دعوای امور حسبی — به زبانِ ساده
امور حسبی به اموری اطلاق می‌شود که دادگاه‌ها مکلف به رسیدگی به آن‌ها هستند بدون اینکه دعوایی میان اشخاص وجود داشته باشد و اختلاف یا منازعی در میان باشد. از جمله مصادیق بارز امور حسبی می‌توان به نصب قیم، تعیین امور غایب مفقودالخبر، تقسیم ترکه (در صورت عدم اختلاف) و تصدیق انحصار وراثت اشاره کرد. این امور جنبه حمایتی و نظارتی دارند. رسیدگی به این امور معمولاً با درخواست ذینفع شروع می‌شود.
چه کسی از چه کسی شکایت میکند؟
خواهان و خوانده
متقاضی امور حسبی (خواهان/درخواست‌دهنده) بدون نیاز به تعیین خوانده در بسیاری از موارد (یا اشخاص ذینفع دیگر).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
غیرمالی؛ امور حسبی (غیرترافعی).
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاه حقوقی (شورا یا دادگاه خانواده/حقوقی حسب مورد، مانند شورای حل اختلاف برای انحصار وراثت یا دادگاه حقوقی برای حجر و قیمومت) محل اقامت متقاضی یا شخص مورد نظر.
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
شناسنامه و کارت ملی متقاضی، گواهی‌های مربوط به موضوع (مانند گواهی فوت برای انحصار وراثت، گواهی پزشک برای حجر)، سند ازدواج یا اسناد اثبات رابطه نسب.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مرور زمان خاصی ندارد؛ لیکن در برخی موارد مانند انحصار وراثت یا تحریر ترکه بهتر است در زمان مناسب اقدام شود.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
هزینه دادرسی دعاوی غیرمالی و هزینه‌های نشر آگهی (حسب مورد).
محاسبه بر پایهٔ همین متن است؛ مبلغِ قطعی را دفترِ خدماتِ قضایی اعلام میکند.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. تنظیم درخواست کتبی مطابق فرم‌های مربوطه —
- ۲. ثبت درخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی —
- ۳. ارجاع به دادگاه یا شورای صالح —
- ۴. رسیدگی غیرترافعی و تحقیق یا نشر آگهی در صورت نیاز —
- ۵. صدور تصمیم یا حکم حسبی (مانند حصروراثت یا قیمومت).
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
عدم نیاز به تقدیم دادخواست در بسیاری از امور حسبی و امکان طرح درخواست با فرم چاپی یا حتی کتبی عادی، همچنین عدم وجود خوانده و طرف دعوا در مفهوم ترافعی آن.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: صلاحیت شورای حل اختلاف یا دادگاه خانواده در برخی امور حسبی مربوط به حصر وراثت و مهر و موم ترکه / دیدگاه ۱: انحصار صلاحیت به دادگاه خانواده / دیدگاه ۲: صلاحیت شورای حل اختلاف در برخی امور مالی مرتبط با ترکه بر اساس قانون شوراها.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
احراز ضرورت و مصلحت در امور محجورین، میزان هزینه نشر آگهی و اقدامات حفاظتی از ترکه، پذیرش شهادت شهود در اثبات رشد یا حصر وراثت.
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
درخواست صدور گواهی انحصار وراثت / درخواست تعیین قیم / درخواست تحریر ترکه.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا برای امور حسبی نیاز به تعیین خوانده است؟
خیر، امور حسبی فاقد خوانده و دعواست و به صورت درخواست رسیدگی می‌شود.
آیا دادگاه در امور حسبی حکم صادر میکند؟
دادگاه در این امور تصمیم یا دستور صادر میکند مگر در مواردی که قانون صراحتاً حکم را لازم بداند (مانند حکم حجر).
مرجع صالح برای انحصار وراثت کجاست؟
شورای حل اختلاف آخرین محل اقامت متوفی.
آیا اعتراض به تصمیمات امور حسبی امکانپذیر است؟
بله، اشخاص ذینفع میتوانند اعتراض نمایند.
راهنمای کامل: راهنمای جامع انحصار وراثت و تقسیم اموال متوفی در حقوق ایران ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای امور حسبی ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.