اثر افزایش مهریه پیش از ابطال مستند قانونی

رأی خلاصه جریان پرونده در تاریخ 93/10/14 آقای ع. ر. د. ب. ط. آقایان و بانوان ق. ، م. ، ز. ، ح. ، م. ، م. ، ط. ، م. ، ن. به خواسته ابطال سند افزایش مهریه به شماره ...-88/2/3 دفتر اسناد رسمی شماره ... مشهد به دادگاه حقوقی آن سامان تسلیم و توضیح داده مرحوم پدرم ق. ر. ، مرحوم ف. م. را به عقد رسمی دایمی خود در آورد . پس از سالها زندگی فرزندان مشارالیها ، پدرم را ترغیب به تنظیم سند رسمی افزایش مهریه بانوی مذکور را با استفاده از بند ب مجموعه بخشنامه های شماره 151 ثبت بدون رعایت جهات شرعی (فسخ نکاح اولیه و جاری شدن صیغه عقد دایم مجدد) علاوه بر مبلغ مهریه مندرج در سند نکاحیه ...-43/8/13 به موجب سند رسمی شماره ...-88/2/3 به تعداد 300 عدد سکه تمام بهار آزادی نمودند . ن. ب. ا. شورای نگهبان اعلام داشته : مهریه شرعی همان است که در ضمن عقد مقرر شده و ازدیاد مهریه بعد از عقد شرعاً صحیح نیست و ترتیب آثار بر افزایش مهریه برآن خلاف موازین شرع شناخته شده و هیات عمومی دیوان عدالت اداری بخشنامه مذکور را باطل اعلام کرده تقاضای صدور حکم به شرح خواسته دارد . رسیدگی به شعبه 18 دادگاه مرقوم محول شده است . آقای ح. ن. وکیل دادگستری به وکالت از خواندگان وارد دعوی شده و در جلسه دادرسی اظهار میدارد : پدر خواهان در سال 43 به علت فوت همسرش با خانم م. مادر موکلین ازدواج میکند . در تاریخ 88/2/3 پدر خواهان در دفتر خانه شماره ... اقدام به افزایش مهریه او مینماید و این افزایش طبق قانون رایج آن زمان و ماده 190 قانون مدنی و قاعده تسلیط و قسمت ب بند 151 مجموعه بخشنامه های ثبتی بوده . پدر خواهان اقدام به تنظیم سند وصایت نمود و فرزند کوچکتر خود ق. را لایق این میداند که وصی خود قرار دهد و در بندهای 5 و 6 وصیتنامه که 2 روز بعد از افزایش سند مهریه و در همان دفترخانه ... بوده وصی را ملزم به این میکند که اثاث البیت و طلا و جواهرات و 300 سکه مهریه را از 1-3 مال کسر و در اختیار مادر موکل قرار دهند و اندیشه ایشان این بوده که زودتر از مادر موکلین فوت میکند ولی مادر موکلین زودتر و در 90/5/25 فوت کرده و پدر خ. د. ت. 93/4/25 در گذشته و خواهان برای اینکه 300 سکه از ماترک به فرزندان مادر ناتنی نرسد ، اقدام به طرح دعوی نموده است . خواهان دادخواست خود را مستند به رأی هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره 488-88/5/16 نموده ب. ت. ب. اینکه سند افزایش مهریه در دفتر خانه و در 88/2/30 یعنی قبل از صدور رأی وحدت رویه بوده و ب. ت. ب. ماده 195 قانون آیین دادرسی مدنی که قوانین حاکم بر عقد و قراردادها تابع قانون حاکم زمان تنظیم خود میباشند اقدامات دفترخانه کاملاً قانونی بوده . وکیل مرقوم مطالب دیگری در ناموجه بودن خواسته خواهان عنوان و تقاضای ابطال دادخواست ویرا دارد . خواندگان ز. ر. مقدم و م. و ق. ر. مقدم اظهار میدارند از افزایش مهریه مادر خود اطلاع نداشته اند . این اقدام موجب زیان سایر ورثه خواهد شد تقاضای ابطال آنرا داریم . دادگاه پس از استماع توضیحات و مدافعات طرفین کفایت رسیدگی را اعلام و ب. ت. ب. محتویات پرونده و اینکه مستند دعوی خواهان رأی وحدت رویه دیوان عدالت اداری بوده و مطابق ماده 195 قانون آیین دادرسی مدنی دلایلی که بر اثبات عقد تعهدات و یا قراردادها اقامه میشود تابع قوانین است که در زمان انعقاد آنها مجری بوده است و یا خلاف آن در قانون تصریح شده باشد ، دعوی مطروحه را در این خصوص غیر وارد تشخیص و حکم بر بی حقی خواهان صادر مینماید آقای ز. وکیل آقای ع. ر. به رأی دادگاه اعتراض و دادخواست فرجامی تقدیم داشته است و ایرادهایی به شرح لایحه اعتراضیه بر رأی دادگاه برشمرده و متذکر شده ماده 13 قانون تشکیلات دیوان عدالت اداری به صراحت اثر ابطال مصوبات را از زمان صدور رأی هیأت عمومی دانسته مگر در موارد مصوبات خلاف شرع که از تاریخ تصویب بخشنامه م. ب. و در نظریه تفسیری شماره 80/21/1279-80/2/18 شورای نگهبان قید شده که موارد خلاف شرع مستند به تشخیص فقهای شورای نگهبان بوده و از مصادیق اعمال اصل چهارم قانون اساسی بوده و اثر ابطال آیین نامه ها و تصویب نامه ها و بخشنامه های خلاف شرع از زمان تصویب آنها خواهد بود و نهایتاً به لحاظ خلاف شرع بودن رأی فرجام خواسته درخواست نقض آنرا دارد . آقای ح. ن. وکیل فرجام خواندگان نیز لایحه ای تقدیم داشته و به اعتراض های ف. خ. پاسخ گفته است و به استناد ماده 195 قانون آیین دادرسی مدنی درخواست ابرام رأی را مینماید . پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و در دستور کار این شعبه قرار گرفته است لوایح طرفین هنگام شور قرائت خواهد شد .هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید . پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می دهد : رأی شعبه دیوان عالی کشور فرجام خواهی آقای م. ر. ز. وکیل دادگستری به وکالت از آقای ع. ر. نسبت به دادنامه شماره 800436-94/3/31 شعبه 18 دادگاه عمومی (خانواده) مشهد موجه به نظر میرسد و رأی دادگاه با اشکال مواجه است زیرا مطابق اصول چهارم و یکصد و هفتادم قانون اساس جمهوری اسلامی ایران کلیه قوانین و مقررات باید بر اساس موازین اسلامی باشد . و نیز قضات دادگاهها مکلفند از اجرای تصویب نامه ها و آیین نامه های دولتی که مخالف با قوانین و مقررات اسلامی است ... خودداری کنند در پرونده حاضر سند افزایش مهریه مرحومه ف. م. ظاهراً بر اساس قسمت ب بند 151 بخشنامه های ثبتی که چنین اقدامی را توجیه میکند ، تنظیم شده است . فقهای شورای نگهبان به شرح نظریه شماره 88/30/35079-88/5/12 اعلام داشته اند مهریه شرعی همان است که در ضمن عقد واقع شده و ازدیاد مهر بعد از عقد شرعاً صحیح نیست و ترتیب (ترتب) آثار مهریه برآن خلاف موازین شرع شناخته شد . هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مستنداً به نظریه فقهای شورای نگهبان ، جزء ب از قسمت 151 بخشنامه های ثبتی که نتیجتاً مبین امکان افزایش مهریه به شرط تنظیم سند رسمی است را مستنداً به قسمت دوم اصل 170 قانون اساسی و ماده 41 قانون دیوان عدالت اداری ابطال نموده است . هر چند تنظیم سند افزایش مهریه در تاریخ 88/2/30 صورت گرفته و رأی هیأت عمومی دیوان عدالت در تاریخ 88/5/16 یعنی بعد از تنظیم سند افزایش مهریه صادر شده لکن سند موضوع دعوی منصرف از حکم ماده 195 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی بوده و به نظر میرسد حکم مقرر در این ماده ناظر به ادله ای است که بر خلاف موازین شرعی تحصیل یا تنظیم نشده باشد زیرا اعلام خلاف شرع بودن سند افزایش مهریه و ابطال بخشنامه ای که تنظیم چنین سندی را تجویز میکند ، ضمانت اجرای ماده مرقوم را از آن سلب مینماید و کاشف از خلاف شرع بودن آن از زمان تنظیم و تصویب است بنا به مراتب رأی فرجام خواسته بر خلاف موازین شرعی و قانونی صادر و به استناد بند 2 ماده 371 قانون یاد شده نقض و رسیدگی و اتخاذ تصمیم قانونی به شعبه دیگر دادگاه عمومی (خانواده) مشهد محول میگردد . رئیس شعبه25 دیوان عالی کشور : رحمت اله سعیدی مستشاردیوان عالی کشور: علی خوشوقتی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی اثر افزایش مهریه پیش از ابطال مستند قانونی در تاریخ 30 خرداد 1395، دیوان عالی کشور به پرونده‌ای رسیدگی کرد که در آن درخواست ابطال سند افزایش مهریه مطرح شده بود. خواهان ادعا کرد که این افزایش مهریه بدون رعایت جهات شرعی و بر اساس بخشنامه‌های ثبتی انجام شده و شورای نگهبان نیز اعلام کرده است که افزایش مهریه پس از عقد شرعاً صحیح نیست. وکیل طرف مقابل با استناد به قانون مدنی و بخشنامه‌های ثبتی، قانونی بودن افزایش مهریه را مورد تاکید قرار داد و خواسته خواهان را غیرموجه دانست. <br>در مرحله نخست، دادگاه با استناد به رای وحدت رویه دیوان عدالت اداری، دعوی خواهان را غیر وارد تشخیص داده و حکم به بی‌حقی وی صادر کرد. پس از این حکم، وکیل خ. ب. ا. به ماده 13 قانون تشکیلات دیوان عدالت اداری و نظریه شورای نگهبان، درخواست نقض رای دادگاه را مطرح کرد. <br>دیوان عالی کشور پس از بررسی مستندات، به این نتیجه رسید که سند افزایش مهریه به دلیل خلاف شرع بودن، ابطال شده و رای دادگاه نخستین را نقض کرد. پرونده برای رسیدگی مجدد به شعبه دیگر دادگاه عمومی (خانواده) ارجاع گردید. این تصمیم بر اساس بند 2 ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی اتخاذ شد. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/03/30 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی که شورای نگهبان بخشنامه ای را خلاف شرع اعلام و دیوان عدالت اداری بر اساس نظر شورای نگهبان آن را ابطال نماید، این ابطال از زمان تصویب ابتدایی بخشنامه موثر است. بنابراین در صورتی که زوجین، پیش از ابطال بخشنامه ثبتی مربوط به امکان افزایش مهریه، اقدام به این امر نموده و سندرسمی تنظیم شده باشد، با نظر به ابطال این مصوبه، اقدام آنان بلااثر است. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه بیست و پنجم دیوان عالی کشور تاریخ: 1394/10/15 - 14 : 25 قاضی: علی خوشوقتی قاضی: رحمت الله سعیدی در تاریخ 93/10/14 آقای … د. ب. ط. آقایان و بانوان ق.، م.، ز.، ح.، م.، م.، ط.، م.، ن. به خواسته ابطال سند افزایش مهریه به شماره 102362 - 88/2/3 دفتر اسناد رسمی شماره 16 مشهد به دادگاه حقوقی آن سامان تسلیم و توضیح داده مرحوم پدرم ق. رضایی، مرحوم فاطمه معلم سرایانی را به عقد رسمی دایمی خود در آورد. پس از سالها زندگی فرزندان مشارالیها، پدرم را ترغیب به تنظیم سند رسمی افزایش مهریه بانوی مذکور را با استفاده از بند ب مجموعه بخشنامه های شماره 151 ثبت بدون رعایت جهات شرعی (فسخ نکاح اولیه و جاری شدن صیغه عقد دایم مجدد) علاوه بر مبلغ مهریه مندرج در سند نکاحیه 1754 - 43/8/13 به موجب سند رسمی شماره 102362 - 88/2/3 به تعداد 300 عدد سکه تمام بهار آزادی نمودند. ن. ب. ا. شورای نگهبان اعلام داشته: مهریه شرعی همان است که در ضمن عقد مقرر شده و ازدیاد مهریه بعد از عقد شرعا صحیح نیست و ترتیب آثار بر افزایش مهریه برآن خلاف موازین شرع شناخته شده و هیات عمومی دیوان عدالت اداری بخشنامه مذکور را باطل اعلام کرده تقاضای صدور حکم به شرح خواسته دارد. رسیدگی به شعبه --- دادگاه مرقوم محول شده است. آقای ح. ن. وکیل دادگستری به وکالت از خواندگان وارد دعوی شده و در جلسه دادرسی اظهار میدارد: پدر خواهان در سال 43 به علت فوت همسرش با خانم … موکلین ازدواج میکند. در تاریخ 88/2/3 پدر خواهان در دفتر خانه شماره 16 اقدام به افزایش مهریه او مینماید و این افزایش طبق قانون رایج آن زمان و ماده 190 قانون مدنی و قاعده تسلیط و قسمت ب بند 151 مجموعه بخشنامه های ثبتی بوده. پدر خواهان اقدام به تنظیم سند وصایت نمود و فرزند کوچکتر خود ق. را لایق این میداند که وصی خود قرار دهد و در بندهای 5 و 6 وصیتنامه که 2 روز بعد از افزایش سند مهریه و در همان دفترخانه 16 بوده وصی را ملزم به این میکند که اثاث البیت و طلا و جواهرات و 300 سکه مهریه را از 1 - 3 مال کسر و در اختیار مادر موکل قرار دهند و اندیشه ایشان این بوده که زودتر از مادر موکلین فوت میکند ولی مادر موکلین زودتر و در 90/5/25 فوت کرده و پدر خ. د. ت. 93/4/25 در گذشته و خواهان برای اینکه 300 سکه از ماترک به فرزندان مادر ناتنی نرسد، اقدام به طرح دعوی نموده است. خواهان دادخواست خود را مستند به رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره 488 - 88/5/16 نموده ب. ت. ب. اینکه سند افزایش مهریه در دفتر خانه و در 88/2/30 یعنی قبل از صدور رای وحدت رویه بوده و ب. ت. ب. ماده 195 قانون آیین دادرسی مدنی که قوانین حاکم بر عقد و قراردادها تابع قانون حاکم زمان تنظیم خود میباشند اقدامات دفترخانه کاملا قانونی بوده. وکیل مرقوم مطالب دیگری در ناموجه بودن خواسته خواهان عنوان و تقاضای ابطال دادخواست ویرا دارد. خواندگان ز. رضایی مقدم و م. و ق. رضایی مقدم اظهار میدارند از افزایش مهریه مادر خود اطلاع نداشته اند. این اقدام موجب زیان سایر ورثه خواهد شد تقاضای ابطال آن را داریم. دادگاه پس از استماع توضیحات و مدافعات طرفین کفایت رسیدگی را اعلام و ب. ت. ب. محتویات پرونده و اینکه مستند دعوی خواهان رای وحدت رویه دیوان عدالت اداری بوده و مطابق ماده 195 قانون آیین دادرسی مدنی دلایلی که بر اثبات عقد تعهدات و یا قراردادها اقامه میشود تابع قوانین است که در زمان انعقاد آنها مجری بوده است و یا خلاف آن در قانون تصریح شده باشد، دعوی مطروحه را در این خصوص غیر وارد تشخیص و حکم بر بی حقی خواهان صادر مینماید آقای … علی رضایی مقدم به رای دادگاه اعتراض و دادخواست فرجامی تقدیم داشته است و ایرادهایی به شرح لایحه اعتراضیه بر رای دادگاه برشمرده و متذکر شده ماده 13 قانون تشکیلات دیوان عدالت اداری به صراحت اثر ابطال مصوبات را از زمان صدور رای هیات عمومی دانسته مگر در موارد مصوبات خلاف شرع که از تاریخ تصویب بخشنامه م. ب. و در نظریه تفسیری شماره 1279/21/80 - 80/2/18 شورای نگهبان قید شده که موارد خلاف شرع مستند به تشخیص فقهای شورای نگهبان بوده و از مصادیق اعمال اصل چهارم قانون اساسی بوده و اثر ابطال آیین‌نامه ها و تصویب نامه ها و بخشنامه های خلاف شرع از زمان تصویب آنها خواهد بود و نهایتا به لحاظ خلاف شرع بودن رای فرجام خواسته درخواست نقض آن را دارد. آقای ح. ن. وکیل فرجام خواندگان نیز لایحه ای تقدیم داشته و به اعتراض های ف. خ. پاسخ گفته است و به استناد ماده 195 قانون آیین دادرسی مدنی درخواست ابرام رای را مینماید. پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و در دستور کار این شعبه قرار گرفته است لوایح طرفین هنگام شور قرائت خواهد شد.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد: فرجام خواهی آقای م. رضا زینالی وکیل دادگستری به وکالت از آقای … نسبت به دادنامه شماره --- - 94/3/31 شعبه --- دادگاه عمومی (خانواده) مشهد موجه به نظر میرسد و رای دادگاه با اشکال مواجه است زیرا مطابق اصول چهارم و یکصد و هفتادم قانون اساس جمهوری اسلامی ایران کلیه قوانین و مقررات باید بر اساس موازین اسلامی باشد. و نیز قضات دادگاه‌ها مکلفند از اجرای تصویب نامه ها و آیین‌نامه های دولتی که مخالف با قوانین و مقررات اسلامی است... خودداری کنند در پرونده حاضر سند افزایش مهریه مرحومه فاطمه معلم سرایانی ظاهرا بر اساس قسمت ب بند 151 بخشنامه های ثبتی که چنین اقدامی را توجیه میکند، تنظیم شده است. فقهای شورای نگهبان به شرح نظریه شماره 88/30/35079 - 88/5/12 اعلام داشته اند مهریه شرعی همان است که در ضمن عقد واقع شده و ازدیاد مهر بعد از عقد شرعا صحیح نیست و ترتیب (ترتب) آثار مهریه برآن خلاف موازین شرع شناخته شد. هیات عمومی دیوان عدالت اداری مستندا به نظریه فقهای شورای نگهبان، جزء ب از قسمت 151 بخشنامه های ثبتی که نتیجتا مبین امکان افزایش مهریه به شرط تنظیم سند رسمی است را مستندا به قسمت دوم اصل 170 قانون اساسی و ماده 41 قانون دیوان عدالت اداری ابطال نموده است. هر چند تنظیم سند افزایش مهریه در تاریخ 88/2/30 صورت گرفته و رای هیات عمومی دیوان عدالت در تاریخ 88/5/16 یعنی بعد از تنظیم سند افزایش مهریه صادر شده لکن سند موضوع دعوی منصرف از حکم ماده 195 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی بوده و به نظر میرسد حکم مقرر در این ماده ناظر به ادله ای است که بر خلاف موازین شرعی تحصیل یا تنظیم نشده باشد زیرا اعلام خلاف شرع بودن سند افزایش مهریه و ابطال بخشنامه ای که تنظیم چنین سندی را تجویز میکند، ضمانت اجرای ماده مرقوم را از آن سلب مینماید و کاشف از خلاف شرع بودن آن از زمان تنظیم و تصویب است بنا به مراتب رای فرجام خواسته بر خلاف موازین شرعی و قانونی صادر و به استناد بند 2 ماده 371 قانون یاد شده نقض و رسیدگی و اتخاذ تصمیم قانونی به شعبه دیگر دادگاه عمومی (خانواده) مشهد محول میگردد. ع رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور: رحمت اله سعیدی مستشاردیوان عالی کشور: علی خوشوقتی