دعوای قصاص عضو — به زبانِ ساده
قصاص عضو عبارت است از بریده شدن یا ناقص کردن عضو محکوم به همان ماهیتی که جنایت بر عضو جانی واقع شده است، با رعایت شرایط قانونی. این دعوا زمانی طرح می‌شود که فردی به صورت عمدی ضرب و جرحی به دیگری وارد کند که منجر به نقص، قطع یا از کار افتادن عضوی از بدن وی شود.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
مجنیعلیه (شاکی) علیه جانی (متهم).
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
کیفری؛ قابلِ گذشت (از سوی مجنیعلیه تا قبل از اجرا).
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
دادسرای عمومی و انقلاب (تحقیقات مقدماتی) و دادگاه کیفری یک استان (رسیدگی ماهوی).
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
گواهی‌های پزشکی قانونی، نظریه پزشکی قانونی قطعی، برگه اعزام به اورژانس، شناسنامه و کارت ملی، شهادت شهود (در صورت وجود).
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
مهلت مطالبه قصاص فوری نیست اما باید با اذن ولی امر و رعایت تساوی انجام شود؛ حق قصاص ترکه محسوب نمی‌شود مگر شرایط خاص.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
تمبر دادرسی دعوای کیفری و هزینه‌های احتمالی کارشناسی پزشکی قانونی و اجرای حکم.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ثبت شکایت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
- ۲. ارجاع پرونده به کلانتری و پزشکی قانونی جهت تعیین نوع جراحت
- ۳. تحقیقات در دادسرا و صدور کیفرخواست
- ۴. رسیدگی در دادگاه کیفری یک و صدور حکم قصاص
- ۵. استیذان و اجرای حکم در صورت تقاضای مجنیعلیه و پرداخت تفاوت دیه (در صورت لزوم).
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
امکانِ اجرای قصاصِ عضو مشروط به «تساوی در محل» و «عدمِ خوفِ تلفِ جان» است؛ طبق ماده ۳۸۴ قانون مجازات اسلامی، اگر قصاصِ عضو منجر به فوت شود یا بیش از جنایتِ وارده باشد، قصاص اجرا نمی‌شود و به دیه تبدیل می‌گردد.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: قصاصِ عضو در صورتِ عدمِ تساویِ دقیقِ محلِ جراحت / دیدگاه ۱: قصاص باید دقیقاً مشابه باشد و اگر ممکن نیست، باید به دیه تبدیل شود / دیدگاه ۲: اگر تفاوتِ جزئی باشد، می‌توان با گرفتنِ ارش، قصاص را اجرا کرد.
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
آیا امکانِ اجرای قصاصِ عضو بدونِ خطرِ جانی وجود دارد؟، آیا نظریهٔ پزشکیِ قانونی مبنی بر «امکانِ قصاص» قطعی است یا قابلِ مناقشه؟
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
تقاضای قصاص عضو (قطع/جرح) خوانده/متهم به جرم ضرب و جرح عمدی منجر به جنایت بر عضو.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا اجرای قصاص عضو نیاز به پرداخت وجهی دارد؟
در برخی موارد اگر جنایت میان زن و مرد یا تفاوتهایی باشد، نیاز به پرداخت فاضل دیه است.
مرجع صالح برای رسیدگی به قصاص عضو کجاست؟
دادگاه کیفری یک استان صالح به رسیدگی است.
آیا مجنیعلیه میتواند به جای قصاص دیه مطالبه کند؟
بله، در هر مرحله از پرونده مجنیعلیه میتواند با جانی سازش کند یا دیه بگیرد.
آیا نظریه پزشکی قانونی برای دادگاهbinding است؟
بله، مبنای اصلی احراز نوع جنایت و امکان قصاص، نظریه پزشکی قانونی است.
راهنمای کامل: راهنمای جامع قصاص در حقوق کیفری ایران: شرایط، مراحل و اجرای حکم ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای قصاص عضو ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.