دعوای صلاحیت محلی — به زبانِ ساده
صلاحیت محلی به تعیین دادگاه صالح از حیث جغرافیایی (شهر یا حوزه قضایی) برای رسیدگی به یک دعوا گفته می‌شود. قاعده عمومی این است که دعوا باید در دادگاه محل اقامت خوانده اقامه شود، مگر در موارد استثنای قانونی مانند دعاوی اموال غیرمنقول، دعاوی ناشی از قرارداد یا دعاوی خانواده. ایراد به صلاحیت محلی باید توسط خوانده در مهلت قانونی (معمولاً جلسه اول دادرسی) مطرح شود. عدم رعایت صلاحیت محلی موجب صدور قرار عدم صلاحیت به دادگاه صالح می‌شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خوانده (به عنوان ایرادکننده به صلاحیت) علیه خواهان (به عنوان اقامه‌کننده دعوا در دادگاه غیرصالح).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
غیرمالی، ترافعی (ایراد شکلی).
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادگاهی که دعوا در آن اقامه شده است (برای رسیدگی به ایراد).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
کارت ملی، سند اقامتگاه (در صورت نیاز)، دادخواست یا لایحه ایراد به صلاحیت محلی.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
ایراد به صلاحیت محلی باید نهایتاً تا پایان اولین جلسه دادرسی مطرح شود.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
بدون هزینه دادرسی مستقل (چون ایراد شکلی در ضمن دعوای اصلی است).
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. اقامه دعوا توسط خواهان در دادگاه مد نظر
- ۲. تقدیم لایحه ایراد به صلاحیت محلی توسط خوانده تا اولین جلسه
- ۳. بررسی دادگاه و صدور قرار عدم صلاحیت (در صورت قبول ایراد) یا رد ایراد
- ۴. ارسال پرونده به دادگاه صالح یا ادامه رسیدگی.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
در دعاوی راجع به اموال غیرمنقول، رعایت قاعده صلاحیت انحصاری محل وقوع مال (ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی) الزامی است و توافق برخلاف آن در قراردادها معمولاً با چالش مواجه می‌شود.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: تقدم و تاخر ایراد به صلاحیت محلی با سایر ایرادات / دیدگاه ۱: باید همراه با سایر ایرادات در جلسه اول دادرسی مطرح شود / دیدگاه ۲: به عنوان ایراد شکلی مقدم بر ماهیت، باید پیش از ورود در ماهیت دعوا مطرح گردد
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
تفسیر قصد طرفین در تعیین اقامتگاه قراردادی، پذیرش یا عدم پذیرش اعتبار توافق‌نامه‌های خصوصی راجع به انتخاب دادگاه، تشخیص مرکز اصلی فعالیت شرکت‌های تجاری برای تعیین صلاحیت
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
صدور قرار عدم صلاحیت دادگاه محترم به شایستگی دادگاه عمومی حقوقی شهرستان ...
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
مهلت قانونی برای ایراد به صلاحیت محلی چیست؟
تا پایان اولین جلسه دادرسی.
آیا دادگاه می‌تواند به تشخیص خود قرار عدم صلاحیت محلی صادر کند؟
خیر، صلاحیت محلی از حقوق طرفین است و دادگاه جز در موارد محدود (مثل دعاوی غیرمنقول) راساً به آن ایراد نمی‌کند مگر خوانده ایراد نماید.
فرق صلاحیت محلی با صلاحیت ذاتی چیست؟
صلاحیت ذاتی مربوط به نوع مرجع (مثل حقوقی یا کیفری یا شورا) است و همیشه قابل ایراد است، اما صلاحیت محلی مربوط به جغرافیاست و مهلت دارد.
اگر دادگاه صادرکننده قرار عدم صلاحیت و دادگاه مقصد هر دو اختلاف در صلاحیت داشته باشند چه می‌شود؟
پرونده برای حل اختلاف به دادگاه تجدیدنظر استان (یا دیوان عالی کشور حسب مورد) ارسال می‌شود.
راهنمای کامل: صلاحیت در دادگاه‌های ایران؛ راهنمای جامع تشخیص مرجع صالح برای طرح دعوی ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای صلاحیت محلی ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.