آییننامه
ضوابط و روشهای مدیریت اجرایی پسماندهای پزشکی و پسماندهای وابسته با اصلاحات و الحاقات بعدی
كميسيون امور زيربنايي، صنعت و محيط زيست در جلسه مورخ 19 /12 /1386 بنا به پيشنهاد شماره 39169-1 مورخ 1 /7 /1386 سازمان حفاظت محيط زيست و به استناد ماده (11) قانون مديريت پسماندها – مصوب 1383 – و با رعايت جزء (3) بند (ج) مصوبه شماره 56061 /1901 مورخ 24 /4 /1386 شوراي عالي اداري، ضوابط و روش هاي مديريت اجرايي پسماندهاي پزشكي و پسماندهاي وابسته را به شرح زير تصويب نمود:
«ضوابط و روش هاي مديريت اجرايي پسماندهاي پزشكي و پسماندهاي وابسته»
مصوب 1386,12,19
فصل اول – اهداف
ماده 1 - اجراي اين ضوابط در جهت دستيابي به اهداف زير است:
الف – حفظ سلامت عمومي و محيط زيست در مقابل اثرات نامطلوب پسماندهاي پزشكي.
ب – اطمينان از مديريت اجرايي مناسب و ضابطه مند پسماندهاي پزشكي.
پ – ايجاد رويه اي مناسب و ضابطه مند براي توليد، حمل، نگهداري، تصفيه، امحا و دفع پسماندهاي پزشكي.
فصل دوم – تعاريف
ماده 2 - عبارات و اصطلاحات زير در معاني مشروح مربوط به كار مي روند:
الف – قانون مديريت پسماندها: منظور قانون مديريت پسماندها – مصوب 1383 – مي باشد.
ب – سازمان: سازمان حفاظت محيط زيست.
پ – وزارت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي.
ت – پسماندهاي پزشكي ويژه: به كليه پسماندهاي عفوني و زيان آور ناشي از بيمارستان ها، مراكز بهداشتي، درماني، آزمايشگاه هاي تشخيص طبي، و ساير مراكز مشابه كه به دليل بالا بودن حداقل يكي از خواص خطرناك از قبيل سميت، بيماري زايي، قابليت انفجار يا اشتعال، خورندگي و مشابه آن كه به مراقبت ويژه (مديريت خاص) نياز دارند، گفته مي شود.
ث – چهار دسته اصلي پسماند پزشكي:
1- پسماند عفوني 2- پسماند تيز و برنده
3-پسماند شيميايي و دارويي 4- پسماند عادي.
ج) بي خطر سازي: اقداماتي كه ويژگي خطرناك بودن پسماند پزشكي را رفع نمايد.
چ) ساير تعاريف مندرج در اين ضوابط همان تعاريف قانون و آيين نامه اجرايي مديريت پسماند خواهد بود.
فصل سوم – حدود و اختيارات
ماده 3 - وزارت، مسؤول نظارت بر اجراي ضوابط و روش هاي مصوب مي باشد.
ماده 4 - اجراي ضوابط و روش هاي مصوب براي كليه اشخاص حقيقي و حقوقي كه پسماندهاي پزشكي را در هر شكلي توليد، تفكيك، جداسازي، جمع آوري، دريافت، ذخيره، حمل، تصفيه، دفع و يا مديريت مي نمايند الزامي است.
ماده 5 - مديريت هاي اجرايي پسماند موظفند بر اساس معيارها و ضوابط وزارت ترتيبي اتخاذ نمايند تا سلامت، بهداشت و ايمني عوامل اجرايي تحت نظارت آنها تأمين و تضمين شود.
ماده 6 - توليدكنندگان پسماند موظف اند در جهت كاهش ميزان توليد پسماند برنامه عملياتي داشته باشد.
ماده 7 - كليه اشخاص حقيقي و حقوقي كه مبادرت به تأسيس مركز درماني اعم از بيمارستان، درمانگاه و كلينيك مي نمايند، موظفند برنامه مديريت اجرايي پسماند واحد ياد شده را به تأييد وزارت برسانند.
ماده 8 - پسماندهاي پزشكي ويژه بر اساس تعريف مندرج در قانون، تا قبل از زماني كه تبديل به پسماند عادي شوند، به عنوان پسماند ويژه محسوب مي گردند.
فصل چهارم – طبقه بندي پسماندهاي پزشكي
ماده 9 - طبقه بندي پسماندهاي پزشكي به شرح زير مي باشد:
الف – عادي (شبه خانگي)
ب – پسماندهاي ناشي از مراقبت هاي پزشكي (پسماندهاي پزشكي ويژه)
در جدول پيوست شماره (1) كه به مهر «پيوست تصويبنامه هيأت وزيران» تأييد شده است، فهرست شرح تفصيلي اين پسماندها ارايه شده است.
فصل پنجم – تفكيك، بسته بندي و جمع آوري
ماده 10 - كليه مراكز توليد كننده پسماند پزشكي (اعم از بيمارستان ها، درمانگاه ها، مراكز بهداشت، آزمايشگاه ها، مراكز تزريق، راديولوژي ها، دندانپزشكي ها، فيزيوتراپي ها، مطب ها و ساير مراكز توليد پسماند پزشكي) موظفند در مبدأ توليد، پسماندهاي عادي و پسماندهاي پزشكي ويژه خود را با رعايت موارد زير جمع آوري، تفكيك و بسته بندي نمايند.
ماده 11 - به منظور مديريت بهينه پسماند، مراكز توليد كننده پسماند پزشكي (اعم از بيمارستان ها، درمانگاه ها، مراكز بهداشت، آزمايشگاه ها، مراكز تزريق، راديولوژي ها، دندانپزشكي ها، فيزيوتراپي ها، مطب ها و ساير مراكز توليد پسماند پزشكي) موظفند اقدامات زير را انجام دهند:
الف – ترجيح بر استفاده از كالاهايي با توليد پسماند كمتر و غيرخطرناك (در مورد پسماندهاي عادي (شبه خانگي) بيمارستاني، كالاهايي با توليد پسماند قابل بازيافت).
ب – مديريت و نظارت مناسب بر مصرف.
پ – جداسازي دقيق پسماند عادي از پزشكي ويژه در مبدأ توليد پسماند.
ت – ترجيح بر استفاده از محصولات كم خطرتر به جاي PVC، استفاده از رنگ هاي كم خطرتر به جاي رنگ هاي با پايه فلزي.
ث – اولويت استفاده از:
1- پاك كننده هاي زيست تجزيه پذير.
2- مواد شيميايي ايمن تر.
3- استفاده از مواد پايه آب به جاي مواد با پايه حلال.
ماده 12 - هر واحد بايد برنامه عملياتي مديريت پسماند پزشكي ويژه خود را تهيه و در صورت مراجعه نمايندگان سازمان يا وزارت ارايه دهد.
ماده 13 - توليد كنندگان پسماند پزشكي موظفند پسماندهاي توليدي خود را شناسايي و آمار توليد را به تفكيك «عفوني»، «تيز و برنده»، «شيميايي – دارويي» و «عادي» به صورت روزانه ثبت نمايند.
ماده 14 - توليد كنندگان بايد پسماندهاي پزشكي ويژه را به منظور اطمينان از حمل و نقل بي خطر، كاهش حجم پسماندهاي پزشكي ويژه، كاهش هزينه هاي مديريت پسماند و بهينه سازي و اطمينان از امحا، از جريان پسماندهاي عادي مجزا نمايند.
تبصره - تفكيك انواع مختلف پسماندهاي پزشكي بر حسب چهار دسته اصلي از يكديگر ضروري است.
ماده 15 - كليه پسماندهايي كه روش امحاي آنها يكسان مي باشند نياز به جداسازي و تفكيك از يكديگر ندارند.
ماده 16 - پسماندهاي حاوي فلزات سنگين خطرناك بايد به طور جداگانه تفكيك شود.
ماده 17 - در صورت مخلوط شدن پسماند عادي با يكي از پسماندهاي عفوني، شيميايي، راديواكتيو و نظاير آن خارج كردن آن ممنوع است.
ماده 18 - پسماندهاي پزشكي بلافاصله پس از توليد بايد در كيسه ها، ظروف يا محفظه هايي قرار داده شوند كه شرايط مندرج در اين بخش را دارا باشند.
تبصره – در صورتي كه از روش اتوكلاو براي تصفيه پسماند استفاده مي شود لازم است كه كيسه پلاستيكي پسماندهاي عفوني و Safety Box قابل اتوكلاو كردن باشد.
ماده 19 - بسته بندي پسماند پزشكي ويژه بايد به گونه اي صورت پذيرد كه امكان هيچ گونه نشت و سوراخ و پاره شدن را نداشته باشد.
تبصره – از آنجايي كه بسته هاي حاوي پسماند، معمولاً حجم زيادي را اشغال مي كنند، اين بسته ها نبايد پيش از تصفيه يا دفع فشرده شوند.
ماده 20 - اعضا و اندام هاي قطع شدن بدن و جنين مرده طبق احكام شرع جمع آوري و تفكيك مي گردد.
ماده 21 - پسماندهاي تفكيك شده بايد در ظروف و كيسه هايي به شرح جدول شماره (1) پيوست شماره (3) كه به مهر «پيوست تصويبنامه هيأت وزيران» تأييد شده است نگهداري شوند.
ماده 22 - كليه پسماندهاي تيز و برنده بايد در ظروف ايمن (Safety Box) جمع آوري و نگهداري شود كه اين ظروف بايد داراي ويژگي هاي زير باشند:
الف – به آساني سوراخ يا پاره نشوند.
ب – بتوان به آساني درب آن را بست و مهر و موم نمود.
پ – دهانه ظرف بايد به اندازه اي باشد كه بتوان پسماند را بدون اعمال فشار دست، در ظروف انداخت و خارج كردن آنها از ظرف ممكن نباشد.
ت – ديواره هاي ظرف نفوذ ناپذير باشد و سيالات نتوانند از آن خارج شوند.
ث – پس از بستن درب، از عدم خروج مواد از آن اطمينان حاصل شود.
ج – حمل و نقل ظرف آسان و راحت باشد.
ماده 23 - از كيسه هاي پلاستيكي براي جمع آوري و نگهداري پسماندهاي تيز و برنده استفاده نشود.
ماده 24 - دستگاه متراكم كننده و فشرده ساز و خردكننده نبايد در مورد پسماندهاي پزشكي استفاده شود مگر آنكه قبل از استفاده از دستگاه فوق و يا همزمان، ضدعفوني و يا بي خطر سازي پسماندها، انجام شده باشد. ظروف جمع آوري پسماندهاي تيز و برنده نيز نبايد به وسيله هيچ دستگاهي متراكم شوند.
ماده 25 - كيسه هاي پلاستيكي حداقل بايد داراي ويژگي هاي زير باشند:
الف – براي جمع آوري و نگهداري پسماندهاي غير از پسماندهاي تيز و برنده استفاده شوند.
ب – بيش از دوسوم ظرفيت پر نشوند تا بتوان در آنها را به خوبي بست.
پ – با منگنه و يا روش هاي سوراخ كننده ديگر بسته نشوند.
ماده 26 - ظروف با ديواره هاي سخت حداقل بايد داراي ويژگي هاي زير باشند:
الف – در برابر نشت، ضربه هاي معمولي و شكستگي و خوردگي مقاوم باشند.
ب – بايد پس از هر بار استفاده بررسي و كنترل شود تا از تميز بودن، سالم بودن و عدم نشت اطمينان حاصل شود.
پ – ظروف معيوب نبايستي مورد استفاده مجدد قرار گيرند.
ماده 27 - مايعات، محصولات خوني و سيالات بدن نبايد در كيسه هاي پلاستيكي ريخته و حمل شوند مگر آنكه در ظروف يا كيسه هاي مخصوص باشند.
ماده 28 - جنس ظروف نگهداري پسماند بايد با روش تصفيه يا امحا سازگاري داشته باشد، همچنين ظروف پلاستيكي بايد از پلاستيك هاي فاقد تركيب هاي هالوژن ساخته شده باشند.
ماده 29 - پسماندهاي سيتوتوكسيك بايد در ظروف محكم و غيرقابل نشت نگهداري شوند.
ماده 30 - پسماندهاي پزشكي بايد پس از جمع آوري در ظروف و كيسه هاي شرح داده شده در جدول شماره (1) پيوست شماره (3) كه به مهر «پيوست تصويبنامه هيأت وزيران» تأييد شده است، براي نگهداري و حمل، در داخل سطل با رنگ هاي مشخص قرار داده شوند. اين سطل ها در صورتي كه قابل استفاده مجدد باشند بايد پس از هر بار خالي شدن، شسته و ضدعفوني شوند.
تبصره – جهت رفع آلودگي و گندزدايي از سطل ها، از روش هاي زير استفاده مي شود:
الف – شستشو با آب داغ حداقل 82 درجه سانتيگراد (180 درجه فارنهايت) به مدت حداقل 15 ثانيه
ب – گندزدايي با مواد شيميايي زير به مدت دست كم سه دقيقه:
1- محلول هيپوكلريت ppm 500 كلر قابل دسترس.
2- محلول فنل ppm 500 عامل فعال.
3- محول يد ppm 100 يد قابل دسترس.
4- محلول آمونيوم كواترنري ppm 400 عامل فعال.
5- ساير مواد گندزداي داراي مجوز با طيف متوسط.
ماده 31 - از سطوح شيب دار نبايد براي انتقال و جا به جايي پسماندهاي عفوني استفاده نمود.
ماده 32 - مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران موظف است با همكاري وزارت و ساير دستگاه هاي اجرايي حسب مورد، استانداردهاي ماده (3) قانون و ماده (16) آيين نامه اجرايي قانون مديريت پسماندها مربوط به پسماندهاي پزشكي را ظرف سه ماه تهيه نمايد.
ماده 33 - برچسب گذاري بايد داراي ويژگي هاي زير باشد:
الف – هيچ كيسه محتوي پسماند نبايد بدون داشتن برچسب و تعيين نوع محتواي كيسه از محل توليد خارج شود.
ب – كيسه ها يا ظروف حاوي پسماند بايد برچسب گذاري شوند.
پ – برچسب ها با اندازه قابل خواندن بايد بر روي ظرف يا كيسه چسبانده و يا به صورت چاپي درج شوند.
ت – برچسب در اثر تماس يا حمل، نبايد به آساني جدا يا پاك شود.
ث – برچسب بايد از هر طرف قابل مشاهده باشد.
ج – نماد خطر مشخص كننده نوع پسماند بايد به شكل مندرج در جدول شماره (2) پيوست شماره (3) كه به مهر «پيوست تصويبنامه هيأت وزيران» تأييد شده است براي پسماند عفوني و پسماند راديواكتيو و پسماند سيتوتوكسيك باشد.
ح – بر روي برچسب بايد مشخصات زير ذكر گردد:
1- نام، نشاني و شماره تماس توليد كننده.
2- نوع پسماند.
3- تاريخ توليد و جمع آوري.
4- تاريخ تحويل.
5- نوع ماده شيميايي.
6- تاريخ بي خطر سازي.
ماده 34 - مسؤولان حمل و نقل پسماند، موظفند از تحويل گرفتن پسماندهاي فاقد برچسب خودداري نمايند.
ماده 35 - وقتي سه چهارم ظروف و كيسه هاي محتوي پسماند پزشكي ويژه، پر شد بايد پس از بستن، آنها را جمع آوري نمود.
ماده 36 - پسماندهاي عفوني و عادي بايد همه روزه (يا در صورت لزوم چندبار در روز) جمع آوري و به محل تعيين شده براي ذخيره موقت پسماند، حمل شوند.
ماده 37 - بايد جاي كيسه ها و ظروف مصرف شده بلافاصله كيسه ها و ظروفي از همان نوع قرارداده شود.
ماده 38 - سطل هاي زباله پس از خارج كردن كيسه پر شده پسماند، بلافاصله شستشو و گندزدايي شوند.
فصل ششم – نگهداري
ماده 39 - نگهداري پسماندهاي پزشكي بايد جدا از ساير پسماندهاي عادي انجام شود.
ماده 40 - محل ذخيره و نگهداري موقت بايد در داخل مركز توليد زباله طراحي شود.
ماده 41 - جايگاه نگهداري پسماند بايد داراي شرايط زير باشد:
الف – پسماندهاي پزشكي بايد در محل به دور از تأثير عوامل جوي نگهداري شوند و وضعيت كلي بسته بندي يا ظرف آنها در برابر شرايط نامساعد آب و هوايي مثل باران، برف، گرما، تابش خورشيد و نظاير آن محافظت شود.
ب – جايگاه هاي نگهداري پسماندها بايد به گونه اي ساخته شوند كه نسبت به رطوبت نفوذناپذير بوده و قابليت نگهداري آسان با شرايط بهداشتي مناسب را فراهم آورد.
پ – جايگاه هاي نگهداري بايد دور از محل خدمت كاركنان، آشپزخانه، سيستم تهويه و تبريد و محل رفت و آمد پرسنل، بيماران و مراجعان باشد.
ت – ورود و خروج حشرات، جوندگان، پرندگان و... به محل نگهداري پسماندها ممكن نباشد.
ث – محل نگهداري پسماند بايد داراي تابلوي گويا و واضح باشد.
ج – محل نگهداري نبايد امكان فساد، گنديدن يا تجزيه زيستي پسماندها را فراهم كند.
چ – انبار داري اين پسماندها نبايد به شيوه اي باشد كه ظروف يا كيسه ها پاره و محتويات آنها در محيط رها شود.
ح – امكان كنترل دما در انبار نگهداري و نيز نور كافي وجود داشته باشد.
خ – سيستم تهويه مناسب با كنترل خروجي وجود داشته باشد. سيستم تهويه آن كنترل شود و جريان هواي طبيعي از آن به بخش هاي مجاور وجود داشته نباشد.
د – امكان تميز كردن و ضدعفوني محل و آلودگي زدايي وجود داشته باشد.
ذ – فضاي كافي در اختيار باشد تا از روي هم ريزي پسماند جلوگيري شود.
ر – داراي سقف محكم و سيستم فاضلاب مناسب باشد.
ز – دسترسي و حمل و نقل پسماند آسان باشد.
س – امكان بارگيري با كاميون، وانت و ساير خودروهاي باربري وجود داشته باشد.
ش – انبار داراي ايمني مناسب باشد.
ص – محل بايستي مجهز به سيستم آب گرم و سرد و كف شوي باشد.
ض – چنانچه بي خطرسازي در محل اتاقك نگهداري توليد انجام مي شود بايد فضاي كافي براي استقرار سيستم هاي مورد نظر در محل نگهداري پسماند فراهم باشد.
ماده 42 - محل نگهداري براي واحدهاي كوچك مي تواند شامل سطل هاي داراي سيستم حفاظتي واقع در يك محل امن باشد.
ماده 43 - محل نگهداري پسماند بايد سيستم امنيتي مناسب و مطمئن داشته و ورود و خروج پسماند با نظارت مسؤول مربوطه صورت پذيرد و از ورود افراد غيرمسؤول به آن جلوگيري به عمل آيد. (امكان قفل كردن فراهم باشد)
ماده 44 - بازديد از محل به منظور جلوگيري از نشت و يا ايجاد عفونت توسط توليد كننده صورت پذيرد.
ماده 45 - در صورت عدم وجود سيستم سرد كننده، زمان نگهداري موقت (فاصله زماني بين توليد و تصفيه يا امحا) نبايد از موارد زير تجاوز كند:
الف – شرايط آب و هواي معتدل: 72 ساعت در فصل سرد و 48 ساعت در فصل گرم.
ب – شرايط آب و هوايي گرم: 48 ساعت در فصل سرد و 24 ساعت در فصل گرم.
ماده 46 - انواع پسماندهاي پزشكي ويژه بايد جدا از يكديگر در محل نگهداري شوند و محل نگهداري هر نوع پسماند بايد با علامت مشخصه تعيين شود. به خصوص پسماندهاي عفوني، سيتوتوكسيك، شيميايي، راديواكتيو به هيچ وجه در تماس با يكديگر قرار نگيرند.
فصل هفتم – حمل و نقل
ماده 47 - حمل و نقل در واحد توليد كننده پسماند بايد به صورت زير صورت پذيرد:
الف – حمل پسماند در درون مركز توليد پسماند به صورتي طراحي گردد كه با استفاده از چرخ دستي يا گاري براي بارگيري و تخليه آسان پسماند، امكان پذير باشد.
ب – فاقد لبه هاي تيز و برنده باشد، به گونه اي كه كيسه ها يا ظروف را پاره نكند.
پ – شستشوي آن آسان باشد.
ت – وسايل هر روز نظافت و ضدعفوني شوند.
ث – از چرخ دستي پسماند براي حمل مواد ديگر استفاده نشود و نشت ناپذير باشد.
ج – از سيستم پرتاب براي انتقال زباله به محل نگهداري استفاده نشود.
ماده 48 - تعويض وسيله حمل پسماند از انتهاي بخش در بيمارستان براي انتقال به محل نگهداري موقت ضروري است.
ماده 49 - در واحدهايي كه حجم توليد پسماند كم است مانند مطب ها مي توان از سطل زباله قابل شستشو، غيرقابل نشت، مقاوم و مجهز به كيسه هاي مقاوم براي حمل زباله استفاده شود.
ماده 50 - توليد كننده پسماند مي تواند حمل پسماند به محل امحا را از طريق قرارداد به شركت هاي صالح واگذار نمايد، نظارت بر حسن انجام كار بر عهده توليد كننده منطبق با .ماده (7) قانون مديريت پسماندها خواهد بود.
ماده 51 - جا به جايي، حمل و نقل و بارگيري بسته ها و ظروف بايد به گونه اي صورت پذيرد كه وضعيت بسته بندي و ظروف ثابت مانده و دچار نشت، پارگي، شكستگي و بيرون ريزي پسماند نشوند.
ماده 52 - حمل و نقل فرامرزي پسماند، تابع قوانين و ضوابط كنوانسيون بازل مي باشد.
ماده 53 - بارگيري بايد با شرايط زير صورت پذيرد:
الف – واحد امحا كننده، از دريافت پسماندهاي فاقد برچسب اكيداً خودداري نمايد.
ب – كارگران بايد در مراحل مختلف بارگيري و تخليه مجهز به پوشش مناسب مطابق دستورالعمل ماده (5) قانون مديريت پسماندها كه توسط وزارت تدوين شده و به شرح پيوست شماره (4) كه به مهر «پيوست تصويبنامه هيأت وزيران» تأييد شده است باشند.
پ – كيسه ها و ظروف را مي توان مستقيماً در خودرو قرار داد.
ماده 54 - خودرو حمل كننده پسماند بايد داراي ويژگي هاي زير باشد:
الف – كاملاً سرپوشيده باشد.
ب – قسمت بار نفوذناپذير و نشت ناپذير باشد.
پ - قسمت بار دو جداره بوده و داراي سيستم جمع آوري و نگهداري شيرابه باشد.
ت – قسمت بار داراي سيستم ايمني، ضدحريق و ضد سرقت باشد.
ث – بر روي بدنه خودرو در دو سمت و در سمت عقب، نماد بين المللي نوع پسماند و نام شركت حمل كننده و شماره مجوز خودرو درج شود.
ج – از خودرو حمل پسماند براي حمل مواد ديگر يا پسماندهاي عادي استفاده نشود.
چ – اندازه خودرو متناسب با حجم پسماند باشد.
ح – ارتفاع دروني خودرو حدود 2/2 متر باشد.
خ – اتاق راننده از قسمت بار مجزا باشد.
د – امكان نظافت و ضدعفوني كردن داشته باشد. كف پوش خودرو از جنس فرش يا موكت نباشد و حتي الامكان پوششي يكپارچه و بدون درز داشته باشد.
ذ - در حين حمل و نقل و در زمان عدم استفاده قسمت بار قفل شود.
ماده 55 - خودروهايي كه قسمت باركش آنها قابل جدا شدن است، ارجح مي باشند، به اين ترتيب مي توان قسمت بار را در واحد بارگيري قرار داد و يا از آن به عنوان انبار استفاده كرده و پس از پر شدن، آن را با يك باركش خالي، تعويض نمود.
ماده 56 - در مواردي كه زمان نگهداري يا حمل طولاني تر از زمان هاي مندرج در ماده (46) است، بايد از كاميون هاي با سيستم سرد كننده استفاده كرد.
ماده 57 - از مسيرهاي كم ترافيك و كم حادثه براي رساندن پسماند به محل امحا استفاده شود.
ماده 58 - حمل و نقل پسماند پزشكي صرفاً توسط شركت هاي صلاحيت دار و بر اساس مجوز و فرم هايي صورت گيرد كه توسط وزارت و سازمان صادر مي شود و در صورت نياز و درخواست بايد به مسؤولان نظارتي اعم از وزارت، سازمان و مأموران راهنمايي و رانندگي ارايه گردد.
تبصره – حمل و انتقال پسماند پزشكي توسط پست ممنوع است.
ماده 59 - حمل پسماند، صرفاً به مقصد نهايي مشخص شده در مجوز و بدون اتلاف زمان صورت پذيرد.
ماده 60 - جابجايي و حمل و نقل پسماندهاي تفكيك شده پزشكي ويژه با پسماندهاي عادي ممنوع است.
فصل هشتم – بي خطر سازي، تصفيه و امحا
ماده 61 - انتخاب روش بي خطر سازي و امحاي پسماندهاي پزشكي ويژه بستگي به عوامل مختلفي از جمله نوع پسماند، كارايي روش ضدعفوني، ملاحظات زيست محيطي و بهداشتي، شرايط اقليمي، شرايط جمعيتي، ميزان پسماند و نظاير آن دارد.
ماده 62 - هر توليد كننده پسماند پزشكي ويژه مي بايست يكي يا تلفيقي از روش هاي بي خطر سازي، تصفيه و امحا را انتخاب و پس از تأييد وزارت به اجرا گذارد.
ماده 63 - مكان استقرار سيستم مورد استفاده در خصوص سيستم هاي متمركز بايد از نظر فني و خروجي آلاينده ها به تأييد سازمان برسد.
ماده 64 - بي خطر سازي پسماندهاي عفوني و تيز و برنده توسط مراكز عمده توليد كننده پسماند پزشكي ويژه (مانند بيمارستان ها) و در شهرهاي متوسط و بزرگ بايد در محل توليد انجام شود تا مخاطرات ناشي از حمل و نقل و هزينه هاي مربوطه به حداقل برسد. در شهرهاي كوچك و روستاها و مراكز كوچك، پسماندها مي توانند در سايت مركزي بي خطر گردند.
ماده 65 - ساير مراكز توليد پسماند پزشكي ويژه (اعم از درمانگاه ها، مراكز بهداشت، آزمايشگاه ها، مراكز تزريق، راديولوژي ها، دندانپزشكي ها، فيزيوتراپي ها، مطب ها و ساير مراكز توليد پسماند پزشكي) مي توانند در سايت هاي منطقه اي يا مركزي، زباله توليدي را بي خطر نمايند و يا از امكانات بي خطر ساز بيمارستان هاي مجاور استفاده نمايند.
ماده 66 - تحويل پسماند به واحدهاي مركزي تصفيه يا دفع فاقد مجوز ممنوع است.
ماده 67 - واحدهاي متمركز بي خطر ساز پسماند بايد از وزارت و سازمان مجوز دريافت نمايند.
ماده 68 - مطابق ماده (7) قانون مديريت پسماندها پس از تبديل پسماند پزشكي ويژه به عادي، ساز و كار مديريت آن همانند پسماند عادي صورت مي گيرد.
ماده 69 - هر روش تبديل پسماند پزشكي ويژه به عادي بايد داراي ويژگي هاي زير باشد:
الف – دستگاه بايد قابليت غيرفعال سازي ميكروبي اسپورهاي باكتري (Microbial inactivation efficacy) به ميزان حداقل تا (6) كاهش لگاريتمي در پايه (10) را داشته باشد. . (6Log10)
ب – محصولات جانبي سمي يا خطرناك در حين بي خطر سازي توليد نگردد.
پ - خطر و احتمال انتقال بيماري و عفونت را حذف نمايد.
ت – مستندات مربوط به انجام فرآيند و بررسي صحت عملكرد دستگاه وجود داشته باشد.
ث – خروجي هر روش بايستي براي انسان و محيط زيست بي خطر بوده و به راحتي و بدون انجام فرآيند ديگري قابل دفع باشد.
ج – از لحاظ ايمني داراي شرايط مناسب باشد و در كليه مراحل كار، ايمني سيستم حفظ شود.
چ – مقرون به صرفه باشد.
ح – توسط جامعه قابل پذيرش باشد.
خ – از نظر بهداشتي و ايمني براي كاركنان و كاربران و... بي خطر باشد و يا حداقل خطر را ايجاد نمايد.
د – در راستاي عمل به تعهدات بين المللي كشور باشد.
ذ – كليه روش هاي مورد استفاده بايد در قالب مديريت پسماند به تأييد مراجع صالح برسد.
ر – در زمان هاي اپيدمي و خاص وزارت معيار جديد و موقت متناسب با شرايط و حداقل تا (6) كاهش لگاريتمي در پايه (10) باكتري هاي شاخص را اعلام مي نمايد.
ز – اعضا و اندام هاي قطع شده بايستي مجزا جمع آوري و براي دفع به گورستان محل حمل شده و به روش خاص خود دفن گردد.
تبصره – ضوابط و معيارهاي روش هاي عمده تصفيه در پيوست شماره (2) كه به مهر «پيوست تصويبنامه هيأت وزيران» تأييد شده است خواهد بود.
ماده 70 - نصب هر گونه زباله سوز اعم از متمركز و غيرمتمركز در شهرها ممنوع است.
ماده 71 - استقرار هر گونه سيستم تصفيه يا امحاي مركزي منوط به انجام مطالعات ارزيابي اثرات زيست محيطي خواهد بود.
ماده 72 - با تغيير فن آوري و روي كار آمدن فن آوري هاي نو، واحدهاي توليد كننده موظف به بررسي كارآيي اين فن آوري ها و در صورت تأييد، استفاده از آنها به جاي روش هاي قديمي تر مي باشند.
ماده 73 - اين ضوابط به عنوان ضوابط جايگزين هر نوع ضابطه قبلي در اين خصوص تلقي گرديده و در صورت وجود موارد مشابه، اين ضوابط معتبر و قابل اجرا مي باشد.
پرويز داودي – معاون اول رييس جمهور
پيوست 1
جدول طبقه بندي پسماندهاي پزشكي ويژه
نام رده پسماند
شرح و مثال
پسماندهاي عفوني
پسماندهاي مظنون به داشتن عوامل زنده بيماري زا مانند محيط هاي كشت ميكروبي آزمايشگاه، پسماندهاي ناشي از جداسازي بيماران عفوني، بافت ها، (سواب آلوده)، مواد يا تجهيزاتي كه با فرد مبتلا به بيماري عفوني تماس داشته اند و مواد دفع شده از اين بيماران.
پسماندهاي آسيب شناسي
مانند بافت ها و آبگونه هاي انساني، تكه هايي از بدن انسان، خون و ساير آبگونه هاي بدن، جنين.
پسماندهاي تيز و برنده
مانند سوزن تزريق، دستگاه (Set) انفورين، تيغه چاقو، چاقو، تيغ، شيشه هاي شكسته.
پسماندهاي دارويي خطرناك
مانند داروهاي تاريخ گذشته يا غيرلازم (اقلامي كه حاوي دارو يا اقلامي كه به دارو آلوده شده اند مانند قوطي ها و شيشه هاي دارويي) كه در صورت آزاد شدن در محيط براي محيط و انسان مضر باشد.
پسماندهاي ژنوتوكسيك
مانند پسماندهاي داراي موادي با خصوصيات سمي براي ژن ها، از جمله پسماندهاي داراي داروهاي سايتوتوكسيك (كه بيشتر در درمان سرطان به كار مي روند)، و مواد شيميايي سمي براي ژن ها.
پسماندهاي شيميايي خطرناك
كه محتوي مواد شيميايي مانند معرف هاي آزمايشگاهي، داروي ثبوت و ظهور فيلم، مواد ضدعفوني كننده و گندزداي تاريخ گذشته يا غيرلازم و حلاها مي باشند. كه در صورت آزاد شدن در محيط براي محيط و انسان مضر باشد.
پسماندهاي داراي فلزات سنگين
مانند باتري ها، ترمومترهاي شكسته، وسايل داراي جيوه براي اندازه گيري فشار خون و...
ظرف هاي تحت فشار
مانند سيلندرهاي گازها، كارتريج گاز و قوطي افشان
پسماندهاي پرتوساز
پسماندهاي محتوي مواد راديو اكتيو:
شامل مقررات خاص خود مي شود و از شمول اين ضوابط خارج است.
شرح انواع پسماندهاي پزشكي ويژه
پسماندهاي عفوني:
پسماندهاي عفوني مظنون به داشتن عوامل زنده بيماري زا (باكتري ها، ويروس ها، انگل ها يا قارچ ها) به مقدار و با كيفيتي كه بتوانند در ميزبانان حساس موجب بيماري شوند، مي باشند. اين رده شامل موارد ذيل است:
كشت ها و مواد نگهداري شده حاوي عوامل بيماري زاي ناشي از كار آزمايشگاه،
پسماندهاي ناشي از عمل هاي جراحي و كالبد شكافي اجساد مبتلا به بيماري هاي عفوني (مانند بافت ها، مواد و تجهيزاتي كه در تماس با خون يا ديگر آبگونه هاي بدن بوده اند).
پسماندهاي بيماران عفوني بستري شده در بخش جداسازي (مانند مواد دفعي، پانسمان هاي زخم هاي جراحي يا عفوني، لباس هاي آلوده به خون انسان يا ديگر آبگونه هاي بدن)،
پسماندهايي كه در تماس با بيماران عفوني همودياليز شده باشند (مانند تجهيزات دياليز از جمله لوله گذاري و فيلترها، حوله هاي يكبار مصرف، گان، پيش بند، دستكش ، و لباس آزمايشگاه)،
جانوران آزمايشگاهي آلوده.
هر نوع اسباب يا مواد ديگري كه در تماس با اشخاص يا جانواران آلوده بوده اند.
توجه: «اجسام تيز و برنده»ي آلوده نيز يك زير مقوله پسماندهاي عفوني اند اما در اين ضوابط جداگانه شرح داده مي شوند.
كشت ها و مواد نگهداري شده به شدت آلوده كننده بوده و شامل عوامل بيماري زاي عفوني بوده، پسماند كالبد شكافي ها، اجساد جانوران، و ديگر پسماندهايي كه به آنها تلقيح شده و آلوده شده اند، يا در تماس با اين گونه عوامل بيماري زا بوده اند «پسماندهاي به شدت آلوده كننده» ناميده مي شوند.
2- پسماندهاي آسيب شناختي
پسماندهاي آسيب شناختي شامل بافت ها، اندام ها، اجزاي بدن، جنين انسان و جسد جانوران، خون، و آبگونه هاي بدن اند. در اين مقوله اجزاي قابل شناسايي بدن انسان و جانوران را «پسماندهاي تشريحي» مي نامند.
3- اجسام تيز و برنده
اجسام تيز و برنده اقلامي هستند كه مي توانند موجب زخم از قبيل بريدگي يا سوراخ شدگي شوند و عبارتند از: سوزن ها، سوزن هاي زير جلدي، تيغه چاقوي جراحي و ديگر تيغه ها، چاقو، ست هاي انفوزيون، اره ها، شيشه شكسته ها، و ناخن بيماران و... كه ممكن است عفوني باشند يا نباشند به هر حال به عنوان پسماندهاي به شدت تهديد كننده سلامتي به شمار مي آيند.
4- پسماندهاي دارويي
پسماندهاي دارويي عبارتند از داروهاي تاريخ گذشته، مصرف نشده، تفكيك شده و آلوده. واكسن ها، مواد مخدر، و سرم هايي كه ديگر به آنها نيازي نيست و بايد به نحو مناسبي دفع شوند. اين رده همچنين شامل اقلام دور ريخته شده مورد مصرف در كارهاي دارويي مانند بطري ها و قوطي هاي داراي باقي مانده داروهاي خطرناك، دستكش، ماسك، لوله هاي اتصال، و شيشه (ويال) هاي داروها هم بوده كه در صورت آزاد شدن در محيط براي محيط و انسان مضر باشند.
5- پسماندهاي ژنوتوكسيك
پسماندهاي ژنوتوكسيك به شدت خطرناكند و ممكن است خصوصيات ايجاد جهش سلولي، عجيب الخلقه زايي، يا سرطان زايي داشته باشند اين پسماندها مشكلات ايمني جدي به وجود مي آورند. اين مشكلات هم درون بيمارستان و هم پس از دفع پسماندها در بيرون از بيمارستان مي تواند باشد و بايد مورد توجه خاص قرار داشته باشند، پسماندهاي ژنوتوكسيك مي توانند داراي داروهاي سايتوتوكسيك معين (به شرح ذيل)، سايتوتوكسيك، مواد شيميايي و مواد پرتوساز باشند، داروهاي سايتوتوكسيك (يا ضد نئوپلازي) كه مواد اصلي اين مقوله را تشكيل مي دهند، مي توانند بعضي سلول هاي زنده را بكشند يا رشد آنها را متوقف كنند. اين داروها براي شيمي درماني سرطان ها به كار مي روند. داروهاي سايتوتوكسيك نقش مهمي در درمان انواع بيماري هاي نئوپلازيك دارند همچنين به عنوان ماده ايمونوساپرسيو هنگام پيوند اندام و درمان بيماري هاي گوناگون داراي اساس ايمني شناختي كاربردهاي گسترده اي دارند. داروهاي سايتوتوكسيك بيشتر اوقات در بخش هاي تخصصي مانند بخش سرطان شناسي و واحدهاي پرتو درماني مصرف مي شوند، كه نقش اصلي آنها درمان سرطان است.
رايج ترين مواد ژنوتوكسيك مورد استفاده در مراقبت از تندرستي در كادر زيرنشان داده شده اند.
داروهاي سايتوتوكسيك خطرناك را مي توان به شرح زير رده بندي كرد:
رايج ترين فرآورده هاي ژنوتوكسيك مورد استفاده در مراقبت هاي بهداشتي و درماني
طبقه بندي شده به عنوان سرطانزا
- مواد شيمايي:
بنزين
داروهاي سايتوتوكسيك و غيره:
آزاتيوپرين، كلرامبوسيل، كلرنفازين، سيكلو سپورين، سيكلو فسفاميد، ملفالان، سيموستين، تاموكسيفن، تيوتپا، ترسولفان
مواد پرتوساز (راديواكتيو)،
طبقه بندي شده به عنوان سرطانزاي ممكن يا احتمالي
مواد سايتوتوكسيك و داروهاي ديگر:
آزاسايتيدين، بلئومايسين، كاروموستاين، كلرامفنيكل، كلروزتوسين، سيس پلاتين، داكاربازين، دائو نوروبيسين، دي هيدروكسي متيل فلوراتريزين (مانند پانفوران كه ديگر مصرف نمي شود)، دوكسوروبيسين، لوموستين، متيل تيوراسيل، مترونيدازول، ميتومايسين، نافنوپين، نيريدازول، اگزازپام، فناستين، فنوباربيتال، فنيتوئين، پروكاربازين هيدروكلرايد، پروژسترون، ساركوليزين، استرپتوزوسين، تري كلرمتين.
3- اين طبقه بندي ها طبق طبقه بندي گروه كاري سازمان بين المللي پژوهش در باره سرطان است. (IARC)
مواد آلكيلاتور: كه موجب آلكيلاسيون نوكلئوتيدهاي DNA، و منجر به پيوند متقاطع و كدنويسي غلط در ذخيره ژني مي شوند.
آنتي متابوليت ها: كه اثر بازدارنده بر ساخت زيستي اسيدنوكلئيك هاي سلول دارند.
مواد بازدارنده تقسيم سلولي، كه از تكثير سلول جلوگيري مي كنند.
پسماندهاي سايتوتوكسيك از چند منبع در مراقبت تندرستي توليد مي شوند و مي توان آنها را به شرح ذيل طبقه بندي كرد:
مواد آلوده به فرآورده هاي دارويي و تجويز داروها مانند سرنگ، سوزن، ويال، gauge، بسته بندي.
داروهاي منسوخ شده، داروهاي برگشتي از بخش هاي بيمارستان.
در بيمارستان هاي تخصصي سرطان، پسماندهاي ژنوتوكسيك (كه داراي مواد سايتوتوكسيك يا پرتوزا هستند) ممكن است تا 1% از مجموع پسماندهاي بهداشتي درماني را تشكيل دهند.
6- پسماندهاي شيميايي
پسماندهاي شيميايي تشكيل مي شوند از مواد جامد و گازهاي شيميايي كه به عنوان مثال براي كارهاي تشخيصي و تجربي، و كارهاي نظافت، خانه داري و گندزدايي، به كار مي روند. پسماندهاي شيميايي مراقبت هاي بهداشتي درماني مي توانند خطرناك يا بي خطر باشند. در زمينه حفاظت از تندرستي موقعي خطرناك به شمار مي آيند كه حداقل يكي از خصوصيات ذيل را داشته باشند:
سمي؛
خاصيت خورندگي (مانند اسيدهاي با PH‹2 و بازهاي با PH›12) ؛
قابليت احتراق خود به خود؛
واكنش دهنده (مانند مواد انفجاري، مواد واكنش دهنده در مقابل آب، و حساس به ضربه)؛
ژنوتوكسيك (مانند داروهاي سايتوتوكسيك)
پسماندهاي شيميايي غيرخطرناك شامل آن دسته از مواد شيميايي است كه هيچ يك از خصوصيت هاي مذكور را نداشته باشند، مانند قندها، امينواسيدها، و بعضي املاح آلي و غيرآلي.
انواع مواد شيميايي خطرناك مورد استفاده و رايح در تأسيسات و نگهداري مراقبت هاي بهداشتي درماني و بيمارستان ها كه به احتمال زياد در پسماندها يافت مي شوند در چند بند ذيل شرح داده مي شوند.
7- پسماندهاي محتوي فلزات سنگين
پسماندهاي محتوي فلزات سنگين يك زير رده از پسماندهاي شيميايي خطرناك، و به طور معمول به شدت سمي اند. پسماندهاي داراي جيوه به طور مشخص از نشت تجهيزات شكسته شده باليني به وجود مي آيند. جيوه هاي پخش شده از چنين دستگاه هايي تا حد ممكن بايد جمع آوري شوند.
بقاياي كارهاي دندان سازي هم مقدار زيادي جيوه دارد. پسماندهاي داراي كادميوم عمدتاً از باتري هاي دور ريخته و شكسته به وجود مي آيند. برخي «پانل هاي تقويت شده با چوب» با مقداري سرب هنوز هم به عنوان ضد نفوذ كردن پرتوهاي X و در بخش هاي تشخيصي به كار مي روند. چند نوع دارو آرسنيك دارند اما در اين ضوابط به عنوان پسماندهاي دارويي شرح داده مي شوند.
8- ظروف تحت فشار
بسياري از انواع گازها در مراقبت از سلامتي و يا در تجهيزات آزمايشگاهي به كار مي روند (كادر زير را نگاه كنيد). اين گازها بيشتر اوقات در سيلندرهاي تحت فشار، و قوطي هاي افشانه اي مي باشند، و بسياري از آنها وقتي خالي شوند يا ديگر نتوان از آنها استفاده كرد (در حالي كه هنوز مقداري گاز در آنها باقي مانده)، قابل مصرف دوباره هستند، اما بعضي انواع ديگر – و به خصوص قوطي هاي افشانه – را بايد به نحو مناسب دفع كرد.
گازها خواه از نوع خنثي (inert) يا بالقوه خطرناك كه در ظروف تحت فشار قرار دارند همواره بايد با دقت مديريت شوند. ظرف گاز اگر در پسماند سوز انداخته شود يا به طور اتفاقي سوراخ شود ممكن است منفجر شود.
گازهايي كه از همه بيشتر در مراقبت از سلامتي به كار مي روند:
گازهاي هوشبري: اكسيد ازت، هيدرو كربن هاي هالوژنه فرار (مانند هالوتان، ايزوفلوران، و انفلوران) كه به مقدار زياد به جاي اتر و كلروفرم استفاده مي شود.
كاربردها – در اتاق عمل بيمارستان، هنگام زايمان در زايشگاه ها و در آمبولانس ها، در بخش هاي بيمارستان عمومي هنگام اجراي اعمال دردناك، در دندانپزشكي به عنوان تسكين به كار مي روند.
اتيلين اكسايد: كاربردها – براي سترون سازي تجهيزات جراحي و اسباب هاي پزشكي، در محل مركزي توزيع لوازم، و گاهي در اتاق عمل بيمارستان.
اكسيژن: در سيلندرها يا انبارهاي بزرگ به شكل گازي يا مايع نگهداري مي شود و از طريق لوله كشي مركزي توزيع مي شود. كاربرد – مصرف استثناقي براي بيماران.
هواي فشرده: كاربردها – در كارهاي آزمايشگاهي، تجهيزات درمان استنشاقي، تأسيسات و نگهداري تجهيزات و در دستگاه هاي كنترل محيط زيست.
9- پسماندهاي پرتوسازي و راديواكتيو: از شمول اين ضوابط خارج است.
10- پسماندهاي عادي:
پسماندهاي ناشي از كاركردهاي خانه داري و مديريت اجرايي اين مراكز مي باشند كه شامل: پسماندهاي آشپزخانه، آبدارخانه، قسمت اداري مالي، ايستگاه هاي پرستاري، باغباني و از اين قبيل است. اين پسماندها، بخش بزرگي از پسماندهاي توليد شده در مراكز بهداشتي درماني را تشكيل مي دهند و بايد نسبت به جداسازي آنها در مبدأ توليد اقدام شود مديريت اين دسته پسماندها مربوط به شهرداري ها، دهياري ها و بخش داري ها مي باشد.
پيوست 2
ضوابط و معيارهاي روش هاي عمده تصفيه و دفع
معيارها و ضوابط روش سترون سازي با اتوكلاو
الف – در راهبري اتوكلاوها عوامل زير بايد مدنظر قرار گيرد:
زمان – درجه حرارت – فشار – نوع پسماند – نوع ظروف، نحوه بارگذاري و حداكثر ميزان بارگذاري.
ب – اين روش براي پسماندهاي عفوني و تيز و برنده كاربرد دارد.
پ – پسماندهاي شيميايي و دارويي نبايد با اين روش تصفيه شوند.
ت – چنانچه از اتوكلاو بدون خردكن استفاده مي شود بايد كيسه و ظروف ايمن (S.B) حاوي پسماند، قابل اتوكلاو كردن باشند.
ث – ميزان پسماندهايي كه داخل دستگاه قرار داده مي شود بايد متناسب با حجم اتوكلاو باشد.
ج – مدت زمان سترون سازي بستگي به مقدار و چگالي بار (پسماند) دارد.
چ – دستگاه بايد حداقل سالي يك بار كاليبره شود و مستندات آن موجود باشد.
ح – استفاده از شاخص هاي شيميايي (مانند نوارهاي حساس به حرارت يا موارد مشابه ديگر) براي هر دوره كاري (سيكل) كه سترون مي شوند، ضروري است تا نشان دهد شرايط كامل سترون سازي ايجاد شده است.
خ – استفاده از شاخص بيولوژيك با سيلوس استئاروترموفيلوس حداقل ماهي يك بار ضروري است تا از صحت عمليات سترون سازي اطمينان حاصل شود.
د – مستندات بايد حداقل به مدت يك سال نگهداري شوند.
ذ – وقتي يك اتوكلاو گراويتي براي پسماند پزشكي مورد استفاده قرار مي گيرد:
درجه حرارت نبايد كمتر از C°121 و فشار 15 پوند بر اينچ مربع (Psi) باشد و زمان ماند كمتر از 60 دقيقه نباشد.
براي يك اتوكلاو با زمان ماند 45 دقيقه درجه حرارت كمتر از C°135 نباشد و فشار Psi 31 باشد.
ر – وقتي يك اتوكلاو وكيوم، براي پسماند پزشكي استفاده مي شود بايد موارد زير را شامل شود:
براي يك اتوكلاو با زمان ماند 45 دقيقه، درجه حرارت كمتر از C°121 نباشد و فشار Psi 15 باشد.
براي يك اتوكلاو با زمان ماند 30 دقيقه، درجه حرارت نبايد كمتر از C°135 نباشد و فشار Psi 31 باشد.
ز – پسماند پزشكي نبايد به عنوان پسماند تصفيه شده در نظر گرفته شود مگر اينكه انديكاتور زمان، درجه حرارت و فشار نشان دهد كه در طي فرآيند سترون سازي با اتوكلاو، زمان، درجه حرارت و فشار لازم تأمين شده است.
ژ – اگر به هر دليل انديكاتور زمان، درجه حرارت يا فشار نشان دهد كه اين سه عامل مناسب نبوده تمام بار پسماند پزشكي بايد دوباره اتوكلاو شود تا فشار، درجه حرارت و زمان ماند مناسب به دست آيد.
ثبت كردن پارامترهاي راهبري (اداره كردن)
هر اتوكلاو بايد مجهز به تجهيزات ثبت كامپيوتري يا گرافيك باشد تا به طور اتوماتيك و مداوم پايش شود و تاريخ، زمان، روز، تعداد بار و پارامترهاي عملياتي را به طور كامل در سراسر سيكل كامل كاري اتوكلاو ثبت كند.
آزمايش صحت فرآيند، تست اسپور
الف – اتوكلاو بايد به طور كامل و مداوم انديكاتور بيولوژيكي مصوب (حاوي Bacillus steraro thermo philus ) را در ماكزيمم ظرفيت طراحي شده هر واحد اتوكلاو بكشد.
ب – انديكاتور بيولوژيك براي اتوكلاو ويال هاي اسپورهاي باسيلوس استئاروترموفيلوس يا نوارهاي اسپور با *1 اسپور در ميلي ليتر است.
پ – تحت هيچ شرايطي براي اتوكلاوي كه با دماي C°121 و فشار Psi 15 كار مي كند زمان ماند پسماند در آن نبايد كمتر از 30 دقيقه باشد.
آزمايش روتين
وقتي يك نوار انديكاتور شيميايي به يك درجه حرارت معين مي رسد. تغيير رنگ مي دهد و مي تواند براي نشان دادن صحت و سقم اينكه درجه حرارت مناسب به دست آمده است مورد استفاده قرار گيرد.
ممكن است استفاده بيشتر از يك نوار روي بسته پسماند در محل هاي مختلف براي اطمينان از اينكه محتويات داخلي بسته ها به طور كامل اتوكلاو شده اند، لازم باشد.
2- ضوابط و معيارهاي روش ماكروويو
الف – تصفيه با ماكروويو نبايد براي پسماندهاي راديواكتيو، خطرناك يا سايتوتوكسيك، لاشه حيوانات آلوده، قسمت هاي بدن و اقلام فلزي بزرگ است استفاده شود.
ب – سيستم ماكروويو بايد با تست راندمان / تست هاي روتين و برنامه تضمين شده اجرايي كه ممكن است به وسيله تهيه كننده فراهم شود، قبل از اجرا تست شود.
پ – ماكروويو بايد كاملاً باكتري ها و ديگر ارگانيسم هاي پاتوژن را بكشد كه توسط انديكاتور بيولوژيكي مصوب در حداكثر ظرفيت طراحي شده هر واحد ماكروويو ثابت مي شود. انديكاتورهاي بيولوژيكي براي ماكروويو، اسپورهاي Bacillus Subtilis با استفاده از ويال ها يا نوارهاي اسپور كه حاوي *1 اسپور در ميلي ليتر است.
3-ضوابط و معيارهاي دفن بهداشتي
الف – يك چاله يا ترانشه با حداقل 2 متر عمق حفر شود نصف آن با پسماند پر شود سپس 5/0 متر با آهك و تا سطح با خاك پر شود.
ب – بايد مطمئن شد كه حيوانات دسترسي به سايت دفن ندارند. حصاركشي با سيم هاي آهني گالوانيزه يا نصب حفاظ، مناسب مي باشد.
پ – اگر ترانشه در طول روز پر نشد، قبل از پر شدن كامل يك ترانشه، پس از ريختن پسماند يك لايه 10 سانتي متري خاك بايد براي پوشش پسماند اضافه شود.
ت – عملايت دفن بايد تحت نظارت كامل و دقيق صورت گيرد.
ث – به منظور جلوگيري از نشت آلاينده به آب هاي زيرزميني سايت دفن بايد نسبتاً غيرقابل نفوذ باشدو چاههاي كم عمق نزديك سايت نباشد.
ج – محل دفن بايد از محل مسكوني دور باشد و در جايي واقع شود كه مطمئن باشيم آبهاي سطحي و يا زيرزميني آلوده نمي شوند. منطقه نبايد در معرض سيل يا فرسايش باشد.
چ – محل دفن توسط سازمان حفاظت محيط زيست تعيين مي گردد.
ح – مسؤول سايت دفن بايد اطلاعات همه ترانشه هاي دفن را نگهداري كند.
4-ضوابط و معيارهاي زباله سوز
استانداردهاي راهبري
راندمان سوزاندنC.E بايد حداقل 5/99 درصد باشد.
راندمان سوزاندن با فرمول زير محاسبه مي شود:
100*=C.E
درجه حرارت اتاقك اوليه بايد بيش از C°1200 باشد.
زمان ماند گاز در اتاقك ثانويه حداقل 2 ثانيه در درجه حرارت بيش از C°1600 با حداقل 7-6 درصد اكسيژن در گاز دودكش(STACK GAS) باشد.
استاندارد خروجي ها:
استاندارد خروجي ها (تا زمان تدوين استاندارد ملي) مطابق با استاندارد جدول پيوست (1-2) باشد.
- در زباله سوزها بايد تجهيزات مناسب براي كنترل آلودگي نصب شود.
- امكانات لازم براي ثبت و اندازه گيري و پايش كليه خروجي هاي زباله سوز وجود داشته باشد.
- پسماندهايي كه قرار است سوزانده شوند نبايد با هيچ ماده گندزداي كلردار گندزدايي شوند.
تركيبات هالوژن دار و پلاستيك هاي كلردار نبايد سوزانده شوند.
پسماندهاي حاوي فلزات سنگين نبايد سوزانده شوند.
- ظروف تحت فشار و افشانه ها براي جلوگيري از انفجار نبايد در داخل زباله سوز قرار گيرند.
- فلزات سمي در خاكستر حاصل از سوزاندن بايد در مقادير معين (قانوني) و مشخص شده در پسماندهاي پزشكي ويژه (استانداردهاي بين المللي) باشد.
- از زباله سوزهاي داراي استاندارد و تأييد شده با رعايت خروجي مندرج در جداول پيوست (1-2) استفاده شود.
- مقادير زياد پسماندهاي شيميايي واكنش دهنده نبايد سوزانده شوند.
- املاح نقره و پسماندهاي پرتونگاري و عكاسي نبايد سوزانده شود.
- محل نصب زباله سوز بايستي به تأييد سازمان حفاظت محيط زيست و وزارت بهداشت برسد.
روش محفظه سازي
الف – اين روش براي پسماندهاي شيميايي، دارويي و تيز و برنده كاربرد دارد.
ب – داروهاي سايتوتوكسيك را نيز مي توان پس از محفظه سازي دفن نمود.
شرح روش: يك ظرف پلاستيكي يا فلزي را تا سه چهارم از پسماند پر كرده سپس آن را با ماده اي مانند فوم پلاستيك – ماسه – سيمان سفيد يا خاك رس پر مي كنند و پس از خشك شدن ماده افزودني، درب آن را محكم بسته و در محل چاله دفع مي شود.
پيوست 3
جدول شماره 1: ويژگي هاي ظروف و كيسه هاي تفكيك پسماندهاي پزشكي
رديف
نوع پسماند
نوع ظرف
رنگ ظرف
برچسب
1
عفوني
كيسه پلاستيكي مقاوم
زرد
عفوني
2
تيز و برنده
استاندارد Safety Box
زرد با درب قرمز
تير و برنده – داراي خطر زيستي
3
شيميايي و دارويي
كيسه پلاستيكي مقاوم
سفيد يا قهوه اي
شيميايي و دارويي
4
پسماند عادي
كيسه پلاستيكي مقاوم
سياه
عادي
(جدول 1-2) استاندارد موقتي براي زباله سوزهاي موجود و جديد
آلاينده هاي خطرناك هوا
استاندارد موقت خروجي
منابع موجود
منابع جديد
دي اكسيد / فوران
ng TBQ/dscm يا 2/0 يا
ng TBQ/dscm يا 40/0 دما در ورودي دستگاه كنترل ذرات معلق <يا مساوي 400 درجه فارنهايت
ng TBQ/dscm يا 2/0
جيوه
mg/dscm130
mg/dscm45
مواد معلق
mg/dscm 34
(Mg/dscm 015/0)
mg/dscm 34
(Mg/dscm 015/0)
فلزات نيمه فرار
Mg/dscm240
Mg/dscm130
فلزات با فراريت كم
Mg/dscm97
Mg/dscm97
اسيد هيدروكلريك / گاز كلر
Ppmv77
Ppmv21
هيدرو كربن ها
Ppmv10
يا Ppmv100 منوكسيد كربن
Ppmv10
يا Ppmv100 منوكسيد كربن
راندمان انهدام و حذف
براي منابع جديد و موجود، 99/99% براي هر كدام از اجزاي آلي خطرناك طراحي شده است. براي منابعي كه زائدات خطرناك را مي سوزاند
¸FO20¸FO21¸FO22¸FO23¸FO26¸FO27
99/99% اجزاي آلي خطرناك طراحي مي شود
مصوب 1386/12/19 وزیران عضو کمیسیون امور زیر بنایی،صنعت و محیط زیست
کمیسیون امور زیربنایی، صنعت و محیط زیست در جلسه مورخ 1386/12/19 بنا به پیشنهاد شماره 39169-1 مورخ 1386/7/1 سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد ماده (11) قانون مدیریت پسماندها - مصوب 1383 - و با رعایت جزء (3) بند (ج) مصوبه شماره 56061 /1901 مورخ 1386/4/24 شورای عالی اداری، ضوابط و روش های مدیریت اجرایی پسماندهای پزشکی و پسماندهای وابسته را به شرح زیر تصویب نمود:
الف - قانون مدیریت پسماندها: منظور قانون مدیریت پسماندها - مصوب 1383 - م. ب..
ماده 3 - وزارت، مسئول نظارت بر اجرای ضوابط و روش های مصوب م. ب..
ماده 5 - مدیریت های اجرایی پسماند موظفند بر اساس معیارها و ضوابط وزارت ترتیبی اتخاذ نمایند تا سلامت، بهداشت و ایمنی عوامل اجرایی تحت نظارت آنها تامین و تضمین شود.
ماده 7 - کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که مبادرت به تاسیس مرکز درمانی اعم از بیمارستان، درمانگاه و کلینیک می نمایند، موظفند برنامه مدیریت اجرایی پسماند واحد یاد شده را به تایید وزارت برسانند.
ماده 9 - طبقه بندی پسماندهای پزشکی به شرح زیر م. ب.:
در جدول پیوست شماره (1) که به مهر «پیوست تصویبنامه هیات وزیران» تایید شده است، فهرست شرح تفصیلی این پسماندها ارایه شده است.
ماده 10 - کلیه مراکز تولید کننده پسماند پزشکی (اعم از بیمارستان ها، درمانگاه ها، مراکز بهداشت، آزمایشگاه ها، مراکز تزریق، رادیولوژی ها، دندانپزشکی ها، فیزیوتراپی ها، مطب ها و سایر مراکز تولید پسماند پزشکی) موظفند در مبدا تولید، پسماندهای عادی و پسماندهای پزشکی ویژه خود را با رعایت موارد زیر جمع آوری، تفکیک و بسته بندی نمایند.
پ - جداسازی دقیق پسماند عادی از پزشکی ویژه در مبدا تولید پسماند.
ماده 21 - پسماندهای تفکیک شده باید در ظروف و کیسه هایی به شرح جدول شماره (1) پیوست شماره (3) که به مهر «پیوست تصویبنامه هیات وزیران» تایید شده است نگهداری شوند.
ماده 30 - پسماندهای پزشکی باید پس از جمع آوری در ظروف و کیسه های شرح داده شده در جدول شماره (1) پیوست شماره (3) که به مهر «پیوست تصویبنامه هیات وزیران» تایید شده است، برای نگهداری و حمل، در داخل سطل با رنگ های مشخص قرار داده شوند. این سطل ها در صورتی که قابل استفاده مجدد باشند باید پس از هر بار خالی شدن، شسته و ضدعفونی شوند.
ماده 32 - موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران موظف است با همکاری وزارت و سایر دستگاه های اجرایی حسب مورد، استانداردهای ماده (3) قانون و ماده (16) آییننامه اجرایی قانون مدیریت پسماندها مربوط به پسماندهای پزشکی را ظرف سه ماه تهیه نماید.
ج - نماد خطر مشخص کننده نوع پسماند باید به شکل مندرج در جدول شماره (2) پیوست شماره (3) که به مهر «پیوست تصویبنامه هیات وزیران» تایید شده است برای پسماند عفونی و پسماند رادیواکتیو و پسماند سیتوتوکسیک باشد.
ماده 34 - مسئولان حمل و نقل پسماند، موظفند از تحویل گرفتن پسماندهای فاقد برچسب خودداری نمایند.
الف - پسماندهای پزشکی باید در محل به دور از تاثیر عوامل جوی نگهداری شوند و وضعیت کلی بسته بندی یا ظرف آنها در برابر شرایط نامساعد آب و هوایی مثل باران، برف، گرما، تابش خورشید و نظایر آن محافظت شود.
ماده 43 - محل نگهداری پسماند باید سیستم امنیتی مناسب و مطمئن داشته و ورود و خروج پسماند با نظارت مسئول مربوطه صورت پذیرد و از ورود افراد غیرمسئول به آن جلوگیری به عمل آید. (امکان قفل کردن فراهم باشد)
ماده 52 - حمل و نقل فرامرزی پسماند، تابع قوانین و ضوابط کنوانسیون بازل م. ب..
ب - کارگران باید در مراحل مختلف بارگیری و تخلیه مجهز به پوشش مناسب مطابق دستورالعمل ماده (5) قانون مدیریت پسماندها که توسط وزارت تدوین شده و به شرح پیوست شماره (4) که به مهر «پیوست تصویبنامه هیات وزیران» تایید شده است باشند.
ماده 58 - حمل و نقل پسماند پزشکی صرفاً توسط شرکت های صلاحیت دار و بر اساس مجوز و فرم هایی صورت گیرد که توسط وزارت و سازمان صادر میشود و در صورت نیاز و درخواست باید به مسئولان نظارتی اعم از وزارت، سازمان و ماموران راهنمایی و رانندگی ارایه گردد.
ماده 60 - جابه جایی و حمل و نقل پسماندهای تفکیک شده پزشکی ویژه با پسماندهای عادی ممنوع است.
ماده 62 - هر تولید کننده پسماند پزشکی ویژه میبایست یکی یا تلفیقی از روش های بی خطر سازی، تصفیه و امحا را انتخاب و پس از تایید وزارت به اجرا گذارد.
ماده 63 - مکان استقرار سیستم مورد استفاده در خصوص سیستم های متمرکز باید از نظر فنی و خروجی آلاینده ها به تایید سازمان برسد.
ذ - کلیه روش های مورد استفاده باید در قالب مدیریت پسماند به تایید مراجع صالح برسد.
تبصره - ضوابط و معیارهای روش های عمده تصفیه در پیوست شماره (2) که به مهر «پیوست تصویبنامه هیات وزیران» تایید شده است خواهد بود.
ماده 72 - با تغییر فن آوری و روی کار آمدن فن آوری های نو، واحدهای تولید کننده موظف به بررسی کارآیی این فن آوری ها و در صورت تایید، استفاده از آنها به جای روش های قدیمی تر میباشند.
ماده 73 - این ضوابط به عنوان ضوابط جایگزین هر نوع ضابطه قبلی در این خصوص تلقی گردیده و در صورت وجود موارد مشابه، این ضوابط معتبر و قابل اجرا م. ب..
پرویز داودی - معاون اول رئیس جمهور
انواع مواد شیمیایی خطرناک مورد استفاده و رایح در تاسیسات و نگهداری مراقبت های بهداشتی درمانی و بیمارستان ها که به احتمال زیاد در پسماندها یافت میشوند در چند بند ذیل شرح داده میشوند.
هوای فشرده: کاربردها - در کارهای آزمایشگاهی، تجهیزات درمان استنشاقی، تاسیسات و نگهداری تجهیزات و در دستگاه های کنترل محیط زیست.
پسماندهای ناشی از کارکردهای خانه داری و مدیریت اجرایی این مراکز میباشند که شامل: پسماندهای آشپزخانه، آبدارخانه، قسمت اداری مالی، ایستگاه های پرستاری، باغبانی و از این قبیل است. این پسماندها، بخش بزرگی از پسماندهای تولید شده در مراکز بهداشتی درمانی را تشکیل می دهند و باید نسبت به جداسازی آنها در مبدا تولید اقدام شود مدیریت این دسته پسماندها مربوط به شهرداری ها، دهیاری ها و بخش داری ها م. ب..
ز - پسماند پزشکی نباید به عنوان پسماند تصفیه شده در نظر گرفته شود مگر اینکه اندیکاتور زمان، درجه حرارت و فشار نشان دهد که در طی فرآیند سترون سازی با اتوکلاو، زمان، درجه حرارت و فشار لازم تامین شده است.
ب - باید مطمئن شد که حیوانات دسترسی به سایت دفن ندارند. حصارکشی با سیم های آهنی گالوانیزه یا نصب حفاظ، مناسب م. ب..
ح - مسئول سایت دفن باید اطلاعات همه ترانشه های دفن را نگهداری کند.
- از زباله سوزهای دارای استاندارد و تایید شده با رعایت خروجی مندرج در جداول پیوست (1-2) استفاده شود.
- محل نصب زباله سوز بایستی به تایید سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت بهداشت برسد.
دریافت فایل پیدیاف
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
