دعوای الزام به فک رهن — به زبانِ ساده
این دعوا زمانی مطرح می‌شود که وام‌گیرنده یا مالکِ ملکِ در رهن، تمام دین و بدهی خود را به مرهن (بانک یا طلبکار) پرداخت کرده است، اما مرهن از فک رهن و آزاد کردن سند رسمی امتناع می‌ورزد. در این حالت، خواهان با طرح دعوای حقوقی، الزام خوانده را به فک رهن و انجام تشریفات ثبتی آن از دادگاه درخواست می‌کند. این دعوا موجب رفع توقیف از سند مالکیت می‌شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: مدیون یا مالک ملک در رهن (راهن)؛ خوانده: بستانکار (بانک یا شخص مرهن).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
مالی (ارزش ملک یا باقیمانده دین ملاک نیست، اما ماهیت ثبتی-مالی دارد و رویه غالباً آن را غیرمالی یا مالیِ تبعی می‌داند؛ بسته به حوزه قضایی ممکن است غیرمالی محسوب شود)؛ ترافعی.
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
سند رسمی مالکیت، قرارداد تسهیلات یا دین، رسیدهای پرداخت کامل بدهی یا اقساط، گواهی تسویه حساب صادر شده از سوی بانک یا بستانکار، کارت ملی و شناسنامه.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مهلت خاصی ندارد و هر زمان پس از تسویه حساب قابل طرح است. مهلت تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز پس از ابلاغ رای است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
هزینه دادرسی دعاوی مالی (یا غیرمالی طبق رویه برخی دادگاه‌ها).
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تسویه حساب کامل با بستانکار (بانک) و اخذ گواهی تسویه؛
- ۲. ارسال اظهارنامه رسمی به بستانکار جهت فک رهن (توصیه می‌شود)؛
- ۳. تنظیم دادخواست الزام به فک رهن؛
- ۴. ثبت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی؛
- ۵. رسیدگی در دادگاه حقوقی و صدور حکم؛
- ۶. قطعی شدن حکم و صدور اجراییه؛
- ۷. معرفی نماینده دادگاه یا اقدام دفترخانه جهت فک رهن در صورت استنکاف محکوم‌علیه.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
فکِ رهن فرع بر تسویه کاملِ بدهی است؛ اگر بدهی باقی مانده باشد، دعوای الزام به فک رهن محکوم به رد است. همچنین اگر ملک در رهنِ بانک باشد، باید بانک نیز طرفِ دعوا قرار گیرد.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
لزومِ فک رهن در صورتِ انتقالِ ملک به غیر / دیدگاه ۱: انتقالِ ملکِ در رهن، بدونِ فک رهن باطل است / دیدگاه ۲: انتقالِ ملکِ در رهن صحیح است و خریدار قائم‌مقامِ بدهکار در پرداختِ دین می‌شود.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
آیا اقساطِ وام به طور کامل پرداخت شده است؟، آیا بانکِ مرتهن در جریانِ انتقالِ ملک بوده است؟، آیا در قراردادِ اولیه، شرطِ «عدم انتقال» وجود داشته است؟
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تقاضای صدور حکم بر الزام خوانده به فک رهن از پلاک ثبتی [...] فرعی از [...] اصلی واقع در بخش [...] و تسویه ثبتی آن مقوم به [...] ریال به انضمام خسارت دادرسی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا قبل از فک رهن می‌توان ملک را فروخت؟
فروش ملک در رهن بدون اجازه مرهن با مشکلاتی روبروست و جرم انتقال مال غیر محسوب نمی‌شود اما معامله غیرنافذ یا با حقوق مرهن تعارض دارد.
اگر بانک پس از تسویه فک رهن نکند چه کنیم؟ / پرسش: دادخواست الزام به فک رهن علیه بانک طرح می‌شود. پرسش: مرجع صالح کجاست؟
دادگاه حقوقی محل وقوع ملک.
آیا ارسال اظهارنامه الزامی است؟
الزامی قانونی نیست اما برای اثبات سوءنیت و مطالبه خسارت دادرسی بسیار مفید است.
راهنمای کامل: راهنمای جامع اعتراض به عملیات و مراجع ثبتی در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای الزام به فک رهن ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.