(1)- اثر پرداخت بعدی نفقه در تحقق شرط وکالت در طلاق (2)- رابطه رجوع زوجه به دادگاه برای مطالبه نفقه و عسر و حرج (3)- معنای ترک زندگی در بند 8 شروط ضمن عقد نکاح

رأی خلاصه جریان پرونده خانم س. ف.م. به وکالت از خانم م. م. د. ب. ط. آقای ع. ن. به خواسته طلاق از طریق دفتر خدمات قضائی تقدیم محاکم خانواده نموده که در تاریخ 1393/2/3 به شعبه 261 مجتمع قضائی خانواده ... ونک ارجاع شده است. وکیل خ. د. د. توضیح داده است زوجه در 16 اردیبهشت 1364 به عقد دائم آقای ع. ن. درآمده که حاصل زندگی یک فرزند مشترک بنام م. ا. 26 ساله است زوج در طول این سالها با تندخوئی و پرخاشگری و انتساب القاب ناشایست به زوجه ضمن سرباز زدن از انجام وظایف شرعی و قانونی خود و تضییع حقوق زوجه موجبات عسروحرج و آزردگی خاطر و ناراحتی زوجه را فراهم آورده است. صرفنظر از عدم مشارکت و همدلی زوج در زندگی مشترک اکنون زوج بدون هیچگونه احساس مسئولیت بالغ بر 9 ماه متوالی است از تاریخ 12 اردیبهشت 1392که بدون عذرموجه با خروج از منزل و غیبت زندگی مشترک خانه و خانواده را ترک گفته و زوجه و فرزند مشترک را تنها رها کرده و بدون پرداخت نفقه به زوجه و بجا آوردن حقوق قانونی و شرعی زوجه زیستگاه خود را از ایشان جدا نموده است. با عنایت به اینکه ترک زندگی خانوادگی زوج موجبات عسروحرج موکل و تحقق بندهای 1-2-8 شرط دوم ضمن عقد نکاح گردیده است مستنداً به مواد 26 و 27 و 28 قانون حمایت خانواده صدور حکم طلاق زوجه م. ا. . پس از تعیین وقت دادرسی فقط خواهان و وکیل او در جلسه دادرسی مورخ 1393/4/11 حاضر شده و هر یک بر اساس مفاد دادخواست توضیحاتی ارائه نموده و متذکر شده اند که درباره مهریه حکم قطعی صادر گردیده و اجرائیه نیز صادر شده است و در خصوص نفقه پرونده در همین شعبه مطرح است . دادگاه موضوع را به داوری ارجاع نموده که پس از جری تشریفات قانونی معرفی داوران و تفهیم وظایف داوری به آنان هریک از آنها طی لوایح جداگانه اعلام نموده اند که موفق به ایجاد سازش بین زوجین نشده اند. خانم ن. الف. به وکالت از خوانده وارد دعوی شده و طی لایحه تقدیمی اعلام نموده است زوج نفقه همسر و فرزندش را پرداخت نموده است و زوجه دارای ناراحتی اعصاب و روان بوده که خواهان ارجاع نامبرده به پزشکی قانونی می باشم. و فرزند مشترک27 ساله است و زوج سه دانگ منزل مشترک را به زوجه هبه نموده است. بر اساس محتویات پرونده و مستندات پیوست آن آقای ع. ن. به پرداخت مبلغ 694/361/702 ریال به انضمام هزینه دادرسی بعنوان مهریه به موجب دادنامه شماره 01317-1392/9/9 شعبه 275 دادگاه عمومی حقوقی(خانواده) تهران د. ح. زوجه محکوم گردیده است و به موجب دادنامه شماره 00657-1393/5/19 شعبه 261 دادگاه خانواده تهران آقای ع. ن. (که پس از تجدیدنظرخواهی خانم م. م. نسبت به دادنامه شماره 288-1392/9/17 شعبه 2403 شورای حل اختلاف دادگاه دادنامه مزبور را نقض نموده است) به پرداخت مبلغ 65/866/666 ریال بابت نفقات ایام گذشته از تاریخ 1392/1/1 تا تاریخ 1393/5/15 د. ح. زوجه محکوم گردیده است. دادگاه وقت دیگری را جهت رسیدگی تعیین نموده و در جلسه دادرسی مورخ 1393/6/29 زوجین به همراه وکلایشان در دادگاه حاضر شده اند زوج اظهار نموده است که من زندگی را ترک نکردم از ترس جانم فرار کردم مهر سال 1392بود که از ترس جانم به منزل مادرم رفتم زیرا در زندگی با ایشان امنیت جانی ندارم. ایشان یک بار که در خواب بودم دیدم گردن مرا گرفته و نزدیک بود خفه شوم بلند شدم گفت داشتم شوخی می کردم. در مجموع مرا می زند و فحاشی می کند و من هم مجبور شدم که به منزل مادرم بروم ... در مقاطع مختلف از مهرسال گذشته تا الان نفقه به حساب ایشان ریخته ام ... دادگاه تحقیق از فرزند مشترک بنام م.ا. ن. را ضروری دانسته و مشارالیه پس از حضور در دادگاه توضیح داده است که تأیید می کنم که پدرم یکسال است زندگی را ترک کرده و من با مادرم زندگی میکنم ... و هرگز شاهد سوءرفتار مادرم نبوده ام البته تأیید می کنم که پدر و مادرم در خصوص زندگی همیشه با هم اختلاف داشتند ... پدرم تند است و کلاً آدم بداخلاقی است و با مادرم تندی می کند ... متعاقب آن دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره 01166-1393/8/19 با این استدلال که زوجه عمده تقاضای خود مبنی بر طلاق را ترک زندگی خانوادگی از طرف زوج به مدت بیشتر از یکسال عنوان نموده است زوج اگر چه ترک زندگی خانوادگی از مهر ماه سال 1392 تا کنون را پذیرفته لیکن ضمن اعلام مخالفت با طلاق علت ترک زندگی خانوادگی را سوءرفتار مشارالیها در طول زندگی مشترک مطرح نموده و زوجه نیز سوء رفتار خ. ن. ب. زوج را مورد انکار قرار داده است. دادگاه با تحقیق از فرزند مشترک زوجین ملاحظه نمود که زوجین در طول زندگی اختلافاتی با یکدیگر داشته اند لیکن سوءرفتار ز. ن. ب. زوج بطوریکه دلیل موجهی جهت ترک زندگی خانوادگی از طرف زوج محسوب شود ثابت نگردیده و زوج در جهت اثبات ادعای خود دلیل کافی ارائه نکرده است. با احراز تحقق شرط ضمن العقد مربوط به ترک زندگی خانوادگی و تحقق بند اول ماده واحده قانون الحاق یک تبصره به ماده 1130 قانون مدنی با احراز عسروحرج خواهان مستنداً به مواد 1119 و 1146 و1130 قانون مدنی و مواد 24و26و27و29و32 قانون حمایت خانواده حکم به الزام زوج به طلاق زوجه را صادر نموده است و به زوجه اجازه داده است با مراجعه به یکی از دفاتر رسمی طلاق و بذل ده هزار ریال از مهریه و قبول بذل به وکالت از زوج خ. ر. ب. طلاق خلع مطلقه نمایدو متذکر شده است زوجه در خصوص حقوق مالی خود طی پرونده های جداگانه اقدام نموده و فرزند مشترک نیز به سن رشد رسیده است- پس از ابلاغ دادنامه، وکیل زوج با این ادعا که ت. ن. خ. دارای بیماری اعصاب و روان است و درخواست ارجاع به پزشکی قانونی شده و فرزند مشترک آنها نیز دچار بیماری اعصاب و روان است که به همین منظور از نظام وظیفه معافیت پزشکی اعصاب و روان اخذ نموده است. و زوج تأمین جانی ندارد و والدین زوج نیز نیاز به مراقبت دارند و حکم صادره متضمن خسارت زوج بوده و مخالف با قاعده لاضرر است نسبت به دادنامه مزبور تجدیدنظرخواهی نموده است که پس از ارجاع پرونده به شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان تهران طی دادنامه شماره 01924-1393/11/13 با این استدلال که مبناء ادعایی زوجه مبنی بر ترک زندگی مشترک بوده که دادگاه محترم بدوی اثبات آن را موکول به اظهارات فرزند مشترک نموده که به تنهایی نمی تواند مؤثر در مقام باشد و اصولاً وارد کردن فرزند مشترک به منازعه بین زوجین و ذکر آن در متن دادنامه چه بسا موجبات اختلافات دیگری در باب ابوت و نبوت را فراهم سازد و ب. ت. ب. اینکه در رابطه با سوءرفتار زوج در پرونده ب. غ. از تمسک دادگاه به اظهارات فرزند مشترک که آن هم مؤثر نیست ، دلیل دیگری برای اثبات و احراز عسروحرج به عمل نیامده و صرفنظر از اینکه دادگاه محترم وظیفه داشته در رابطه با مسائل مالی زوجین نیز تعیین تکلیف نماید که از این وظیفه نیز با بسنده نمودن به این جمله که در خصوص حقوق مالی خود طی پرونده های جداگانه اقدام نموده است عدول نموده است و ب. ت. ب. اینکه دلیل و بینه شرعی و قانونی از ناحیه زوجه در جهت اثبات سوءرفتار ز. ن. ب. زوجه به عمل نیامده لذا به هیئت ظاهر و رسیدگی دادگاه محترم بد و. ب. ش. محتویات پرونده سوء رفتار ز. ن. ب. زوجه که مصداقاً ترک منزل را به مدت 9 ماهه اعلام گردیده برای این دادگاه احراز نگردید ضمن نقض دادنامه بدوی حکم به رد دعوی زوجه به لحاظ عدم احراز عسروحرج را صادر نموده است. این دادنامه در تاریخ 1393/12/14 به وکیل زوجه ابلاغ گردید و او طی دادخواست فرجامخواهی که به شماره و تاریخ 200073-1393/12/27 ثبت دفتر دادگاه شده به پیوست لایحه نسبت به دادنامه مزبور فرجامخواهی نموده است وی در قسمتی از لایحه فرجامخواهی اظهار نموده است زوج ب. ت. ب. محتویات پرونده و اظهارات خود در نشست دادرسی به صراحت ترک زندگی مشترک و عدم حضور در منزل مشترک از تاریخ 1392/7/12 را پذیرفته است ... پس از ارسال پرونده به دبیرخانه دیوانعالی کشور و ثبت به کلاسه فوق به این شعبه ارجاع و در نوبت رسیدگی قرار گرفته است. مفاد دادخواست فرجامخواهی و لایحه پیوست آن و همچنین مفاد لایحه وکیل فرجامخوانده که درتبادل لوایح تقدیم شده حین المشاوره قرائت می شود.هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … عضوممیز و اوراق پرونده درخصوص دادنامه شماره 01924-93/11/13 فرجامخواسته مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور فرجامخواهی خانم م. م. با وکالت خانم س. ف.م. به طرفیت آقای ع. ن. با وکالت خانم ن. الف. نسبت به دادنامه شماره 01924-1393/11/13 شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان تهران که متضمن نقض دادنامه شماره 01166-1393/8/19 شعبه 261 دادگاه خانواده تهران و صدور حکم به رد دعوی ف. خ. ب. طرفیت ف. خ. ب. خواسته طلاق به لحاظ عسروحرج است. موجه و درخور پذیر است زیرا اولاً ف. خ. د. دادخواست خویش سوءرفتار و عدم پرداخت نفقه و ترک زندگی مشترک از سوی زوج را مبنا و مستند ادعای عسرو حرج خویش دانسته است و در این راستا دادنامه شماره 00657-1393/5/19 شعبه 261 دادگاه خانواده که متضمن محکومیت زوج به پرداخت نفقه به مبلغ 65/866/666 ریال از تاریخ 1392/1/1 تا تاریخ 1393/5/15 را که بیش از یکسال است ارائه نموده است ثانیاً اظهارات فرزند مشترک صرفنظر از درستی یا عدم درستی اقدام دادگاه در تحقیق از او دلالت به سوءرفتار زوج دارد ثالثاً زوج با ادعای سوءرفتار از سوی زوجه و عدم امنیت جانی ، اقرار به ترک منزل از مهر ماه سال 1392تا تاریخ جلسه دادرسی مورخ 1393/6/29 نموده است بنابراین ب. ت. ب. اینکه پرداخت بعدی نفقه که مورد ادعای فرجامخوانده است مؤثر در عدم تحقق شروط ضمن العقد نبوده و ترک زندگی مشترک نیز که مستند به اقرار فرجامخوانده است و دلیل موجهی به آن اقامه ننموده، زمینه تحقق شرط ضمن العقد و نهایتاً عسروحرج را فراهم نموده است و دادنامه فرجامخواسته که بدون توجه به موارد مذکور اصدار یافته، صحیحاً صادر نگردیده است از این رو و بنا به جهات و دلائل مذکور و مستنداً به مواد 366 و بند 2 و شق دوم بند 5 ماده 371 و 396 و بند ح ماده 401 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ضمن نقض دادنامه فرجامخواسته رسیدگی مجدد به شعبه دیگری از محاکم هم عرض دادگاه صادر کننده رای فرجامخواسته ارجاع می گردد. شعبه 15 دیوان عالی کشور- رئیس و عضو معاون و عضو معاون جعفر قدیانی - مرتضی شریفی - سید صالح سجادی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی (1)- اثر پرداخت بعدی نفقه در تحقق شرط وکالت در طلاق (2)- رابطه رجوع زوجه به دادگاه برای مطالبه نفقه و عسر و حرج (3)- معنای ترک زندگی در بند 8 شروط ضمن عقد نکاح در تاریخ 11 دی 1400، پرونده‌ای به دلیل نقص در تحقیقات اولیه به دادگاه صادرکننده ارجاع شد. پس از بررسی مجدد، دادگاه اعلام کرد که نقصی وجود ندارد و پرونده باید به دادگاه هم‌عرض ارجاع گردد. با این حال، به دلیل عدم استدلال کافی در رد نظریه داوران مبنی بر عدم امکان زندگی مشترک زوجین، پرونده دوباره به شعبه مربوطه ارجاع شد. این شعبه با تاکید بر نظر قبلی خود، حکم به رد دعوی زوجه صادر نمود. زوجه با فرجام‌خواهی، پرونده را به دیوان عالی کشور ارجاع داد. دیوان عالی کشور پس از بررسی پرونده و استناد به بند 2 ماده 371 و شق ج ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی، دادنامه تجدیدنظر را نقض و رسیدگی مجدد به دادگاه هم‌عرض را ارجاع داد. تصمیم دیوان بر این اساس بود که عدم اقدام زوج در تهیه منزل و اثاث مورد نیاز برای آغاز زندگی مشترک و عدم پرداخت نفقه معوقه زوجه، موجب ایجاد عسر و حرج برای وی شده و شرایط طلاق را محقق می‌سازد. پیام: ( 1 )- با محکومیت زوج به پرداخت نفقه معوقه بیش از 2 سال زوجه و عدم پرداخت آن، بند اول از شرایط ضمن عقد نکاح محقق گردیده است و پرداخت آن پس از طرح دعوی طلاق نافی حق زوجه در طلاق نمی‌باشد. ( 2 )- زنی که ناچار شود جهت دریافت نفقه که حق مسلم اوست به دادگاه مراجعه و پس از آمد و شدهای فراوان موفق به اخذ آن گردد، قهرا دچار عسر و حرج شده است. ( 3 )- ترک زندگی خانوادگی در بند 8 شروط ضمن عقد نکاح، مستلزم ترک مکان خاص به معنای منزل نمی‌باشد؛ بنابراین نمی توان گفت با عدم شروع زندگی در منزل خاص محقق نمی شود بلکه با اجرای عقد میان زوجین زندگی مشترک آ نها شروع شده و با ترک زوجه و بلاتکلیف رها کردن وی شرط مذکور محقق گردیده است. رای خلاصه جریان پرونده در مورخه 1400/10/11 پرونده کلاسه فوق تحت نظر است.ملاحظه می‌شود. براساس دادنامه شماره --- مورخ 1400/06/08 صادره از این شعبه دادنامه شماره --- - 1400/03/29 صادره از شعبه بیست و هفتم دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی به علت نقص تحقیقاتی نقض و در اجرای شق الف ماده 401 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی رسیدگی مجدد به دادگاه محترم صادر کننده دادنامه منقوض ارجاع گردیده است.پس از اعاده پرونده هییت محترم محاکمه شعبه مرقوم در تاریخ 1400/07/20 پرونده را ملاحظه و با این تلقی که هیچ یک از موارد اعلامی این شعبه نقص تحقیقاتی نمی‌باشد. و در واقع پرونده جهت رسیدگی مجدد مستندا به شق ج ماده مذکور لزوما می‌بایست به دادگاه هم عرض ارجاع می گردید.انرا جهت ارشاد باین شعبه عودت داده اند. برخلاف تصور و تلقی قضات محترم شعبه بیست و هفتم دادگاه محترم تجدیدنظر استان خراسان رضوی بند اول موارد احصای شده در دادنامه این شعبه نقص تحقیقاتی محسوب می‌گردد. زیرا حسب تکلیف مقرر در ماده 27 قانون حمایت خانواده مصوب 1391 دادگاه موظف است.در صورت نپذیرفتن نظریه داوران در رد ان استدلال نماید. دادگاه محترم در دادنامه منقوض در رد نتیجه نظریه داوران که عدم امکان زندگی مشترک زوجین است.هیچگونه استدلالی تبیین ننموده است.و با وجود حتی یک نقص لزوما دادگاه محترم صادر کننده می‌بایست به پرونده رسیدگی و پس از رفع نقص مجددا اظهارنظر نماید. بنابراین پرونده مجددا جهت رسیدگی به شعبه محترم بیست و هفتم دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی ارجاع می‌گردد. پس از اعاده پرونده شعبه بیست و هفتم دادگاه محترم تجدیدنظر استان خراسان رضوی با اصرار بر نظر سابق خود و نقض دادنامه بدوی حکم به رد دعوی زوجه صادر و اعلام نموده است.سپس براساس فرجامخواهی زوجه پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای ج. ق. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره --- 1400/11/27 فرجامخواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد. فرجامخواهی خانم ف. ق. نسبت به دادنامه صادره از شعبه بیست و هفتم دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی به شماره فوق الذکر که حسب مفاد ان بانقض دادنامه بدوی صادره از شعبه دوم دادگاه خانواده شهرستان سبزوار در خصوص دعوی ف. خ. ب. طرفیت ف. خ. ب. خواسته طلاق بدلیل عسر و حرج حکم بر بطلان صادر گردیده است.وارد م. ب.. زیرا 1 - پس از گذشت بیش از 4 سال از عقد ازدواج زوج اقدامی در جهت تهیه منزل واثاث البیت برای شروع زندگی مشترک به عمل نیاورده است.و زوجه همچنان بلاتکلیف است.و به همین جهت مطابق اظهار زوج و وکیل وی دادخواست تمکین او محکوم به رد گردیده است.ص 12 ٫ 13 ٫ 14 ٫ 38 ٫ 44 ) 2 - مساعی دادگاه و داوران زوجین در جهت ایجاد صلح و سازش و اصلاح ذات البین موثر واقع نگردیده است.است 3 - قاضی محترم مشاور دادگاه خانواده دعوی زوجه را وارد تشخیص و نظر به صدور حکم بر الزام زوج به طلاق ابراز نموده است. 4 - با محکومیت زوج به پرداخت نفقه معوقه بیش از 2 سال زوجه و عدم پرداخت ان بند اول از شرایط سند نکاحیه محقق گردیده است.پرداخت ان پس از طرح دعوی طلاق نافی حق زوجه نمی‌باشد. علاوه بر اینکه زنی که ناچار شود. جهت دریافت حق مسلم خود به دادگاه مراجعه و پس از امد و شدهای فراوان موفق به اخذ ان گردد. قهرا دچار عسر و حرج شده است. 5 - تحقق بند 8 مستلزم ترک مکان خاص بمعنای منزل نمی‌باشد. تا با عدم شروع زندگی در منزل خاص محقق نشود. با اجرای عقد فیمابین زوجین زندگی مشترک انها شروع شده است.با ترک زوجه و بلاتکلیف رها کردن وی شرط مذکور محقق گردیده است.علاوه براینکه زوجه تمکین خاص نیز نموده است.و نهایتا اینکه دادگاه محترم بدوی و قاضی محترم مشاور دادگاه با مشاهده زوجین و استماع اظهارات انان در واقع از قراین حالیه و مقالیه نیز استفاده کرده اند و به این جهت نیز نظر انان مقرون به واقع و صواب م. ب.. بنابه مراتب مذکور به استناد بند 2 ماده 371 و شق ج ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه فرجامخواسته نقض و رسیدگی مجدد به دادگاه محترم همعرض دادگاه صادرکننده دادنامه منقوض ارجاع می‌گردد. /ا 401/4/22 شعبه پانزدهم دیوان عالی کشور رییس شعبه: ج. ق. مستشار: س. م. تولیت