اعمال حق فسخ و علم به فوری بودن آن

رأی خلاصه جریان پرونده آقای ع.چ. با تقدیم دادخواستی به‌ طرفیت خانم ه.م. به‌ خواسته فسخ نکاح به ‌علت ازدواج قبلی زوجه و تدلیس، تقاضای رسیدگی نموده؛ شعبه 263 دادگاه عمومی ... به موضوع رسیدگی نموده، با استناد به اینکه زوجه قبلاً با شخص دیگری ازدواج نموده بود و به‌ مدت سه سال مزاوجت و 9 مواقعه نموده و موضوع مورد تصدیق همسر قبلی وی قرارگرفته و وصف بکارت در زمره شروط نکاح بوده و خوانده اعلام نموده ‌است: عقد قبلی را به اطلاع زوج رسانده بود و زناشوئی با شوهر قبلی وجود نداشته است و دفاعیات خوانده مورد قبول دادگاه قرار نگرفته و با این بیان که خواهان در اسفند سال 1390 پس از بروز اختلاف و مطالبه مهریه و نفقه از سوی زوجه، متوجه موضوع زناشویی قبلی و ملاحظه شناسنامه ‌المثنی شده و در تاریخ 1391/12/05 دادخواست فسخ نکاح تقدیم نموده و علم به فوریت فسخ نکاح نداشته است، طی دادنامه شماره 01225-1392/08/26 رأی به فسخ نکاح صادر نموده. تجدیدنظرخواهی زوجه در شعبه 60 دادگاه تجدیدنظر استان ... رسیدگی و دادگاه اخیر طی دادنامه فرجام‌خواسته با این استدلال که برای زوج اطلاع از موضوع زناشوئی قبلی ممکن بوده و ازدواج بر اساس شناسنامه‌ المثنی واقع شده که تاریخ صدور آن قبل از طلاق زوجه از همسر قبلی است و خیار فسخ فوری می‌باشد، رأی بدوی را نقض و حکم به ردّ دعوی صادر نموده ‌است. فرجام‌خواهی زوج به این شعبه دیوان‌عالی‌کشور ارجاع، با قرائت گزارش به شرح آتی اقدام به صدور رأی می‌گردد: رأی شعبه دیوان عالی کشور ب. ت. ب. اینکه دادگاه بدوی با اذعان به فوریت خیار فسخ، بر اساس استدلال به عدم علم زوج به فوریت خیار، دعوی خواهان را موجه دانسته ‌است و حکم به فسخ نکاح صادرکرده ‌است و دادگاه تجدیدنظر بدون تعرض به موضوع علم یا جهل به فوریت حق فسخ و صرفاً بر اساس فوریت حق فسخ، رأی بدوی را نقض کرده ‌است، بدون آنکه پیرامون علم به فوریت بررسی یا استدلال نماید، در حالیکه مطابق موازین، صرف تأخیر در تقاضای فسخ، مانع از اعمال فسخ نیست؛ بلکه علم به فوریت نیز لازم است. لذا رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر ناقص بوده، فرجام‌خواهی آقای ع.چ. در وضعیت فعلی موجه تشخیص، دادنامه فرجام‌خواسته شماره 2227- 1392/12/07 صادره از شعبه 60 دادگاه تجدیدنظر استان ... مستنداً به بند 5 ماده 371 و بند (الف) ماده 401 قانون آئین دادرسی مدنی نقض، رسیدگی مجدد به‌همان دادگاه ارجاع می‌گردد. رئیس و مستشار شعبه 27 دیوان عالی کشور مرتضی فاضل - عزیزالله رزاقی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی اعمال حق فسخ و علم به فوری بودن آن در تاریخ 15 مرداد 1393، دعوایی به منظور فسخ نکاح به دلیل ازدواج قبلی زوجه و تدلیس، در شعبه‌ای از دادگاه عمومی مطرح گردید. خ. ب. ا. به عدم اطلاع خود از ازدواج قبلی زوجه، درخواست فسخ نکاح را ارائه نمود. زوجه در دفاعیات خود ادعا کرد که موضوع را به اطلاع خواهان رسانده و همچنین وجود ازدواج قبلی را انکار کرد. دادگاه بدوی با پذیرش ادعای خواهان و استناد به علم او نسبت به ازدواج قبلی، حکم به فسخ نکاح صادر کرد. زوجه به این حکم اعتراض نمود و دادگاه تجدیدنظر با استدلال بر اینکه خواهان می‌توانسته از ازدواج قبلی مطلع شود، حکم بدوی را نقض و دعوی خواهان را رد کرد. فرجام‌خواهی خواهان به دیوان عالی کشور ارجاع شد. دیوان با بررسی پرونده به این نتیجه رسید که دادگاه تجدیدنظر به موضوع علم یا جهل خ. ن. ب. فوریت حق فسخ توجه نکرده و لذا رسیدگی ناقص بوده است. بنابراین، بر اساس مقررات مربوطه، دادنامه تجدیدنظر نقض و پرونده برای رسیدگی مجدد به همان دادگاه ارجاع گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/05/15 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: صرف تاخیر در تقاضای فسخ عقد، مانع از اعمال حق نیست؛ بلکه علم به فوری بودن حق فسخ نیز لازم است. رای خلاصه جریان پرونده آقای ع.چ. با تقدیم دادخواستی به‌ طرفیت خانم ه.م. به‌ خواسته فسخ نکاح به ‌علت ازدواج قبلی زوجه و تدلیس، تقاضای رسیدگی نموده؛ شعبه --- دادگاه عمومی... به موضوع رسیدگی نموده، با استناد به اینکه زوجه قبلا با شخص دیگری ازدواج نموده بود و به‌ مدت سه سال مزاوجت و 9 مواقعه نموده و موضوع مورد تصدیق همسر قبلی وی قرارگرفته و وصف بکارت در زمره شروط نکاح بوده و خوانده اعلام نموده ‌است: عقد قبلی را به اطلاع زوج رسانده بود و زناشوئی با شوهر قبلی وجود نداشته است و دفاعیات خوانده مورد قبول دادگاه قرار نگرفته و با این بیان که خواهان در اسفند سال 1390 پس از بروز اختلاف و مطالبه مهریه و نفقه از سوی زوجه، متوجه موضوع زناشویی قبلی و ملاحظه شناسنامه ‌المثنی شده و در تاریخ 1391/12/05 دادخواست فسخ نکاح تقدیم نموده و علم به فوریت فسخ نکاح نداشته است، طی دادنامه شماره --- - 1392/08/26 رای به فسخ نکاح صادر نموده. تجدیدنظرخواهی زوجه در شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان... رسیدگی و دادگاه اخیر طی دادنامه فرجام‌خواسته با این استدلال که برای زوج اطلاع از موضوع زناشوئی قبلی ممکن بوده و ازدواج بر اساس شناسنامه‌ المثنی واقع شده که تاریخ صدور آن قبل از طلاق زوجه از همسر قبلی است و خیار فسخ فوری می‌باشد، رای بدوی را نقض و حکم به ردّ دعوی صادر نموده ‌است. فرجام‌خواهی زوج به این شعبه دیوان‌عالی‌کشور ارجاع، با قرائت گزارش به شرح آتی اقدام به صدور رای می‌گردد: رای شعبه دیوان عالی کشور ب. ت. ب. اینکه دادگاه بدوی با اذعان به فوریت خیار فسخ، بر اساس استدلال به عدم علم زوج به فوریت خیار، دعوی خواهان را موجه دانسته ‌است و حکم به فسخ نکاح صادرکرده ‌است و دادگاه تجدیدنظر بدون تعرض به موضوع علم یا جهل به فوریت حق فسخ و صرفا بر اساس فوریت حق فسخ، رای بدوی را نقض کرده ‌است، بدون آنکه پیرامون علم به فوریت بررسی یا استدلال نماید، در حالی که مطابق موازین، صرف تاخیر در تقاضای فسخ، مانع از اعمال فسخ نیست؛ بلکه علم به فوریت نیز لازم است. لذا رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر ناقص بوده، فرجام‌خواهی آقای ع.چ. در وضعیت فعلی موجه تشخیص، دادنامه فرجام‌خواسته شماره 2227 - 1392/12/07 صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان... مستندا به بند 5 ماده 371 و بند (الف) ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی نقض، رسیدگی مجدد به‌همان دادگاه ارجاع می‌گردد. رئیس و مستشار شعبه --- دیوان عالی کشور