1- مرجع تعیین درصد تقصیر در دعاوی مسئولیت مدنی2- نحوه ارزیابی تاثیر اسباب مختلف عامل خسارت

1- مرجع تعیین درصد تقصیر در دعاوی مسئولیت مدنی2- نحوه ارزیابی تاثیر اسباب مختلف عامل خسارت خ. م.: موضوع این پرونده، درخواست جبران خسارت ناشی از نقص در رعایت اصول فنی و مهندسی در ساخت یک آپارتمان است. خواهان از چندین نهاد و سازنده به دلیل خسارت وارده به مبلغ 100,000 ریال و همچنین هزینه‌های دادرسی شکایت کرده است. وی ادعا نموده که به علت نشست خاک و انحراف ساختمان، امکان سکونت در آن وجود ندارد. در مقابل، خواندگان به دفاع از خود، عمده خسارت را ناشی از عوامل خارجی نظیر ترکیدن لوله آب و شیب معکوس کوچه عنوان کرده‌اند.دادگاه در مراحل مختلف با ارجاع به کارشناسان، در نهایت میزان خسارت وارده را 1,150,000,000 ریال تعیین و سهم هر یک از خواندگان را مشخص نمود. شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی شاهرود، با استناد به مواد 198 و 515 و 519 قانون آیین دادرسی مدنی و مواد 1 و 2 قانون مسئولیت مدنی، دعوی علیه یکی از نهادها را رد و سایر خواندگان را به پرداخت خسارت محکوم کرد.در ادامه، فرجام‌خواهی خواهان به دیوان عالی کشور ارسال شد. دیوان با نقض رای بدوی، رسیدگی مجدد را به شعبه صادرکننده رای منقوض ارجاع داد و بر لزوم بررسی دقیق‌تر مسئولیت‌های متقابل تاکید نمود. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/06/21 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: 1 - در دعاوی مسئولیت مدنی تعیین درصد تقصیر، امری قضایی بوده و بنابراین ضروریست دادگاه در این خصوص اتخاذ تصمیم نماید و این امر خارج از حیطه صلاحیت کارشناسان دادگستری است. 2 - زمانی که چند سبب عامل بروز خسارت شود، هنگام ارزیابی خسارت، می‌بایست میزان دخالت هر سبب، سبب مقدم و میزان تاثیر هریک از اسباب بعدی بوجود آورنده خسارت، معین و لحاظ شود. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه بیست و یکم دیوان عالی کشور تاریخ: 1394/10/19 - 12 : 43 قاضی: حسین یاوری قاضی: بهروز طالب جان نثار حسینی قاضی: فرشاد رحیمی خلاصه جریان پرونده آقای م. ک. د. ب. ط. 1 - شهرداری شاهرود 2 - اداره مسکن و شهرسازی شاهرود 3 - سازمان نظام مهندسی ساختمان استان سمنان دفترشاهرود 4 - مهندس ع. ص. 5 - س.الف. م. به خواسته محکومیت خواندگان به پرداخت خسارت وارده به یک دستگاه آپارتمان واقع در جنوب طبقه اول تحت پلاک ثبتی شماره 3384/03/15 اصلی واقع در بخش یک ثبتی شاهرود به لحاظ عدم رعایت اصول فنی و مهندسی در امر ساختمان سازی مقوم علی الحساب 100/000 ریال به استناد قانون نحوه وصول برخی از درآمدهای دولت... به انضمام کلیه خسارات و هزینه های دادرسی و تاخیر تادیه تقدیم داشته که در تاریخ 89/7/24 به شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی شاهرود ارجاع شده است. خ. د. د. تقدیمی توضیح داده است که مالک رسمی شش دانگ آپارتمان فوق الذکر م. ب. که به لحاظ عدم رعایت اصول فنی و مهندسی در امر ساختمان سازی از ناحیه خواندگان این موضوع باعث شده تا مجتمع موضوع دادخواست به سمت کوچه منحرف و براثر نشست خاک و ضعیف بودن فونداسیون و... ساختمان از مناطق غربی و شمالی در حدود 15 سانتی متر در طبقات زیرزمین فرو رفته به گونه ای که ساختمان از نقطه نظر امنیتی در مرتبه بسیار پآیینی قرار گرفته که حتی دیگر امکان سکونت در این مجتمع مسکونی تحت هیچ شرایطی امکان پذیر نمی‌باشد. لازم به ذکر است که خوانده ردیف چهارم آقای ع. ص. به عنوان مهندس … و خوانده ردیف پنجم آقای م. به عنوان سازنده مجتمع مسکونی در امر ساخت و ساز دخیل بوده اند... تقاضای رسیدگی به موضوع با اخذ نظریه کارشناس و صدور حکم به محکومیت خواندگان به پرداخت خسارت وارده به یک دستگاه آپارتمان واقع در... را دارد.ضمنا چون در زمان تقدیم دادخواست میزان خسارت وارده مشخص نمی‌باشد به استناد قانون نحوه وصول... خواسته علی الحساب فعلا به 100/000 ریال تقویم می‌گردد و پس از اظهارنظر کارشناس رسمی دادگستری یا هیات های کارشناسی نسبت به ابطال مابه التفاوت هزینه های تمبر و دادرسی اقدام خواهد شد. ضمنا در راستای صدور قرار تامین دلیل به عمل آمده در شعبه --- شورای حل اختلاف شاهرود وضعیت ساختمان که شرح آن گذشت طبق نظریه کارشناس رسمی مورد تایید واقع گردیده است. تصویرنظریه کارشناس در پرونده تامین دلیل پیوست دادخواست شده که طی آن اعلام شده ملک مورد نظر دوطبقه روی همکف م. ب. بازیر بنای تقریبی 323 مترمربع یک واحد مسکونی و یک واحد تجاری در همکف و دو واحد روی طبق همکف و دو طبقه نیز در طبقه دوم احداث شده است (مجموعا پنج واحد مسکونی) دارای اسکلت فلزی م. ب. با قدمت حدود 9 سال. بنای فوق بر اثر نشست کلی بنا از سمت شرق (کوچه) به میزان تقریبی حداقل ؟ سانتی متر به سمت کوچه از حالت قائم منحرف و به سمت کوچه کج شده است که این نشست در قسمت پخ ساختمان کاملا محسوس م. ب. و ترک های قائم در قسمت نمای شرقی قابل رویت است و حتی لوله فاضلاب در قسمت تجاری بنا به صورت قوسی درآمده است. کل بنا در حال حاضر فاقد؟ م. ب. و از طرف شهرداری شاهرود یک بنر مبنی بر احتمال ریزش بنا بر روی آن نصب شده است و شرکت؟ نسبت به قطع انشعاب گاز ازبیرون ساختمان اقدام نموده است جهت مزید اطلاع ؟ آب های سطحی کوچه درفاصله تقریبی 3/5 متری بنا موجود م. ب.. تصویر سند مالکیت آپارتمان با متراژ پنجاه و شش متر و هفتاد و هفت صدم مترمربع با احتساب بالکن محصور... نیز ضمیمه دادخواست شده است. جلسه دادگاه در تاریخ 89/11/17 تشکیل شده است. خواهان و خ. ر. ا. و چهارم و پنجم حضور داشته اند و ردیف های دوم و سوم حاضر نشده اند ولایحه ای از آنان واصل نشده است. خ. ا. د. خواسته ب. ش. د. است. خوانده ردیف 4 بیان داشته ساختمان در تاریخ 76/12/28 پروانه گرفته و عملیات ساختمانی شروع شده است و تحت نظر اینجانب عملیات اجرایی انجام گردیده است ودر تاریخ 80/8/1 پایان کار آن اخذ شده و مشکل اخیر که در ساختمان بوجود آمده پس از حدود 9 سال از پایان کار و حدود 13 سال از اجرای ساختمان نمی تواند از ایراد نظارتی باشد و اگر مشکل داشت در همان سال های اول بهره برداری آن اتفاق می افتاد. با بررسی های انجام شده متوجه شدم که در اثر ترکیدن لوله آب یکی از واحدها و متوجه نشدن آنها آب زیادی به زیر ساختمان رفته و نیز ب. ت. ب. شیب منفی کوچه که کف و بر توسط شهرداری شاهرود به کارفرما داده شده بود تمام آب های سطحی این کوچه و بارندگی های شدید که از ناحیه خیابان آزادگان به این کوچه سوار می شده توسط چاهی که در نزدیکی این ساختمان؟ شد. بنابراین ایجاد نشست از اشکال اجرایی یا محاسباتی ساختمان نبوده و توسط عامل خارجی که در بالا ذکر گردیده است بوجود آمده است. نماینده شهرداری پاسخ داده است پروانه ساختمان برای سه طبقه شامل پنج واحد مسکونی و یکباب تجاری صادر شده و تمام مراحل اجرایی از مرحله فونداسیون تا اتمام ساختمان زیرنظر مهندس … ع. ص. بوده و پایان کار ب. ت. ب. گزارش های مهندس … ایشان مشکل خاصی را در گزارشات خود نیاورده تا شهرداری از صدور پایان کار امتناع نماید بنابراین دعوی متوجه شهرداری نیست و تقاضای رد دعوی به طرفیت شهرداری را دارد (ارتباطی به شهرداری ندارد.) خوانده ردیف پنجم آقای م. اظهارداشته ساختمان پروانه داشته و زیرنظر مهندس … و شهرداری و با مصالح مرغوب ساخته شده است و به نظر اینجانب بنده هیچ قصوری ندارم و تهیه مصالح طبق نظر ناظرین بوده است. (ص 31 ). آقای … به عنوان کارشناس منتخب درشش صفحه وضعیت فعلی ساختمان و علل حدوث آن را بیان داشته و در پایان میزان خسارت وارده به ساختمان را هفتصد میلیون ریال اعلام داشته اند (ص 82 ) و دادگاه ازکارشناس خواسته نظریه تکمیلی خود را در مورد اعلام مقصر حادثه و سهم هرکدام از مسببین اعلام دارد (ص 92 ). آقای م. ک. (خواهان) نیز نسبت به نظریه کارشناس معترض شده و اعلام داشته کارشناس میزان خسارت وارده به ساختمان را هفتصد میلیون ریال برآورد نموده ولی مشخص نیست این میزان خسارت متعلق به کل مجموعه آپارتمانی م. ب. و یا واحد اختصاصی اینجانب. همچنین کارشناس میزان تقصیر خواندگان را معین ننموده است و... (ص 95 ). نماینده حقوقی شهرداری نیز به نظریه کارشناس معترض شده و علت وقوع حادثه را ترکیدن لوله های کنتور آب و نفوذ آب به چاههای داخل ساختمان که بدون رعایت اصول فنی حفر گردیده اعلام و اضافه نموده شهرداری براساس اصول فنی و شهرسازی اقدام به اصلاح شیب خیابان و کوچه نموده و وقوع حادثه هیچ ارتباطی به چاه داخل کوچه نداشته است(ص 98 ). آقای س.الف. م. نیز طی لایحه ای اعلام داشته من کارهای اجرایی را زیر نظر مهندس … و با مصالح مرغوب انجام داده ام و همانطور که کارشناس در نظریه خود اعلام داشته دلایل متعددی موجبات ورود خسارت به ساختمان را فراهم نموده است از جمله شیب بد خیابان و سرازیر شدن آب های جاری خیابان اصلی به فرعی و در نتیجه ورود این آب ها به زیر ساختمان که مسئولیت آن به عهده شهرداری است و ترکیدگی لوله فاضلاب و عدم اقدام به موقع از سوی ساکنان و مالکان موجب بروز خسارت شده است... اساسا ورود خسارات وارده نمی تواند منتسب به اینجانب باشد... (ص 100 ). کارشناس منتخب در نظریه تکمیلی خود ضمن اشاره به تاریخ تشکیل دفتر نمایندگی سازمان نظام مهندسی در شاهرود و تاریخ صدور پروانه و پایان کارساختمان اعلام داشته سازمان نظام مهندسی نمی تواند مسئولیتی در احداث بنا و سهمی در تامین خسارت داشته باشد. ب. ت. ب. مسئولیت نظارت عالیه بر اجرای ضوابط و مقررات شهرسازی توسط اداره مسکن و شهرسازی، 2 % از خسارت وارده متوجه آن اداره م. ب.... ده درصد از خسارات وارده متوجه شهرداری است. برای آقای … ع. ص. مهندس … ب. ت. ب.... هشت درصد کل خسارت وارده درنظر گرفته می‌شود. مالک و سازنده ساختمان آقای … م. به میزان شصت درصد مسئول است و افراد بهره بردار بیست درصد مسئول اند که به تناسب واحدها بین آنها تقسیم می‌گردد... (ص 107 ). نماینده شهرداری باین نظریه کارشناس اعتراض نموده و خواستار اعلام نظر توسط هیات کارشناسی شده است(ص 120 ). همچنین اداره مسکن و شهرسازی ضمن اعتراض به نظریه مذکور، تقاضای ارجاع امر به هیات 3 نفره کارشناسی نموده است(ص 123 ). آقای س.الف. م. (سازنده) نیز به نظریه تکمیلی کارشناسی معترض شده... و در خاتمه اضافه نموده کارشناس منتخب کل خسارت را مبلغ 700/000/000 ریال برآورد کرده و ساختمان مشتمل بر یک واحد تجاری و پنج واحد مسکونی است که فقط آقای ک. شکایت کرده و سایر مالکین شکایتی مطرح نکرده اند لذا دعوی آقای ک. به عنوان یکی از مالکین قابلیت رسیدگی ندارد و اگر دعوی قابل قبول باشد خسارت باید بین واحد تجاری و پنج واحد مسکونی تقسیم گردد... عنداللزوم تقاضای ارجاع موضوع به هیات کارشناسی را دارد (ص 124 ). دادگاه در وقت فوق العاده به تاریخ 91/5/14 مقرر داشته ملاحظه می‌شود نظریه کارشناس از طرف خواندگان ردیف دوم و پنجم مورد اعتراض قرارگرفته و لوایح اعتراض ضمّ پرونده است. اعتراض خ. ر. د. خارج از مهلت قانونی صورت گرفته لکن خوانده ردیف پنجم در تاریخ 91/4/26 در مهلت قانونی اعتراض نموده است. لذا دادگاه جهت تشخیص صحت و سقم اعتراض و بنا به درخواست معترض (خوانده ردیف 5 ) قرار ارجاع امر به هیات 3 نفره کارشناسان صادر و اعلام می‌نماید و آقایان … و مهندس … و مهندس … انتخاب تا ظرف یک ماه... نظریه خود را اعلام دارند (ص 130 ). هیات سه نفره کارشناسی ضمن بازدید از محل اعلام داشته اند مجتمع مسکونی (موضوع پرونده) دارای سه طبقه، طبقه همکف یک واحد تجاری و یک واحد مسکونی و دوطبقه فوقانی آن هرکدام به صورت 2 واحد مسکونی و در مجموع 5 واحد مسکونی و یک واحد تجاری احداث شده است. اسکلت ساختمان فلزی دارای نمای آجری و درب و پنجره فلزی م. ب.. ساختمان از ضلع شمال و شرق دچار نشست گردیده و از حالت شاغولی خارج گردیده است که میزان تقریبی آن حدود 10 سانتی متر تخمین زده می‌شود. همچنین وجود ترک هائی در سطح نما و داخل ساختمان و واحدها دیده می‌شود و به علت نگرانی از خطر ریزش تمامی واحدها خالی از سکنه م. ب.... حفره ای در قسمت زیرین راهروی ورودی ساختمان و نیز زیر واحد تجاری با وسعت زیاد ایجاد شده به طوریکه باعث خالی شدن زیر پی و فونداسیون ساختمان در دو قسمت شده است و آثار نم زدگی و رطوبت در آن کاملا قابل رویت است... حفره ایجاد شده ناشی از ریزش خاک بستر ساختمان به درون چاه و انباری ساختمان م. ب. که در این راستا احتمال ارتباط انباری چاه قدیم و جدید دور از انتظار نمی‌باشد... لوله های آب و فاضلاب ساختمان دچار شکست و ترکیدگی شده که این امر یکی از عوامل اصلی نم زدگی بستر زیرین ساختمان و آب شستگی اطراف دهانه چاه های فاضلاب و در نهایت ریزش بستر ساختمان به دورن چاه فوق الذکر شده است... چون اینگونه نشست ها در ساختمان به صورت تدریجی و در طول زمان و همراه با آثار و شواهد و نشانه هائی می‌باشد، بدیهی است در مراحل اولیه و با دقت نظر ساکنین و تشخیص به موقع و انجام تمهیدات لازم جهت جلوگیری از افزایش رطوبت و نم زدگی در ساختمان قاعدتا خسارت وارده به حداقل می رسید... شیب کوچه ورودی به ساختمان معکوس م. ب. به عبارتی شیب کوچه به سمت خیابان اصلی نبوده و در واقع آبهای سطحی و ناشی از بارندگی به سمت انتهای کوچه بن بست و در محدوده ساختمان مورد نظر سرازیر و تجمیع می شده که حسب تحقیقات به عمل آمده جهت حذف آبهای سطحی جمع شده در انتهای کوچه و حل معضل عبور و مرور عابرین، شهرداری شاهرود نسبت به حفر چاه جذبی در انتهای کوچه که اتفاقا این محل در نزدیکی ساختمان مذکور م. ب. اقدام می‌نماید که این امر نیز یکی از عوامل تاثیرگذار و تشدیدکننده در نم زدگی بیشتر در لایه های زیرین خاک بستر ساختمان شده است ب. ت. ب. گذشت بیش از 2 سال از ایجاد حفره و نشست ساختمان مذکور تغییر جدیدی در وضعیت و شرایط موجود پیش نیامده و به نوعی این امر حاکی از نظارت مناسب بر اجرای سازه پروژه م. ب. و عملا در صورت انجام تمهیدات و عملیات تثبیت و مقاوم سازی براساس ضوابط و مقررات فنی امکان استفاده بهره برداری مجدد از ساختمان وجود دارد.. به طور کلی مشخص گردید که ساختمان مورد نظر دچار دو نوع نشست شده است: الف - نشست اول ناشی از عدم رعایت موارد فنی و اصولی در پرکردن چاه قدیمی و حفر و احداث چاه جذبی جدید و طوقه چینی نا صحیح دور آن و نیز عدم اجرای صحیح سیستم لوله کشی فاضلاب در ساختمان و سایر عوامل اشاره شده که باعث نم زدگی بیشتر در لایه های خاک زیرین ساختمان شده است ب - نشست دوم که در واقع ناشی از انحراف ساختمان و به تبع آن ترکیدگی لوله کشی آب و فاضلاب ساختمان در اثر نشست اولیه بوده است که این مهم باعث ازدیاد و گسترش نم زدگی و در نهایت ریزش سطح کف ساختمان به درون چاه و انباری و خالی شدن زیر فونداسیون و پی و نهایتا منجر به آسیب دیدگی کل ساختمان شده است... میزان خسارات وارده به ساختمان مذکور مبلغ 900/000/000 ریال معادل نود میلیون تومان ارزیابی و برآورد می‌شود و میزان درصد عوامل موثر در پروسه نشست ساختمان به شرح زیر اعلام می‌گردد: 1 - مالک اولیه و مجری ساختمان به میزان 70 درصد 2 - شهرداری شاهرود به میزان 15 درصد 3 - مالکین ساختمان به میزان ده درصد 4 - ناظر ساختمان به میزان پنج درصد(ص 152 ). آقای س.الف. م. نسبت به نظریه هیات سه نفره کارشناسی اعتراض نموده و بیان داشته کارشناس بدوی در نظریه اولیه و تکمیلی، میزان خسارات وارده هفتصد میلیون ریال و میزان مسئولیت اشخاص را به شرح زیر تعیین کرده است: 1 - مالک (اینجانب م.) شصت درصد 2 - شهرداری ده درصد 3 - اشخاص بهره بردار از ساختمان از جمله خواهان بیست درصد 4 - مهندس … 5 - مسکن و شهرسازی دو درصد. اینجانب به نظریه مذکور اعتراض کردم و بقیه اعتراض نداشتند و به لحاظ اعتراض اینجانب هیات کارشناسی تعیین شد و هیات مذکور اعلام داشت ساختمان مورد نظر دچار دو نشست شده است: الف - نشست اول ناشی از عدم رعایت موارد فنی واصولی در پرکردن چاه قدیمی و حفر و احداث چاه جذبی جدید... ب- نشست دوم ناشی از انحراف ساختمان وترکیدگی لوله آب و فاضلاب و... در زمان سکونت مالکین میزان خسارات وارده به ساختمان نهصد میلیون ریال برآورد می‌گردد و مسئولیت اشخاص به شرح زیر م. ب.: 1 - مالک اولیه ومجری ساختمان هفتاد درصد 2 - شهرداری پانزده درصد 3 - مالکین ساختمان ده درصد 4 - ناظر ساختمان پنج درصد 5 - هیات کارشناسان، مسکن و شهرسازی را مسئول تشخیص نداده اند. نظریه هیات کارشناسان برخلاف قانون و عرف متداول م. ب. زیرا: 1 - اینجانب م. به نظریه کارشناس بدوی اعتراض کردم و دیگر خواندگان اعتراض نکردند و نظریه مذکور مورد قبول آنها بود. با درنظر گرفتن نظریه کارشناس بدوی که کل خسارات را هفتصد میلیون ریال و میزان مسئولیت اشخاص را به شرح فوق تعیین نموده است فقط به علت اعتراض اینجانب هیات کارشناسی تعیین شد و برابر مقررات قانونی هیات کارشناسان تکلیف دارند پس از بررسی و... برآورد خسارات و میزان مسئولیت اشخاص را به میزان تعیین شده توسط کارشناس بدوی یا کمتر از آن برآورد نمایند و هیات کارشناسان ضمن رفع مسئولیت مسکن و شهرسازی، بدون اعلام دلیل میزان مسئولیت اینجانب و شهرداری را افزایش داده و این افزایش محمل قانونی ندارد لذا نظریه هیات برخلاف واقع و مقررات قانونی م. ب.. در مورد نشست نخست ساختمان ناشی از عدم رعایت موارد فنی و اصولی و نحوه پرکردن چاه قدیمی اعلام شده، اجرای صحیح و رعایت مقررات موارد مذکور به عهده مهندس … و نظارت شهرداری و مسکن و شهرسازی م. ب. و مالک (کارفرما) در اجرای موارد فنی و اصولی هیچگونه مسئولیتی ندارد. برابر مقررات ملی ساختمان ایران و شیوه نامه آن مصوب 1384 هیات کارشناسان برابر مقررات قانونی، دلیلی که مسئولیت متوجه مالک م. ب. را درنظریه منعکس ننموده اند. نشست دوم ساختمان پس از اتمام عملیات مجتمع و فروش آن به اشخاص، ترکیدگی لوله و نفوذ رطوبت و... ایجاد شده و این حادثه ناشی از اقدامات مستقیم و غیر مستقیم مالکین (خریداران آپارتمان ها) بوده که مالکین مرتکب مسامحه و سهل انگاری شده اند و آنان مسئول نشست دوم ساختمان می‌باشند و هیات کارشناسان مسئولیت اصحاب دعوی را برابر مقررات قانونی تعیین ننموده اند. به لحاظ شیب کوچه، قبلا شهرداری چاه حفر و آب ناشی از نزولات آسمانی به جهت شیب به طرف چاه محفوره هدایت و کارشناس بدوی در مورد نفوذ آب این چاه به زیر بنای مجتمع ساختمانی توضیح داده و هیات کارشناسان این موضوع را مطرح لکن تسبیب و میزان نفوذ آب و رطوبت این چاه به زیر بنای مجتمع را در گزارش خود مطرح ننموده اند. در سال 81 - 1380 پایان کار اخذ و تمامی واحدها فروخته شده و هیات کارشناسان اعلام داشته اند به نوعی این امر حکایت از نظارت مناسب بر اجرای سازه و پروژه داشته و موجبات عملیات تثبیت و مقاوم سازی فراهم است. این نظریه دلالت بر این دارد که در اجرای پروژه، بویژه بررسی اولیه برای خاکبرداری و پرشدن چاه قدیمی و اجرای فونداسیون اول و دیگر موارد با نظارت برابر مقررات انجام پذیرفته، با این وصف خسارات وارده نمی تواند ناشی از اجرای عملیات احداث بنا تلقی گردد و به نظر می‌رسد پس از واگذاری کلیه واحدها واسکان مالکین و ترکیدن لوله آب خسارات بوجود آمده و زمان ترکیدن لوله آب در مجتمع، اینجانب مالک هیچکدام از واحدها نبوده ام و در نتیجه سهل انگاری و مسامحه مالکین واحدها سبب خسارات شده است. برابر مواد 335 و 336 قانون مدنی (؟) از باب تسبیب و همچنین ماده 526 قانون مجازات اسلامی از باب موجبات ضمان مسئولیت بالمناصفه م. ب. و در قضیه مطروحه کارشناس بدوی و هیات کارشناسان میزان مسئولیت را متفاوت (بااختلاف فاحش) بدون استناد به قانون تعیین کرده اند و در مورد مسبب یا مسببین دلیلی بر اقدام یا اقداماتی موثر برای ایجاد خسارات و نهایتا تعیین میزان مسئولیت اعلام نداشته اند... صدور پایان کار دلالت بر این دارد که برابر پروانه احداث بنا و عملیات انجام پذیرفته... لذا مسئول جبران خسارات نمی باشم و خسارات انجام شده ناشی از عدم رعایت مقررات قانونی توسط مهندس … و شهرداری و... م. ب.... چون خواهان و سایر خواندگان نظریه کارشناس بدوی را در مورد تعیین خسارات و میزان مسئولیت قبول نموده‌اند و اینجانب به نظریه مذکور اعتراض کرده ام کارشناسان بایستی خسارات و میزان مسئولیت تعیین شده توسط کارشناس بدوی را تایید یا کاهش دهند و افزایش میزان خسارت و میزان مسئولیت غیر موجه م. ب. و محکمه و هیات کارشناسان دلیلی برای افزایش دادن خسارات و غیره ندارد... کارشناسان مسکن و شهرسازی را غیر مسئول تلقی نموده‌اند در حالی که کارشناس بدوی مسکن و شهرسازی را مسئول و میزان آن را تعیین کرده بود فلذا اخذ توضیح در این خصوص ضروری است... دلیل افزایش مبلغ خسارت و میزان مسئولیت اینجانب در نظریه هیات کارشناسان اعلام نشده است. میزان تاثیر نزولات آسمانی که در چاه مجاور جمع شده در نظریه هیات اعلام نشده است... چون کارشناسان اعلام داشته اند... به نوعی این امر حاکی از نظارت مناسب بر اجرای سازه و پروژه است پس نظارت ناظر ساختمان برابر مقررات انجام پذیرفته در حالی که اعلام داشته اند نشست اول ناشی از عدم رعایت موارد فنی و اصولی.... م. ب. تناقض در این قسمت از نظریه کاملا مشهود م. ب.... تقاضای اخذ توضیح از کارشناسان نسبت به موارد فوق و در صورت لزوم ارجاع امر به هیات کارشناسی دیگر را دارد (ص 166 ). آقای … دو دادگستری وکالت آقای س.الف. م. را عهده دار شده است(ص 192 ). دادگاه هیات پنج نفره کارشناسی تعیین نموده و این هیات در نظریه خود اعلام داشته... ب. ت. ب. بررسیهای حفره ایجاد شده در زیر ساختمان که بسیار عمیق است و مشاهده فیلم تهیه شده از داخل آن و نیز گزارش های کارشناس بدوی و هیات سه نفره که به تفصیل در خصوص علت وقوع پدیده مذکور و علل ایجاد نشست بحث کرده اند که دلایل مورد بحث قابل قبول و اقناع کننده است و مورد تایید اعضاء هیات 5 نفره نیز م. ب. و نیاز به توضیح دوباره آنها نیست ذیلا نظریه خود را پیرامون خسارت پدید آمده و میزان دخالت عوامل مختلف و سهم هریک در وقوع آن اعلام می داریم: الف - میزان خسارت وارده به ساختمان و هزینه لازم جهت ترمیم و اصلاح آن نیز خسارت ایجاد شده در اثر تخلیه و عدم بهره برداری از آن جمعا به مبلغ 1/150/000/000 ریال تعیین و اعلام می‌گردد ب - سهم هریک از عوامل دخیل در ایجاد آن نیز عبارتست از: 1 - مالک اولیه که مجریان ساختمان از سوی وی به کار گرفته شده اند و مسئول اجرای صحیح کار بوده اند به میزان شصت و دو درصد 2 - شهرداری ده درصد 3 - مهندس … 4 - بهره برداران ساختمان به میزان بیست درصد (ص 198 ). آقای ص. مهندس … طی لایحه ای اعلام داشته طبق گزارش کارشناسان مشکل بوجود آمده توسط عوامل خارجی که بعد از پایان کار و حدود 14 سال بعد از ساخت بوده شامل شیب منفی کوچه و ترکیدن لوله آب که باعث ریزش چاه و بوجود آمدن حفره زیر فونداسیون گردیده و نشست ساختمان نیز تحت این عامل بوده است. اگر اینجانب درست نظارت نکرده بودم در اثر بوجود آمدن این مشکل ساختمان دچار خسارت های بیشتر و یا حتی تخریب می شد که این امر خود موید صحت کار اینجانب است. نشست بوجود آمده به علت سهل انگاری عوامل بهره بردار ساختمان بوده زیرا اگر به موقع متوجه ترک خوردگی لوله می شدند و جلوی آن گرفته می شد این اتفاق هرگز بوجود نمی آمد... نکته بعدی اینکه علت بوجود آمده در اثر تاسیسات مکانیکی ساختمان بوده و ب. ت. ب. رشته اینجانب که راه و ساختمان بوده و ناظر سازه و معماری ساختمان می باشم تاسیسات برقی و مکانیکی به عهده اینجانب نبوده که کارشناسان این موضوع را نادیده گرفته اند تقاضا دارد بررسی بیشتری صورت گیرد تا حقی از اینجانب تضییع نگردد(ص 210 ). سرانجام شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی شاهرود به موجب دادنامه شماره --- مورخ 92/12/6 چنین رای داده اند «... موضوع به کارشناسی ارجاع و سرانجام هیات پنج نفره کارشناسی به موجب نظریه کارشناسی خسارت ایجاد شده و هزینه های لازم جهت ترمیم و اصلاح را جمعا مبلغ 1/150/000/000 ریال اعلام و مالک اولیه که مجریان ساختمان از سوی وی بکارگرفته شده اند و مسئول اجرای صحیح کار بوده اند را به میزان 62 % و شهرداری را به علت عدم هدایت درست آبهای سطحی و جمع شدن آن داخل کوچه و نفوذ آن به زیر پی ها به میزان 10 % آقای ع. ص. مهندس … به میزان 8 % و بهره برداران ساختمان را به میزان 20 % مقصر اعلام نموده‌اند که نظریه مزبور ضمن تایید عوامل موثر برابر نظریه جامع کارشناس اولیه و نیز هیات سه نفره مغایرتی با اوضاع و احوال محقق قضیه ندارد و مصون از تعرض اصحاب دعوی باقی مانده لذا دعوی مطروحه را تا حد مقید در نظریه هیات پنج نفره کارشناسی وارد و ثابت تشخیص و به استناد مواد 198 و 515 و 519 از قانون آیین داردسی مدنی و مواد یک و دو از قانون مسئولیت مدنی و ماده 331 قانون مدنی و بند 4 ماده 84 و ماده 89 قانون آیین دادرسی مدنی به لحاظ عدم توجه دعوی به خ. ر. د. اداره مسکن و شهرسازی شاهرود قرار ردّ دعوی به طرفیت اداره یاد شده را صادر و اعلام می‌نماید و سایر خواندگان را به شرح نظریه هیات کارشناسی پنج نفره در خصوص میزان و سهم تقصیر هرکدام به پرداخت خسارت وارده د. ح. خ. جهت ترمیم و اصلاح و استحکام مجتمع مسکونی و از باب تسبیب به همین نسبت به پرداخت هزینه دادرسی و... د. ح. خ. محکوم می‌نماید اجرای رای صادره مستلزم ابطال تمبر برابر نظریه کارشناسی م. ب.... ص 217 »;. دادنامه فوق در تاریخ 92/12/24 به وکیل آقای س.الف. م. ابلاغ گردیده و آقای م. در تاریخ 93/2/4 نسبت به آن فرجام خواهی کرده است (ص 231 + 222 ). ف. خ. ضمن تکرار ادعای قبلی خود اظهار داشته اقداماتی که توسط اینجانب باید صورت گیرد انجام شده و مسئولیت رعایت اصول فنی و مهندسی در امر ساخت با مهندس …. پایان کار صادر و ملک تفکیک و اسناد مالکیت واحدها نیز صادر و بفروش رسیده است ضمنا به جای اینکه شیب کوچه به طرف خیابان اصلی (آزادگان) باشد از قبل معکوس عمل شده و شیب کوچه به طرف انتهای شارع بوده و بهمین لحاظ، از سال های قبل به لحاظ شیب منفی، در قسمت انتهای شارع، مجاور ملک اینجانب شهرداری یک حلقه چاه حفر و زمان بارندگی، آب به داخل چاه مذکور هدایت می شده. پس از گذشت 9 سال در سال 1389 به جهت بارندگی، آب وارد چاه و دریچه کنتور آب شده و باعث شکستگی یکی از لوله های آب مجتمع گردیده و بدلیل سهل انگاری و عدم توجه ساکنین مجتمع خسارت حاصله ایجاد شده است پس از این اتفاق ساکنین به اینجانب مراجعه و علت را جویا شدند که بیان داشتم کلیه اقدامات فنی و اصول ایمنی را رعایت واز بهترین مصالح استفاده کرده ام و زمان فروش واحدها، هیچگونه ایرادی وجود نداشت واز باب حسن نیت اعلام آمادگی نمودم تا مشکل حل شود و با مشورت با مهندسین بیان شد با یک سری اقدامات فنی و مهندسی از جمله تزریق بتن مشکل حل می‌شود و هزینه ها را ده میلیون تومان برآورد کردند و اینجانب جهت همکاری آمادگی خود را برای پرداخت میزان خسارت به قدرالسهم اعلام ولی آقای ک. (فرجام خوانده) مخالفت نمود و طرح دعوی کرد و پرونده به شعبه سوم حقوقی ارجاع و نظریه کارشناس جلب شد. کارشناس بدوی علت اصلی ایجاد خسارت را نشست زیر پی ستون ها اعلام و عوامل موثر در این موضوع را: 1 - شهرداری 2 - ناظر ساختمان 3 - مالکین و بهره برداران با ذکر علت اعلام و میزان خسارت کل مجتمع را هفتاد میلیون تومان و میزان تقصیر مرا 60 درصد تعیین کرد... اعتراض کردم هیات سه نفره کارشناسی میزان خسارت را 90 میلیون تومان و درصد تقصیر اینجانب را 70 درصد اعلام داشت (برغم اینکه فقط اینجانب به نظریه کارشناس اعتراض کرده بودم). چون نظریه هیات 3 نفره غیر مستند و غیر مدلل بود مجددا اعتراض کردم و مقرر شد هزینه هیات 5 نفره را که تنها من معترض بودم صرفا اینجانب پرداخت نمایم هیات مذکور نیز متاسفانه میزان خسارت را افزایش داد و تقصیر مرا 62 درصد اعلام نمود و دادگاه براساس این نظریه رای داده و در رای خود برخلاف ستون خواسته دادخواست خسارت وارده به کل مجتمع را تعیین و بر آن اساس اینجانب را محکوم نمود فلذا اعتراض خ. ر. ب. شرح زیر اعلام می دارم: 1 - مجتمع احداثی 5 واحد مسکونی و یک واحد تجاری است و برای تعیین و برآورد خسارت ضرورت داشته کلیه مالکین طرح دعوی نمایند ولی تنها یک نفر از مالکین به نام آقای ک. اقامه دعوی نموده و باقی مالکین هیچگونه اعتراض و ادعایی ندارند و حتی یکی از مالکین به نام آقای … خ. ر. ب. صورت رسمی اعلام داشته است 2 - خواهان خسارت یک واحد را مطالبه کرده و دادگاه باید موضوع را جهت برآورد خسارت یک واحد به کارشناس ارجاع می نمود ولی حکم برای کل خسارت مجتمع صادر شده است و رای دادگاه بیشتر از خواسته تقدیمی است 3 - اعتراض به نظریه کارشناس بدوی و هیات 3 نفره توسط اینجانب بوده و بر اساس قاعده منع اصلاح به ضرر پژوهشخواه و اینکه نباید اعتراض به ضرر معترض و پژوهشخواه باشد... فلذا نباید اعتراض به ضرر اینجانب تمام می شد. 4 - دادگاه وضعیت ثبتی ملک را استعلام نکرده و در پرونده مالکیت آقای ک. روشن نیست 5 - دادگاه بدوی در متن رای میزان خسارت وارده بر کل مجتمع را تعیین لکن ب. ت. ب. نظریه کارشناسان مبلغ و میزان محکوم به را برای هریک از محکوم علیهم تعیین ننموده است لذا به استناد مواد 4 و بند 4 ماده 296 و بندهای 2 و 3 و 5 ماده 371 قانون آیئن دادرسی مدنی تقاضای نقض دادنامه و ادامه رسیدگی برای احقاق حق را دارد (ص 230 ). تصویر اقرارنامه رسمی منتسب به آقای … آپارتمان و واحد تجاری در طبقه همکف پیوست دادخواست فرجامی است که طی آن اعلام داشته در سال 89 مجتمع دچار یکسری نواقص گردید که با بررسی معلوم شد به علت شیب شارع و نفوذ آب های ناشی از بارندگی و نشت آب به داخل چاه محفوره شهرداری داخل کوچه و نشست زیرلوله کشی قسمت ورودی انشعابات آب و ترکیدگی لوله اصلی آب مجتمع دچار خسارت شد... اینجانب ادعایی نسبت به م. نداشته ام و به عنوان خواهان وارد دعوی نشده ام و هیچ ادعایی ندارم در حالی که شنیده ام حکم بر محکومیت آقای م. بابت کل خسارت وارده صادر شده است (ص 224 ). پاسخی از ف. خ. د. پرونده منعکس نیست. فرجام خواهی آقای م. به شعبه --- دیوان عالی کشور ارجاع شده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر عدم قابلیت ابرام حکم فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای میدهد. رای شعبه اعتراض عمده ف. خ. بر دو محور استوار است: 1 - مجتمع ساختمانی موضوع پرونده شامل پنج واحد مسکونی و یک واحد تجاری است که ف. خ. ب. عنوان مالک یکی از واحدها اقامه دعوی نموده و بقیه اعتراض و ادعایی ندارند و حتی یک نفر از آنان عدم اعتراض خ. ر. ب. طور رسمی اعلام کرده است ولی دادگاه حکم به پرداخت کل خسارت مجتمع صادرنموده که مازاد بر خواسته خواهان است 2 - مبنای نظریه کارشناسان در خصوص میزان تقصیر خواندگان بدوی روشن نیست به علاوه، اعتراض به نظریه کارشناسان از طرف ف. خ. بوده و کارشناسان بعدی با وجودیکه حق افزایش مبلغ خسارت یا درصد تقصیر معترض را نداشته اند، خلاف آن نظر داده اند. ب. ت. ب. اینکه ف. خ. د. طول دادرسی نیز ایرادات فوق را عنوان نموده ولی دادگاه نفیا یا اثباتا پاسخی بآن نداده است از این رو اعتراض وارد است زیرا: 1 - ف. خ. د. دادخواست تقدیمی خود خواستار برآورد خسارت وارده به یک واحد آپارتمان خود و جبران آن شده است در حالی که کارشناسان منتخب دادگاه کل خسارت وارده به مجتمع را برآورد نموده‌اند و ف. خ. ب. نسبت تقصیر منتسب به وی به پرداخت آن محکوم شده است که محکومیت مشارالیه مازاد بر خواسته خواهان و مغایر قانون بوده و از مصادیق بند 3 ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی م. ب. 2 - مشخص نشده است که محکوم به چگونه و به چه نسبتی باید به محکوم له پرداخت شود و اگر کل آن باید به نامبرده پرداخت گردد چه تضمینی وجود دارد که به مصرف اصلاح و بازسازی ساختمان برسد و در این صورت اگر بقیه مالکین به طرفیت ف. خ. اقامه دعوی نمایند نامبرده که یکبار جبران خسارت کرده، در قبال دعاوی جدید چه تکلیفی خواهد داشت 3 - با استفاده از وحدت ملاک قسمت اخیر ماده 14 قانون مسئولیت مدنی، تعیین درصد تقصیر ماهیت قضایی داشته و از وظائف دادگاه بوده نه کارشناسان و مضاف برآن نحوه و میزان مداخله عوامل موثر در بروز خسارت به نحو مدلل و متقن روشن نگردیده است 4 - هیات سه نفره کارشناسان در اظهارنظر خود که مورد تایید هیات پنج نفره نیز واقع شده است اعلام داشته «... به نوعی این امر حاکی از نظارت مناسب بر اجرای سازه پروژه م. ب. و عملا در صورت انجام تمهیدات و عملیات تثبیت و مقاوم سازی براساس ضوابط و مقررات فنی امکان استفاده بهره برداری مجدد از ساختمان وجود دارد... »; اگر این نظریه صائب باشد و اصول فنی و مهندسی که رعایت آن برعهده مهندس … شده باشد، محکومیت ف. خ. آنهم به نسبت شصت و دو درصد فاقد توجیه قانونی است 5 - ف. خ. تنها معترض به نظریه کارشناس بدوی و سپس هیات سه نفره کارشناسان بوده و با این توصیف افزایش مبلغ خسارت و نیز درصد تقصیر مشارالیه با اصول کلی حقوقی و عدالت سازگاری ندارد 6 - حسب اظهارنظر کارشناسان، شیب کوچه معکوس بوده و معلوم نیست چرا امکان اصلاح آن و تغییر شیب به سمت خیابان اصلی وجود نداشته است خصوص که مسئول تعیین بروکف در زمان صدور پروانه شهرداری است 7 - زمانی که چند سبب عامل بروز خسارت شود، معمولا هنگام ارزیابی میزان دخالت هر سبب، سبب مقدم و میزان تاثیر هریک از اسباب بعدی بوجود آورنده خسارت معین و لحاظ می‌شود در حالی که در مانحن فیه در کلیه مراحل کارشناسی بدون تعیین این میزان بگونه ای درصد تقصیر تعیین شده است که در نهایت به عدد صد ختم شود و این مغایر دادرسی منصفانه است. بنابراین به جهات بالا چون رای فرجام خواسته مبتنی بر تحقیقات ناقص است در خور تایید نیست و مستندا به بندهای 3 و 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی ضمن نقض آن، رسیدگی مجدد به شعبه صادرکننده رای منقوض محول می‌گردد. حسین یاوری بهروزطالب جان نثارحسینی رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور عضو معاون شعبه --- دیوان عالی کشور