفرما.
ج ـ بررسي وآزمايش شرايط ونحوه پرتو گيري بيش از حد مجاز توسط پزشك مسئول و مقام صلاحيتدار وگزارش آن بكارفرما
دـ اظهار نظر پزشك مسئول ب. ت. ب. اثرات بجا مانده روي كارگر مورد معاينه و اقدام لازم طبق تبصره يك ماده ۲۱
هـ ـ اقدامات لازم از طرف كارفرما براي جبران ضايعات و جلوگيري از تكرار حادثه بنا بتوصيه مقام صلاحيتدار.
فصل سوم : مقررات اختصاصي
قسمت اول ـ چشمههاي بسته و مولدهاي پرتوهاي يونساز
ماده ۳۰ ـ مقررات پيش بيني شده در اين قسمت تنها در مورد چشمههاي بسته و دستگاههائي كه ممكن است ايجاد خطر پرتوگيري خارجي بنمايند (نظير مولدهاي اشعه ايكس و شتابدهندههاي ذرات و دستگاههائيكه ممكن است بعللي پرتوهاي يونساز ايجاد نمايند) قابل اجرا است.
ماده ۳۱ ـ محلهائيكه ممكن است چشمهها و دستگاههاي مشمول اين آئيننامه ايجاد خظر پرتو گيري خارجي نمايد، بايد با علائم خطر مناسبي كه بآساني قابل تشخيص باشد مشخص شوند.
ماده ۳۲ ـ در داخل و خارج محل استفاده از دستگاه مولد اشعه و همچنين در نزديكي آن بايد علائم خطر مانند چراغ يا آژير و يا هر دو نصب شود تا هنگام پرتو افكني و يا قبل از آن خطر را آگاهي دهد.
ماده ۳۳ ـ وسايل و تدابير مؤثري بايد بكار برده شود كه هنگام پرتو افكني از ورود اشخاص بداخل اتاقي كه دستگاه در آن قرار دارد جلوگيري شود.
ماده ۳۴ ـ درهاي ورودي و خروجي بايد طوري تعبيه شود كه امكان خروج اشخاص از اتاقيكه دستگاه در آن قرار دارد همواره به آساني ميسر باشد.
ماده ۳۵ ـ براي جلوگيري از پرتو گيري ياقطع فوري اشعه در داخل محفظه بايد وسايل مؤثري تعبيه شود كه وصل مجدد آن از خارج اتاق ميسر نباشد.
ماده ۳۶ ـ محلهائي كه دستگاههاي پرتوزاي بدون حفاظ و همچنين اجسام مورد پرتو گيري در آن قرار دارند بايد بعنوان منطقه خطر مشخص شود و بطريق زير محافظت شوند:
الف ـ فقط افراد مجاز بآن دسترسي داشته و تنها تحت شرايط ذكر شده در ماده ۳۸ بتوانند هنگام استفاده از دستگاه در داخل آن محوطه باقي بمانند.
ب ـ در خارج از محوطه مذكور در كليه شرايط كار براي همه افراد حفاظت كافي وجود داشته باشد.
ماده ۳۷ ـ دستگهاهاي مولد اشعه مذكور در اين قسمت بايد از محوطههاي مورد استفاده ديگر مجزا باشد.
ماده ۳۸ ـ در جاهائيكه از چشمه بسته استفاده ميشود بايد منحصرا بافراد معيني از كارمندان مربوط كه مجهز بوسايل حفاظتي مناسب باشند اجازه داده شود كه بمنظور تنظيم دستگاه براي كمترين مدت لازم بمنطقه پرتو افكني وارد شده و يا در آن باقي بمانند.
تبصره ـ قبل از اقدام به تنظيم دستگاه بايد ميزان پرتو گيري حاصل از اين كار برآورد و در صورت لزوم از طريق آزمايش اندازه گيري شود.
ماده ۳۹ ـ چشمه بسته بايد طوري ساخته شده باشد كه از فاصله دور امكان بكاربردن يااستفاده از ان با وسائل مخصوص فرمان دور ميسر باشد.
هيچ چشمه بسته اي نبايد با وسائلي غير از وسائل فرمان دور مورد استفاده قرار گيرد.
ماده ۴۰ ـ روي هر چشمه بسته بايد يك شماره نوشته شده و يا علامت مخصوص نصب گردد تا آن چشمه از چشمههاي بسته ديگر موجود در مؤسسه مشخص شود.
ماده ۴۱ ـ ضخامت جدار كپسول چشمههاي بسته ايكه براي توليد اشعه گاما يا نوترون مورداستفاده قرار ميگيرد بايد باندازهاي باشد كه تقريباً همه پرتوهاي بتاي حاصل را جذب كند.
ماده ۴۲ ـ در هر مؤسسه صنعتي بايد مشخصات چشمههاي بسته بشرح زير در دفتر مخصوص ثبت گردد:
الف ـ شماره رديف يا علامت مشخص كننده چشمه بسته.
ب ـ نوع چشمه و تاريخ وصول و ميزان آكتيويته آن در موقع تحويل بمؤسسه
ج ـ تاريخ واگذاري ونحوه خروج از مؤسسه هنگاميكه چشمه از كنترل مؤسسه صنعتي خارج شود.
ماده ۴۳ ـ مسئول ايمني بايد در فواصل زماني كه از طرف مقام صلاحيتدار تعيين ميشود كليه چشمههاي بسته را بازرسي نموده و مراتب را در دفتر مخصوص ثبت نمايد.
ماده ۴۴ ـ هر چشمه بسته بايد در فواصل تعيين شده از طرف مقام صلاحيتدار از نظر نشت مواد راديوآكتيو بخارج با در نظر گرفتن جنس و نوع شرايط كاربرد آن بوسيله مؤسسه ايكه صلاحيت آن از طرف وزارت كاروامور اجتماعي تأييد شده باشد و يا شخص واجد شرايط كنترل بشود.
تبصره ـ فاصله بين دو كنترل متوالي نبايد از يكسال تجاوز نمايدو نيز جزئيات معاينه مندرج دراين ماده بايد در دفتر مخصوصي كه در ماده 43 ذكر شده قيد گردد.
ماده ۴۵ ـ اگر كسي مطلع شود كه چشمه بسته اي مفقود شده و يا درجاي خود نيست بايد مراتب را فورا باطلاع مسئول ايمني برساند. اگر گم شدن چشمه تائيد شود بايد مراتب فوراً بمقام صلاحيتدار اطلاع داده شود.
ماده ۴۶ ـ هرگاه چشمه بسته اي دچار خوردگي و ياآسيب ديدگي باشد و يا هنگاميكه يقين حاصل شود كه خطر آلودگي بمواد راديو آكتيو ايجاد ميكند بايد آنرا در محفظه بدون منفذي قرار داد و تا زمانيكه ازآن بطور كامل رفع نقص نشده مورد استفاده قرار نداد.
ماده ۴۷ ـ مؤسسات صنعتي كه از چشمههاي بسته استفاده مي كنند بايد براي جلوگيري از خطراتي كه در اثر وقوع سانحه از قبيل شكسته شدن كپسول چشمه بيش مي آيد روش كار بخصوص وضع و طبق آن عمل نمايند اين روش كار بايد باطلاع همه افرادي كه با چشمههاي بسته كار ميكنند برسد.
ماده ۴۸ ـ اقدامات فوري كه هنگام وقوع سانحه براي چشمه بسته و ايجاد آلودگي بايد اجرا شود شامل مقررات زير است:
الف ـ محل كار وساير جاهائي كه مورد تهديد قرار مي گيرند بايد فوراً تخليه شود همچنين كاركنان مربوطه بايد براي جلوگيري از گسترش آلودگي اقدامات فوري بعمل آورند.
ب ـ پزشك كار و شخص صلاحيتدار بايد فوراً از جريان امر با خبر شوند تا اگر شخصي دچار آلودگي شده باشد مشخص و براي رفع آلودگي از او اقدامات لازم معمول دارند.
ج ـ جريان حادثه بايد فوراً به وزارت كار وامور اجتماعي اطلاع داده شود.
دـ قبل از جمع آوري و تخليه مواد راديوآكتيو بايد كليه اقدامات لازم براي جلوگيري از پخش مواد راديو آكتيو بوسيله يك يا چند نفر شخص كار آزموده كه بطور مناسب براي اين كار مجهز شده باشند بعمل آيد.
ماده ۴۹ ـ موقعي كه از چشمه بسته استفاده نميشود بايد آنرا در محفظه ايكه داراي شرايط ايمني لازم باشد قرار داده و درب محفظه قفل شود.
ماده ۵۰ ـ در هر محل كه بيش از يك چشمه بسته انبار شده باشد هر يك از آنها بايد بطور جداگانه در محفظه اي كه داراي حفاظت كافي باشد نگهداري شود.
ماده ۵۱ ـ در مواردي كه از چشمههاي بسته گازهاي راديو آكتيو متصاعد ميشود بايد قبل از باز كردن محفظهايكه چشمه در آن قرار دارد محفظه را بطور كامل با وسائل ميكانيكي و با ارتباط بهواي آزاد تهويه كرد.
ماده ۵۲ ـ كليه محفظههاي مخصوصي كه براي حمل و نقل و يا جابجا كردن چشمههاي بسته بكار مي روند بايد با علائمي كه بتصويب مقام صلاحيت دار رسيده باشد مشخص شوند.
تبصره - در صورت امكان بايد از علائم خطر تصويري استفاده گردد.
ماده ۵۳ ـ چشمههاي بسته اي كه ديگر مورد احتياج نيست بايد بتوليد كننده آن مسترد يا بطريقي كه مورد تأييد مقام صلاحيتدار باشد از محل كار دور گردد.
قسمت دوم - حفاظت لامپهاي اشعه ايكس
ماده ۵۴ ـ لامپهاي اشعه ايكس كه در مؤسسات صنعتي بكار ميروند بايد در محفظههائي كه در مقابل شوكهاي الكتريكي مصون باشند قرار داده شوند.
ماده ۵۵ ـ دستگاههائي كه در آنها الكترونها با ولتاژِي بيش از ۵ هزار ولت شتاب داده مي شوند چشمههاي مولد پرتوهاي يونساز محسوب ميشوند و بايد مقررات حفاظتي در برابر پرتوهاي يونساز نسبت به آنها رعايت گردد.
ماده ۵۶ ـ ميكروسكپ هاي الكتروني و لامپهاي اشعه كاتوديك و يكسو كنندههاي الكترونيكي با ولتاژ زياد و وسائل مشابه ديگر بايد طوري آزمايش و نصب و بكار برده شوند كه حفاظت كافي براي افراد تامين شده باشد.
قسمت سوم ـ راديو گرافي صنعتي
ماده ۵۷ ـ محفظه چشمههاي بسته ايكه در راديوگرافي صنعتي با اشعه گاما مورد استفاده قرار ميگيرد بايد داراي وسائل فرمان دور باشد.
ماده ۵۸ ـ محفظه بسته يا چشمه در وضع قطع اشعه بايد داراي شرايط و مشخصات زير باشد:
الف ـ ميزان دز متوسط در فاصله ۵ سانتيمتري از سطح محفظه نبايد از ۲۰ ميلي رم در ساعت و حداكثر ميزان دز ماكزيمم آن از ۱۰۰ ميلي رم در ساعت تجاوز كند.
ب ـ ميزان دز متوسط در فاصله يك متري از سطح محفظه چشمه نبايد از ۲ ميلي رم در ساعت تجاوز كند.
ماده ۵۹ ـ براي اطمينان از اجراي صحيح كار بايد قبلا تمرين لازم وسيله يك نمونه بدلي مشخص كه داراي مشخصات چشمه باشد انجام شود.
قسمت چهارم ـ ضخامت سنجهاـ كاهندههاي الكتريسته ساكن و ساير وسائل مشابه كه از چشمههاي بسته استفاده ميكنند.
ماده ۶۰ ـ مواد راديو آكتيويكه در وسائل ضخامت سنج و كاهندههاي الكتريسته ساكن و ساير وسائل مشابه مورد استفاده قرار ميگيرند بايد هميشه بصورت چشمه بسته اي باشند كه مقررات مندرج در مواد ۳۸ تا ۴۷ درباره آنها قابل اجرا باشد.
ماده ۶۱ ـ قسمت بدون حفاظ چشمه بسته بايد در مقابل صدمات مكانيكي حفاظت شده و بيك صفحه پوشش يا دريچه و يا حفاظي كه بتواند بآساني اشعه مورد استفاده را قطع كند مجهز باشد. اين وسائل بايد بطريقي نصب و يا محافظت شوند كه ميزان پرتوگيري براي كليه افراد منجمله كسانيكه چشمه بسته يا ماشين آلات مجاور آنرا تعمير و يا نصب مي كنند كمتر از ده درصد ميزان مشخص شده در ماده ۳ باشد.
ماده ۶۲ ـ دستگاههاي ضخامت سنج و كاهنده الكتريسته ساكن ووسائل مشابه آنها بايد بطور دائم و واضح علامت گذاري شوند كه افراد را از وجود مواد راديو اكتيو و احتمال پرتو گيري آگاه نمايد.
قسمت پنجم ـ راديو گرافي با اشعه ايكس
ماده ۶۳ ـ محفظه لامپهائي كه براي راديو گرافي صنعتي بكار برده ميشوند بايد طوري باشد كه با حداكثر ميزان تعيين شده جريان و ولتاژ در فاصله يك متري ازآنتي كاتد شدت پرتو از يك رم در ساعت تجاوز ننمايد.
ماده ۶۴ ـ استفاده از روشهائي كه مستلزم ورود افراد بداخل اطاق اشعه ايكس باشد فقط در شرايط زير مجاز است:
الف ـ قدرت حفاظتي دريچه قطع كننده پرتو بايد لااقل باندازه قدرت حفاظتي محفظه لامپ باشد.
ب ـ دريچه قطع كننده پرتو بايد طوري تعبيه شده باشد كه فقط از محل كنترل دستگاه بتوان آنرا باز نمود.
ج ـ دريچه قطع كننده پرتو بايد طوري با درب ورودي اطاق دستگاه ارتباط يابد كه با باز نمودن درب ورودي دريچه بسته شده و جز از طريق محل كنترل دستگاه قابل باز كردن نباشد و علاوه بر اين بايد قبل از ورود ولتاژ محرك لامپ به نصف تقليل داده شده و دريچه قطع كننده اشعه بسته شود.
ماده ۶۵ ـ محفظه لامپ هائي كه براي راديو سكپي با اشعه ايكس بكار مي رود بايد با مقررات مندرج در ماده ۶۱ تطبيق نمايد.
ماده ۶۶ ـ دستگاه راديوسكپي بايد در محفظه اي نصب گردد كه داراي حفاظت كافي بوده و مجهز بوسائلي باشد كه هنگام كار دسترسي بداخل محفظه ممكن نباشد.
ماده ۶۷ ـ حتي الامكان مشاهده صفحه راديوسكپي بايد بوسيله آئينه بطور غير مستقيم صورت گيرد واگر براي ديد مستقيم از شيشههاي سرب دار يا مواد حفاظتي شفاف ديگر استفاده شده باشد بايد حفاظت كافي را تأين نمايند.
ماده ۶۸ ـ كليه افرادي كه با دستگاههاي راديوسكپي كار ميكنند بايد بوسائل حفاظت انفرادي مجهز باشند.
قسمت ششم ـ دستگاههاي پراش (Difraction) اشعه ايكس
ماده ۶۹ ـ محفظه لامپهائي كه در دستگاههاي پراش اشعه ايكس و وسائل مشابه آن بكار مي روند بايد طوري باشد كه شدت اشعه نشتي را در سطح خارجي محفظه هنگامي كه لامپ بطور مداوم در حداكثر ولتاژ و شدت جريان كار ميكند بكمتر از ۱۰۰ ميلي رنتگن در ساعت كاهش دهد.
ماده ۷۰ ـ دستگاههاي پراش اشعه ايكس و وسائل مشابه آن بايد طوري ساخته و نصب و بكار برده شوند كه حفاظت كافي درآنها تأمين شده باشد.
ماده ۷۱ ـ در دستگاههاي پراش اشعه ايكس براي جذب اشعه پراكنده بايد از دريچههاي قابل تنظيم كه بتواند از عبور اشعه غير مفيد جلوگيري نمايد استفاده شود و براي جذب اشعه مفيد نيز موانع مؤثري در مقابل اين اشعه تعبيه گردد.
قسمت هفتم ـ تعيين ضخامت بوسيله اشعه ايكس
ماده ۷۲ ـ كساني كه با دستگاه تنظيم ضخامت بوسيله اشعه ايكس كار مي كنند وهمچنين كليه افرادي كه در حوالي محل كار اين دستگاه هستند بايد هميشه از حفاظت كافي برخوردار باشند.
ماده ۷۳ ـ هنگاميكه لامپ اشعه ايكس بكار مي افتد بايد يك علامت نوراني قابل رؤيت (چراغ خبر) روشن شود.
قسمت هشتم ـ چشمههاي راديو آكتيو باز
ماده ۷۴ ـ چشمههاي راديو آكتيو باز اعم از اينكه قادر بايجاد خطر پرتوگيري خارجي يا داخلي باشند و همچنين تهيه و مصرف وانبار نمودن چشمههاي باز كه در صنعت بكار ميرود مشمول مقررات اين فصل خواهند بود. كارخانههاي صنايع فلزي و شيميائي كه روي مواد راديو آكتيو طبيعي يا سوختهاي هسته اي كه با مقادير زياد مواد راديو آكتيو كار ميكنند و همچنين رآكتورهاي هسته اي مشمول مقررات خاص خود خواهند بود.
ماده ۷۵ ـ هيچكس نبايد در معرض پرتوگيري خارجي يا داخلي بيش از مقادير مشخص شده در مواد ۳و۴ قرار داده شود.
ماده ۷۶ ـ از نظر انواع عملياتي كه روي چشمههاي راديو آكتيو باز انجام ميشود و خطرات ناشي از آن (براساس نوع كار، خواص فيزيكي و نوع ماده و مقدار ماده راديو آكتيو مورد استفاده و برحسب ميزان خطر پرتو گيري) بايد كارگاههاي جداگانه اي براي هر يك از عمليات زير طبق جدول پيوست در نظر گرفته شود:
الف ـ انبار كردن (مانند نگهداري محلولهاي راديو آكتيو)
ب ـ عمليات خيلي ساده مرطوب (مانند تهيه كردن محلولهاي راديو آكتيو)
ج ـ عمليات معمولي (مانند جدا كردن مواد راديو آكتيو به طريقه ساده يا معمولي)
دـ عمليات پيچيده مرطوب و عمليات ساده خشك (مانند عملياتي كه ممكن است در آن خطر ريختن مايع يا گرد راديو آكتيو باشد)
هـ ـ عمليات خشك و گردآلود(مانند آسياب و خردكردن مواد راديو آكتيو)
ماده ۷۷ ـ كليه كارگاهها بايد متناسب با نوع عملياتي كه درآنها انجام ميشود بوسيله علائم خطري كه بآساني قابل تشخيص باشد مشخص گردند.
ماده ۷۸ ـ براي اينكه حداكثر غلظت مجاز در اعضاء بدن در حدي باشد كه مجموع پرتو گيري داخلي و خارجي از مقادير مندرج در مواد ۳و۴ (راجع به خطرات پرتو گيري خارجي و بخصوص پرتو گيري داخلي) تجاوز ننمايد بايد اقدامات حفاظت فردي و جمعي مناسب بعمل آيد.
ماده ۷۹ ـ اقداماتي كه درباره خطرات پرتو گيري خارجي بعمل ميآيد بايد مشابه مقررات مربوط به مواد ۴۰ تا ۵۳ در مورد چشمههاي بسته باشد.
ماده ۸۰ ـ كارگاهائيكه در آنها از مواد راديو آكتيو استفاده ميشود بايد بوسيله علامت خطر مناسب قابل تشخيص شود.
ماده ۸۱ ـ ديوارها و كف كارگاه و همچنين كليه سطوح و وسائل موجود در آن بايد از مصالح صاف و غير قابل نفوذ و عاري از هرگونه موانع ساخته شده و يا اينكه با مواد صاف و غيرقابل نفوذ بنحوي كه تمام منافذ و درزها بطور كامل گرفته شده باشد پوشانيده شده و تميز نگاهداري شود.
ماده ۸۲ ـ غلظت مواد راديو آكتيو در هواي محيط كار بايد كمتر از حداكثر مقادير مذكور در مواد ۲ تا۷ باشد.
تبصره ۱ ـ هواي محيط كار بايد بوسيله دستگاههاي تهويه مناسب بطور مطمئن تجديد گردد.
تبصره ۲ ـ سيستم تهويه بايد طوري باشد كه بازگشت مجدد هوا ممكن نبوده و هواي خارج شده نتواند كارگاه ديگري را آلوده نمايد.
تبصره ۳ ـ در صورتيكه نتوان غلظت مواد راديو آكتيو موجود درهوا را به كمتر از حداكثر مقادير مجاز كاهش داد بايد كاركنان را براي جلوگيري از آلوده شدن جهاز تنفس با وسائل حفاظت فردي مذكور در تبصره ماده ۹۸ مجهز نمود.
ماده ۸۳ ـ براي هر فرد كه با مواد راديو آكتيو كار ميكند بايد سطح محل كار با ابعاد حداقل ۵/۰×۲/۱متر تخصيص داده شود:
ماده ۸۴ ـ سطح محل كار بايد داراي يكي از شرايط زير باشد:
الف ـ از يك ماده سخت و صاف وغير قابل نفوذ ساخته شده باشد
ب ـ از يك ماده صاف و غير قابل نفوذ پوشيده شده باشد.
ج ـ داراي سطح سخت با پوششي از يك ماده جاذب الرطوبه باشد.
ماده ۸۵ ـ كليه كارهائيكه ممكنست موجب آلوده شدن فضاي محيط كار بمواد راديو آكتيو شوند بايد در محلهائيكه شرايط ايمني زير درآن تأمين شده باشد انجام گيرند:
الف ـ دريك محفظه مخصوص دستكش دار كه فشار داخلي آن كمتر از فشار خارجي باشد.
ب ـ بدستگاه هوا كش قوي كه بطور مناسب در نزديك محل كار نصب شده مجهز باشد.
ماده ۸۶ ـ سيستم تهويه بايد داراي شرايط زير باشد:
الف ـ با مقررات عمومي اين آئيننامه مطابقت نمايد.
ب ـ طوري ساخته شده باشد كه بسهولت بتوان آنرا براي تميز كردن باز نمود.
ج ـ قسمت خروجي دستگاه تهويه بنقطه مناسب منتهي شودكه شرايط ايمني لازم درآن رعايت شده باشد وهواي خروجي از يك صافي يا دستگاه جذب كننده عبور داده شود تا از بازگشت مجدد هواي آلوده بهمحيط كارگاه كاملا جلوگيري گردد.
د ـ دستگاه بايد با ساير مشخصاتي كه مورد نظر شخص صلاحيتدار است تطبيق نمايد.
قسمت نهم ـ حفاظت فردي
ماده ۸۷ ـ روشهاي كار با مواد راديو آكتيو واشعه يونساز بايد قبل از شروع بكار آزمايش شده و مورد تأييد شخص صلاحيتدار قرار گيرد.
ماده ۸۸ ـ روشهاي كار در كارگاهها تا آنجا كه مربوط به خطر پرتو گيري داخلي ميشود بايد با مواد ۸۹ تا ۹۷ تطبيق نمايد.
ماده ۸۹ ـ براي افرادي كه با چشمههاي راديو آكتيو باز كار ميكنند بايد دستشوئي تهيه گردد و اگر خطر آلودگي بمواد راديوآكتيو نسبتاً زياد باشد بايد براي آنها حمام و دوش نيز آماده گردد.
ماده ۹۰ ـ پيش از صرف غذا و قبل از پايان كار روزانه بايد وقت كافي جهت استفاده از دستشوئي براي كسانيكه با چشمههاي راديو آكتيو باز كار ميكنند اختصاص داده شود. اوقات مذكور جزء ساعات كار محسوب ميشود.
ماده ۹۱ ـ براي كاركنان بايد حوله يا دستمالهاي كاغذي كه پس از استعمال دور انداخته ميشود تهيه گردد.
تبصره ۱ ـ زباله دان مخصوصي بايد براي هر يك از محلهاي كار تهيه شود تا اينگونه حولهها و دستمالهاي استعمال شده را در آن بيندازند.
تبصره ۲ ـ با اين حولهها و دستمالها بايد مانند زبالههاي راديو آكتيو قابل اشتعال طبق مواد اين آئيننامه رفتار شود.
ماده ۹۲ ـ بردن و همچنين استفاده از وسائل زير در كارگاهائيكه در آنجا چشمههاي راديو آكتيو باز تهيه يا بكار برده ميشود ممنوع است:
الف ـ خوردنيها و نوشيدنيها و همچنين وسائل خوردن و آشاميدن.
ب ـ مواد و وسائل مربوط به استعمال دخانيات وانفيه
ج ـ كيفهاي دستي و وسائل و لوازم آرايش
دـ دستمالهاي جيبي باستثناي دستمالهاي كاغذي كه درماده ۹۱ بآن اشاره شده است.
ماده ۹۳ ـ بكاركنان كارگاههائي كه در آنجا چشمههاي راديواكتيو باز تهيه و يا بكار برده ميشود نبايد قبل ازانجام آزمايشهاي مربوط به تعيين آلودگي مواد راديو آكتيو (روي دستها، بدن و لباس) كه نحوه و نوع آن توسط شخص صلاحيتدار تعيين شده اجازه خروج داده شود.
ماده ۹۴ ـ كار فرما بايد وسائل و لباس كار مناسبي كه براي حفاظت در مقابل خطر آلودگي تهيه و بطور مشخص علامتگذاري شده باشد در دسترس كاركنان خود قرار دهد.
اين وسايل و لباسها از نظر ايمني بايد مورد تأييد شخص صلاحيتدار باشد.
تبصره ـ اگر آلودگي فضاي كار را نتوان تا ميزان حداكثر غلظت مجاز كاهش داد بايد از كلاه و ماسك مخصوص كه مجهز بدستگاه تنفس باشد استفاده شود.
ماده ۹۵ ـ دركارگاههائي كه چشمههاي راديوآكتيو باز تهيه و يا بكار برده ميشود بايد از كاركردن افرادي كه فاقد لباس حفاظتي هستند جلوگيري بعمل آيد.
ماده ۹۶ ـ كليه لباسهاي حفاظتي بايد بطور مستمر از نظر آلودگي مورد رسيدگي قرار گرفته و تميز نگهداري شود و لباسهاي آلوده بمواد راديو آكتيو بايد جدا از لباسهاي ديگر به روشي شسته شود كه مورد تأييد شخص صلاحيتدار باشد.
ماده ۹۷ ـ براي تعويض لباسهاي عادي به لباس كار و برعكس بايد اطاقي مخصوص مجاور اطاق شستشوي بدن آماده گردد تا از آلوده شدن لباسهاي عادي جلوگيري شود.
ماده ۹۸ ـ براي اندازه گيري ميزان پرتو گيري خارجي در كارگاهها بايد وسايل تشخيص و اندازه گيري مناسب (ثابت يا قابل حمل) در دسترس بوده و مورد استفاده قرار داده شود.
قسمت دهم ـ تشخيص و تعيين آلودگي
ماده ۹۹ ـ در كارگاههائي كه چشمههاي راديو آكتيو باز تهيه يا بكار برده ميشود بايد ميزان آلودگي كف كارگاه، ميز كار، دستشوئي، اسبابها، وسايل كار وغيره و همچنين هواي محيط كار با وسايل مناسبي كه مورد قبول شخص صلاحيتدار باشد اندازه گيري شود.
ماده ۱۰۰ ـ هنگامي كه كه كار با چشمههاي باز همراه با خطر پرتو گيري خارجي باشد كاركنان بايد بطور دائم دتكتورهاي فردي (مانند فيلم بج واطاقك يونيزاسيون جيبي وغيره) كه منطبق با مقررات مواد ۱۲ تا ۲۵ باشد همراه داشته باشد.
ماده ۱۰۱ ـ در كارگاههائي كه چشمههاي راديو آكتيو باز بكار برده ميشوند بايد وسايل تشخيص واندازه گيري ثابت و يا قابل حمل تهيه و بكار برده شود تا ميزان آلودگي دستها و لباسها و كفشهاي همه كاركنان را بطوري كه مورد تأييد شخص صلاحيتدار باشد تعيين نمايد.
ماده ۱۰۲ ـ تعيين ميزان آلودگي داخلي بمواد راديو آكتيو ب. ت. ب. درجه خطرات آن و خواست مقام صلاحيتدار بايد در فواصل زماني مشخص از طريق اندازه گيري مستقيم و يا بروش غير مستقيم طبق ماده ۲۱ اين آئيننامه انجام گيرد.
قسمت يازدهم ـ رفع آلودگي
ماده ۱۰۳ ـ در مواقعي كه آلودگي بمواد راديو آكتيو از ميزان حداكثر مجاز كه بوسيله مقام صلاحيتدار تعيين شده است تجاوز نمايد بايد روشهاي رفع آلودگي مورد استفاده قرار گيرد.
تبصره ـ اينگونه روشها و دستورالعملها بايد قبل از شروع كار با چشمههاي راديوآكتيو باز توسط شخص صلاحيتدار تعيين شده باشند.
ماده ۱۰۴ ـ هر گاه رفع آلودگي بطوركامل و رضايت بخش ممكن نباشد بايد محل آلوده را ترك نمود و اشياء آلوده با نظر شخص صلاحيتدار نگهداري يا از بين برده شوند.
تبصره ۱ ـ ورود اشخاص غير مجاز باينگونه محلها بايد ممنوع شود.
تبصره ۲ ـ اينگونه محلها بايد بوسيله علائم خطر مخصوص كه بسهولت قابل تشخيص باشند علامت گذاري شوند.
ماده ۱۰۵ ـ از لباسهاي آلوده نبايد تا حصول اطمينان كامل از برطرف شدن آلودگي آنها استفاده نمود و اگر رفع آلودگي ميسر نباشد بايد با لباسهاي آلوده مانند زبالههاي راديو آكتيو عمل شود.
ماده ۱۰۶ ـ هنگام وقوع آلودگي فردي بايد فوراً طبق دستورالعملهائي كه قبلا توسط پزشك كار و شخص صلاحيتدار تهيه شده عمل شود در ضمن بايد بلافاصله بشخص مسئول اطلاع داده شود تا هر آينه اقدامات معموله كافي نباشد پزشك كار را از جريان امر مطلع نمايد تا آلودگي را بحد مجاز تقليل داده و در صورت لزوم آزمايشهاي بعدي را انجام دهد.
قسمت دوازدهم ـ انبار كردن چشمههاي راديو آكتيو باز
ماده ۱۰۷ ـ براي انبار كردن چشمههاي راديو آكتيو باز بايد بمنظور كنترل پرتو گيري داخلي و خارجي برابر مقررات اين آئيننامه تأسيسات مخصوص احداث شود.
ماده ۱۰۸ ـ براي جلوگيري از خطر آلودگي بمواد راديو آكتيو بايد احتياطات زير بعمل آيد:
الف ـ تركيبات مواد راديو آكتيو كه از نظر شيميائي فعال هستند نبايد در بطريهاي شيشه اي كه داراي درپوش پيچي يا در شيشه اي هستند نگهداري و انبار گردند بلكه بايد از درهاي لاستيكي يا چوب پنبه اي و يا نظير آنها استفاده شود.
ب ـ محلولهاي پايداري كه محتوي آكتيويته آلفا بميزان بيش از ۵ ميلي كوري ياآكتيويته بتا بميزان بيش از ۵۰ ميلي كوري باشند و محلولهاي ناپايدار با هر نوع و هر درجه آكتيويته بايد در ظروف قابل تهويه نگهداري شوند.
ج ـ محلولهائي كه درجه آكتيويته آلفاي آنها متجاوز از يك ميلي كوري در سانتيمتر مكعب باشد نبايد در ظروف شيشه اي نازك نگهداري وانبار شوند.
دـ بطريهاي محتوي محلولهاي راديو آكتيو بايد در ظرف لبه دار يا در سطلي باندازه مناسب گذارده شوند تا در صورت شكسته شدن آنها از پراكندگي محلول جلوگيري شود.
ماده ۱۰۹ ـ محل انبار كردن چشمههاي بازي كه قادرند از خود گاز راديو آكتيو متصاعد سازند بايد بطور مؤثر تهويه شود.
ماده ۱۱۰ ـ بايد فهرست كاملي از كليه مواد راديو آكتيو انبار شده تهيه شده و در محل نگهداري شود.
ماده ۱۱۱ ـ انبارها بايد در فاصله زماني منظم مورد بازرسي قرار گيرند.
قسمت سيزدهم ـ پسماندههاي مواد راديو آكتيو
ماده ۱۱۲ ـ دستور كار مربوط بدفع پسماندههاي مواد راديو اكتيو بايد قبلا براساس مقررات وضع شده بين المللي كه از طرف وزارت كار وامور اجتماعي اعلام ميشود تهيه گردد.
تبصره ـ تحويل گرفتن و يا بكار بردن چشمه راديو آكتيو باز موكول به كسب اجازه قبلي از وزارت كار وامور اجتماعي ميباشد. صدور اين اجازه منوط به آمادگي كارفرما براي اجراي دستور كار فوق الذكر ميباشد.
ماده ۱۱۳ ـ پسماندههاي جامد راديو آكتيو قابل اشتعال و غير قابل اشتعال بايد بطور جداگانه جمع آوري و نگاهداري شود.
ماده ۱۱۴ ـ پسماندههاي راديو آكتيو قابل اشتعال بايد در كوره مناسبي كه از پراكنده شدن مواد راديو آكتيو جلوگيري نمايد سوزانده شود و خاكستر باقيمانده از سوزاندن مواد مذكور بايد همراه با پسماندههاي غير قابل اشتعال بطريقي انبار يا دفن شود كه از پراكنده شدن آنها جلوگيري بعمل آيد.
ماده ۱۱۵ ـ پسماندههاي راديو آكتيو مايع بايد با نظر شخص صلاحيتدار بر حسب آكتيويته ويژه و سميت ماده راديو آكتيو موجود در آنها مجزا وطبقه بندي شوند.
ماده ۱۱۶ ـ تخليه پسماندههاي راديو آكتيو مايع در فاضلاب عمومي بايد منحصراً طبق مقررات وضع شده وسيله وزارت كار وامور اجتماعي انجام گيرد.
ماده ۱۱۷ ـ پسماندههاي راديو آكتيو مايع غير از آنچه كه در ماده ۱۱۶ ذكر شده بايد طبق دستور وزارت كار وامور اجتماعي از طريق رسوب گيري تغليظ و غيره مورد عمل قرار گيرد و با مواد جامد كه ممكن است در نتيجه عمليات فوق بدست آيد طبق ماده ۱۱۴ رفتار شود.
ماده ۱۱۸ ـ در مورد پسماندههاي راديو آكتيوي كه بشكل گاز يا آئروسل باشد بايد بيكي از طريق زير عمل كرد:
الف ـ رها كردن در هواي آزاد بطور مستقيم و يا پس از رقيق كردن آن.
بشرطي كه خطر پرتو گيري حاصل كمتر از يكدهم مقادير ماگزيمم مجاز ذكر شده در ماده ۷ باشد.
ب ـ طبق دستورالعملهاي وضع شده از طرف مقام صلاحيتدار از صافي مناسب عبور داده شود.
ماده ۱۱۹ ـ با پسماندههاي جامدي كه از تصفيه فوق حاصل ميشود بايد طبق ماده ۱۱۵ عمل شود.
ماده ۱۲۰ ـ پسماندههاي حاصل از كار با چشمههاي راديو آكتيو باز بايد در ظروف مخصوص مناسبي جمع آوري و طبق مواد ۱۰۷و۱۱۱ نگهداري شود.
ماده ۱۲۱ ـ مقادير مواد ۱۱۴ تا ۱۲۰ تنها در مورد پسماندههاي حاصل از عمليات مذكور در ماده ۷۴ قابل اجرا است.
قسمت چهاردهم ـ ختم كار با چشمههاي راديو آكتيو باز
ماده ۱۲۲ ـ هرگاه انبار كردن يا كار با چشمههاي راديو آكتيو باز در محلي پايان يافته باشد آن محل نبايد بمنظور ديگري مورد استفاده قرار گيرد مگر با رعايت نكات زير :
الف ـ كارفرما در مهلت تعيين شده از طرف مقام صلاحيتدار اجازه كتبي براي استفاده از محل بمنظور كار جديد كسب كرده باشد.
ب ـ از كارگاه و وسايل و دستگاههاي باقيمانده در آن بنحوي كه مورد تأييد مقام صلاحيتدار قرار گيرد رفع آلودگي شده باشد.
ماده ۱۲۳ ـ هرگاه از وسائل و دستگاههائي كه از انبار يا محل كار خارج شده اند طبق استاندارد تعيين شده بوسيله وزارت كار وامور اجتماعي رفع آلودگي نشده باشد نبايد آنها را در قسمتهاي ديگر مورد استفاده قرار داد بلكه بايد با آنها مانند پسماندههاي راديو آكتيو برابر ماده ۱۱۲ عمل شود.
ماده ۱۲۴ ـ در پايان كار با چشمههاي راديو آكتيو باز بايد عمل رفع آلودگي طبق توصيههاي شخص صلاحيتدار انجام گيرد.
قسمت پانزدهم ـ طبقه بندي كارگاهها
ماده ۱۲۵ ـ كارگاهها و روشهائي كه براي انواع مختلف كار طبق جدول پيوست طبقه بندي شده اند علاوه بر شرايط عمومي مندرج در آئيننامه بايد شرايط مندرج در مواد ۱۲۶ تا ۱۲۸ نيز رعايت شود.
ماده ۱۲۶ ـ كارگاههاي نوع اول بايد داراي شرايط زير باشد :
الف ـ ديوارها و كف كارگاه صاف بوده و تميز نگهداري شود.
ب ـ سطوح كار صاف و غير قابل نفوذ باشد.
ج ـ بطريق مناسبي مانند آزمايشگاه شيمي تهويه شود.
د ـ كاركنان بايد از لباسهاي حفاظتي ساده مانندروپوشهائي كه در آزمايشگاههاي شيمي يا فلزشناسي بكار ميرود استفاده نمايند.
هـ ـ محل كار بايد متناوباً مورد آزمايش و كنترل قرار گيرد تا درصورت آلودگي سطوح كار بمواد راديو آكتيو ميزان و محل آن تعيين شود.
وـ كاركنان بايد به وسائل اندازه گيري قابل حمل بمنظور تعيين پرتوگيري خارجي بدن مجهز باشند و همچنين بوسايل تشخيص آلودگي دسترسي داشته باشند تا در صورت وقوع حادثه دستها و لباسهاي خود را از نظر آلودگي بمواد راديو آكتيو آزمايش كنند.
زـ چشمههاي راديو آكتيو در قفسههائي كه داراي حفاظت كافي بوده و تنها براي انبار كردن اين چشمهها بكار ميرود نگهداري شوند.
ح ـ كاهش آكتيويته مواد راديو آكتيو با نيمه عمر كوتاه يا رقيق كردن مواد راديوآكتيو بايد بنحوي باشد كه مورد قبول شخص صلاحيتدار قرار گيرد.
ماده ۱۲۷ ـ كارگاههاي نوع دوم بايد داراي مشخصات زير باشد :
الف ـ ديوارها و كف كارگاه داراي پوشش صاف و غير نفوذ باشد.
ب ـ پوششهاي سطوح كار طبق نظر مقام صلاحيتدار با نوع عمليات مطابقت داشته باشد.
ج ـ تهويه بطريقي صورت گيرد كه مواد خطرناك بنحو مطلوب تخليه گردد و بازگشت ذرات راديو آكتيو بكارگاه يا سرايت آلودگي به نقاط ديگر امكان پذير نباشد.
ماده ۱۲۸ ـ كارگاههاي نوع سوم بايد منحصراً اختصاص بكار با مواد راديو آكتيو داشته و از ساير محلهاي كار كاملاً مجزا و داراي شرايط زير باشد:
۱ ـ پوشش ديوارها و كف كارگاه و پوشش سطوح كار بنحوي باشد كه زدودن آلودگي ازآنها آسان باشد.
۲ ـ اگر عمليات توأم با ايجاد خطر آلودگي هواي محل كار است بايد در محفظههاي سربسته اي مجهز به صافي كه فشار آن نسبت به هواي خارج كمتر باشد انجام گيرد.
۳ ـ كار با محلولهاي راديو آكتيو بايد مطابق ماده ۱۲۷ بند واو صورت گيرد.
۴ ـ ورود اشخاص مجاز بايد تحت شرايطي خاص نظير آنچه در بندهـ تا بند – واو- همين ماده بآنها اشاره شده است باشد و ورود اشخاص متفرقه ممنوع گردد.
۵ ـ رخت كنهاي مخصوص بايد بنحوي تعبيه و در دسترس كاركنان گذارده شود كه از هر گونه آلودگي لباسهاي غير كار جلوگيري بعمل آيد.
۶ ـ براي هر يك از كاركناني كه در منطقه خطر كار ميكنند بايد لباس مخصوص و مشخص تهيه شود بنحوي كه تمام قسمتهاي آن كاملا بسته بوده و شامل كلاه مخصوص و كفش غير قابل نفوذ و ساير لوازم باشد. لباسهاي مذكور بايد بطور جداگانه و با احتياط لازم شسته شود.
۷ ـ براي كار در محلهائي كه خطر آلودگي وجود ندارد از لباسي كه بطريق ديگري علامت گذارده شده باشد استفاده شود.
۸ ـ هر گاه ماكزيمم غلظت مجاز در هوا از حداكثر قابل قبول تجاوزنمايد بايد وسايل مخصوصي نظير ماسكهاي تنفسي و كلاه و لباس مخصوص در اختيار كاركنان قرار داده شود.
۹ ـ كاركنان بايد هميشه براي پرتوگيري خارجي بوسائل تشخيص دهنده فوري مجهز باشند.
۱۰ ـ براي كارگاههائي كه خطر آلوده شدن هوا بمواد راديو آكتيو همراه است كارگاه بايد به هواكش مخصوص مجهز بوده و در صورت امكان از محفظه غير قابل نفوذ دستكش دار يا ساير وسايل مشابه استفاده شود.
۱۱ ـ ورود اشخاص غير مجاز به محلهاي كار بايد ممنوع گردد.
۱۲ ـ لباسهاي حفاظتي بايد شامل لباس كار يكپارچه و بدون منفذ و كلاه مخصوص و كفش و دستكشهاي غير قابل نفوذ باشد.
۱۳ ـ براي جابجا كردن و دستكاري مواد راديو آكتيو بايد از وسائل مناسب استفاده شود.
۱۴ ـ كار با محلولهاي راديو آكتيو بايد روي سيني لبه دار يا ظروف دو گانه اي كه يكي داخل ديگري باشد انجام شود تا خطر ناشي از شكستن و يا ريختن به حداقل برسد.
۱۵ ـ كاركنان بايد همواره وسايل انفرادي براي اندازه گيري پرتو گيري خارجي همراه داشته باشند.
۱۶ ـ براي انبار كردن مواد راديو آكتيو بايد اطاق مخصوص در نظر گرفته شود.
۱۷ ـ به منظور دفع پسماندههاي راديو آكتيو بايد ظروف مخصوص جداگانه اي براي پسماندههاي راديو آكتيو مايع و جامد تهيه شود.
۱۸ ـ پسماندههاي راديو آكتيو مايع بدو دسته زير تقسيم مي شوند:
الف ـ مايعاتي كه داراي فعاليت ويژه كم تا ميزان حداكثر غلظت مجاز در آب آشاميدني باشد طبق ماده ۱۲۳ دفع شود.
ب ـ مايعاتي كه داراي فعاليت ويژه بيشتر هستند بايد بطريقي كه مورد تأييد شخص صلاحيتدار باشد دفع شود.
۱۹ ـ هر بار كه كاركنان محيط كار را ترك مي نمايند بايد آلودگي دستها و لباسهاي آنها تحت كنترل قرار گيرد.
۲۰ ـ مواد راديو آكتيو بايد در محل مخصوصي كه داراي پوششهاي حفاظتي مناسب و سيستم تهويه مخصوص و شرايط مواد ۱۰۷ تا ۱۱۱ اين آئيننامه باشد نگهداري شود.
۲۱ ـ از بين بردن پسماندههاي مواد راديو آكتيو بايد كاملاً مطابق مواد ۱۱۲ تا ۱۱۸ اين آئيننامه انجام گيرد.
اين آئيننامه مشتمل بر ۱۲۸ ماده و ۱۹ تبصره در سه فصل و ۲۰ قسمت و يك پيوست باستناد ماده ۴۷ قانون كار تدوين و در چهار صد و چهل ودومين جلسه شورايعالي حفاظت فني مورخ ۱۵ر۸ر۵۲ بتصويب نهائي رسيد و قابل اجرا است.
شورايعالي حفاظت فني
جدول پيوست مربوط به آئيننامه و مقررات حفاظت در مقابل خطر پرتوهاي يونساز
الف ـ طبقه بندي راديوايزوتوپها بر حسب ميزان سميت
سميت كم
H۳,Be۷,C۱۴,F۱۸,Cr۵۱,Ge۷۱,Tl۲۰۱
سميت متوسط
Na۲۴,P۳۲,S۳۵,Cl۳۶,K۴۲,Sc۴۷,Sc۴۸,V۴۸,Mn۵۶,Fe۵۵,Co۶۰,
Nc۵۹,Cu۶۴,Zn۶۵,Ga۷۵,As۷۶,Rb۸۶,Zr۹۵+Nb۹۵,Nb۹۵,Mo۹۹,Tc۹۶,Rh۱۰۵,Pd۱۰۳+Rh۱۰۳,Ag۱۰۵,Ag۱۱۱,Cd۱۰۹+Ag۱۰۹, Sn۱۱۳,Te۱۲۷,Te۱۲۹,Cs۱۳۷+Ba۱۳۷,Pr۱۴۳,Pm۱۴۷,Ho۱۶۶, La۱۷۷,Ta۱۸۲,W۱۸۱,Re۱۸۳,Ir۱۹۰,Ir۱۹۲,Pt۱۹۱ـPt۱۹۳ـAu۱۹۸,Au۱۹۰,Tl۲۰۰,Tl۲۰۲,Tl۲۰۴,Pb۲۰۳
سميت زياد
Ca۴۵,Fe۵۹,Sr۸۹,Y۹۱,Ru۱۰۶,Rh۱۰۸,L۱۳۱,Ba۱۴۰+La۱۴۰,
Cr۱۴۴+Pr۱۴۴,Sm۱۵۱,Eu۱۵۴,Tm۱۷۰,Pb۲۱۰+Bi۲۱۰,Ra(D+E),U۲۳۳,Th۲۳۴+Pa۲۳۴
سميت خيلي زياد
Sr۹۰+Y۹۰,Po۲۱۰,At۲۱۱,Ra۲۲۶,Ac۲۲۷,Pu۲۳۹,Am۲۴۱,Cm۲۴۲
ب ـ ميزان راديو اكتيويته مورد استفاده با در نظر گرفتن ضريب تبديل
نوع كار
ضرب تبديل
انبار كردن (محلولهاي اوليه)
۱۰۰× اكتيويته
عمليات خيلي ساده مرطوب
۱۰× اكتيويته
كار معمولي
۱× اكتيويته
عمليات پيچيده مرطوب و عمليات ساده خشك
۱/۰× اكتيويته
عمليات خشك وگردآلود
01 / 0× اكتيويته
(ج: طبقه بندي كارگاهها با در نظر گرفتن ميزان سميت راديو ايزوتوپها و نوع كار
راديو آكتيويته
سميت نسبي
كمتر از
1μCi
10μCi
100 μCi
1 Mci
10
Mci
100
Mci
1 Ci
10 Ci
خيلي زياد
كارگاههاي نوع اول
كارگاههاي نوع دوم
كارگاههاي نوع سوم
زياد
متوسط
كم
Ci - كوري
Mci - ميلي كوري
Ci μ – ميكرو كوري
موادِ قانونیِ مستند در این صفحه 1
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
