تاریخ دادنامه: 1405/3/26

شماره دادنامه: 140531390000751694 تاریخ دادنامه: 1405/3/26 شماره پرونده: 0400510 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای … شکایت: هیات وزیران موضوع شکایت و خواسته: 1- ابطال ماده 6 از آیین نامه اجرایی بند (ب – یک) تبصره 12 ماده واحده قانون بودجه سال 1402 کل کشور (موضوع تصویب نامه شماره 50043/ ت 61246 هـ مورخ 1402/3/24 هیات وزیران) 2- ابطال بند یک ذیل ماده 6 از آیین نامه اجرایی بند (ب) تبصره 15 ماده واحده قانون بودجه سال 1403 کل کشور (موضوع تصویب نامه شماره 60143/ ت 62635 هـ مورخ 1403/4/13 هیات وزیران) گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال ماده 6 از آیین نامه اجرایی بند (ب – یک) تبصره 12 ماده واحده قانون بودجه سال 1402 کل کشور (موضوع تصویب نامه شماره 50043/ ت61246 هـ مورخ 1402/3/24 هیات وزیران) و ابطال بند یک ذیل ماده 6 از آیین نامه اجرایی بند (ب) تبصره 15 ماده واحده قانون بودجه سال 1403 کل کشور (موضوع تصویب نامه شماره 60143/ ت 62635 هـ مورخ 1403/4/13 هیات وزیران) را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: " به موجب جزء (2) بند (ب) ماده 88 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران که حکم و مفاد آن درقانون برنامه هفتم پیشرفت نیز تنفیذ شده است قانونگذار رزمندگان دارای شش ماه سابقه حضور در جبهه را مشمول مقرره کمک معیشت قرار داده است وتفکیکی بین رزمندگان داوطلب وغیرداوطلب قایل نشده است از طرفی مقنّن به موجب بند (ب) تبصره 12 قانون بودجه سال 1402 و بند (ب) تبصره 15 قانون بودجه سال 1403 نیز صرفاً از عنوان رزمندگان معسر فاقد شغل و درآمد استفاده کرده است و محدودیتی از نظر داوطلبانه و غیرداوطلبانه و میزان سابقه حضور درجبهه (ماه) مقرّر نکرده است لکن هیات وزیران در ماده 6 مصوبه شماره 60143 / ت 62635 هـ مورخ 1403/4/13 موضوع آیین نامه اجرایی بند ب تبصره 15 قانون بودجه سال 1403 و مصوبه شماره 50043 / ت 61246 هـ مورخ 1402/3/24 موضوع آیین نامه اجرایی بند (ب - یک) تبصره 12 ماده واحده قانون بودجه سال 1402 کل کشور بین رزمندگان داوطلب و وظیفه تفکیک قایل شده است و ازطرفی مدّت زمان حضور در جبهه نیز تعیین نموده است که این موضوع در مغایرت صریح با جزء (2) بند (ب) ماده 88 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و تبصره 12 و 15 قوانین بودجه سال های 1403 و 1402 است که تفکیک وتبعیضی در این خصوص از سوی قانونگذار صورت نگرفته است. لذا در راستای مقرّرات حاکم بر مواد 12 و 13 و 84 قانون دیوان عدالت اداری تقاضای ابطال مواد مذکور در تصویب نامه هیات وزیران از جهت مغایرت با قانون و خارج از حدود صلاحیت بودن مرجع وضع کننده آن از تاریخ تصویب مورد استدعا است." متن مصوبه های مورد شکایت به شرح زیر است: " الف: مصوبه شماره 50043/ت 61246 هـ مورخ 1402/3/24 هیات وزیران بنیاد شهید و امور ایثارگران – وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی- سازمان برنامه و بودجه کشور – وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح هیات وزیران در جلسه 1402/3/17 به پیشنهاد مشترک شماره 400/02/47504 مورخ 1402/2/10 بنیاد شهید و امور ایثارگران، سازمان برنامه و بودحه کشور و ستاد کل نیروهای مسلح و در اجرای بخشی از بند (ب) تبصره (12) ماده واحده قانون بودجه سال 1402 کل کشور، آیین نامه اجرایی بند مذکور را به شرح زیر تصویب کرد: آیین نامه اجرایی بند (ب – یک ) تبصره (12) ماده واحده قانون بودجه سال 1402 کل کشور .............. ماده 6- کمک معیشت پرداختی به مشمولین براساس جدول زیر تعیین خواهد شد . مشمولین – دهک های 1 تا 4 – دهک های 5 تا 7 جانبازان و آزادگان ( با احتساب درصد جانبازی) زیر (25%) درصد و افراد تحت تکفّل جانبازان متوفّی زیر (25%) درصد – 56/000/000 ریال - 50/000/000 ریال. جانبازان و آزادگان (با احتساب درصد جانبازی) (25%) درصد و بالاتر و افراد تحت تکفّل جانبازان متوفّی بالای (25%) درصد – 65/000/000 ریال – 60/000/000 ریال. رزمندگان داوطلب (6) تا (12) ماه و رزمندگان وظیفه (12) تا (18) ماه – 54/000/000 ریال – 50/000/000 ریال. رزمندگان داوطلب (12) ماه و بالاتر و رزمندگان وظیفه بالاتر از (18) ماه – 56/000/000 ریال – 52/000/000 ریال. ................ - معاون اول رییس جمهور ب: مصوبه شماره 60143/ ت 62635 هـ مورخ 1403/4/13 هیات وزیران وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی – وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح - بنیاد شهید و امور ایثارگران – سازمان بهزیستی کشور هیات وزیران در جلسه 1403/4/10 به پیشنهاد بنیاد شهید و امور ایثارگران، وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و سازمان بهزیستی کشور و به استناد بند (ب) تبصره (15) ماده واحده قانون بودجه سال 1403 کل کشور، آیین نامه اجرایی بند مذکور را به شرح زیر تصویب کرد. آیین نامه اجرایی بند (ب) تبصره (15) ماده واحده قانون بودجه سال 1403 کل کشور .................... ماده 6 - کمک معیشت پرداختی به مشمولان بر اساس جداول زیر تعیین خواهد شد: 1- میزان کمک معیشت جانبازان و ایثارگران مشمول: مشمولان – دهک های (یک) تا (4) - دهک های (5) تا (7) – دهک های بالاتر و سایرین جانبازان زیر (25%) درصد و آزادگان و افراد تحت تکفّل جانبازان زیر (25%) درصد – 64/000/000 ریال – 57 /000/000 ریال – 45 /000/000 ریال. جانبازان بالای (25%) درصد و آزادگان و افراد تحت تکفّل جانبازان بالای (25%) درصد – 74 /000/000 ریال – 68 /000/000 ریال – 45 /000/000 ریال. رزمندگان داوطلب تا (12) ماه و رزمندگان وظیفه تا (18) ماه – 61 /000/000 ریال – 57 /000/000 ریال - 45 /000/000 ریال. رزمندگان داوطلب (12) ماه و بالاتر و رزمندگان وظیفه (18) ماه و بالاتر – 64/000/000 ریال – 59/000/000 ریال – 45/000/000 ریال. .............. - معاون اول رییس جمهور" در پاسخ به شکایت مذکور، معاون امور حقوقی دولت ( حوزه معاونت حقوقی رییس جمهور) به موجب لایحه شماره 57361/71525 مورخ 1404/5/8 توضیح داده است که: " 1. به موجب بند (ب) ماده (88) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، دولت موظّف شد اعتبار لازم را به منظور تأمین حداقل معیشت برخی گروه ها و از جمله، رزمندگان با حداقل شش ماه حضور در جبهه که فاقد شغل یا درآمد باشند، پیشبینی و حداقل حقوق کارکنان دولت را به آنان جهت پرداخت در بودجههای سنواتی درج و در اختیار دستگاههای مربوطه قرار دهد. حکم مزبور به موجب جزء (2) بند (ت) ماده (31) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران تنفیذ شده است. 2. با عنایت به حکم مقرّر در بند (ب) ماده (88) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران که پرداخت کمک معیشت ماهانه به گروههای مندرج در این بند و از جمله، رزمندگان با حداقل شش ماه حضور در جبهه که فاقد شغل یا درآمد باشند را تابع اعتبارات مقرّر در بودجههای سنواتی نمود، قانونگذار در بند (ب) تبصره (12) قانون بودجه سال 1402 کل کشور مقرّر داشت: «بنیاد شهید و امور ایثارگران و ستاد کل نیروهای مسلح و سازمان بهزیستی کشور مکلّفند در سقف اعتبارات مصوّب مربوط به جانبازان و آزادگان مُعسر غیرحالت اشتغال فاقد شغل و درآمد که بر اساس قوانین نیروهای مسلح مشمول دریافت حقوق وظیفه نمی باشند، افراد تحت تکفّل قانونی جانبازان متوفی فاقد شغل و درآمد و رزمندگان مُعسر فاقد شغل و درآمد و معلولان شدید و خیلی شدید و فاقد شغل و درآمد، که بر اساس آزمون ارزیابی وسع مبتنی بر پایگاه اطّلاعات رفاه ایرانیان در دهکهای درآمدی (یک) تا (7) قرار دارند با اولویت دهکهای درآمدی پایینتر، کمک معیشت ماهانه که میزان آن در چهارچوب آییننامه اجرایی مصوّب هیات وزیران تعیین میشود، پرداخت نمایند.» همچنین در بند (ب) تبصره (15) قانون بودجه سال 1403 کل کشور مقرّر داشت: «بنیاد شهید و امور ایثارگران، سازمان بهزیستی کشور و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح مکلفّند در سقف اعتبارات مصوّب مربوط به جانبازان و آزادگان مُعسر غیرحالت اشتغال فاقد شغل و درآمد که بر اساس قوانین نیروهای مسلح مشمول دریافت حقوق وظیفه نمی باشند، افراد تحت تکفّل قانونی جانبازان متوفی فاقد شغل و درآمد و رزمندگان مُعسر فاقد شغل و درآمد و معلولان شدید و خیلی شدید و فاقد شغل و درآمد، با انجام آزمون وسع و توجّه به دهک های درآمدی کمک معیشت ماهانه که میزان آن در چهارچوب آیین نامه اجرایی مصوّب هیات وزیران تعیین می شود، پرداخت نمایند.» با این وصف، قانونگذار در قوانین بودجه سالهای 1403 و 1402 اولاً پرداخت کمک معیشت ماهانه به رزمندگان مُعسر فاقد شغل و درآمد را در چهارچوب حکم مندرج در بند (ب) ماده (88) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مورد شناسایی قرار داد؛ ثانیاً، پرداخت کمک مزبور را در سقف اعتبارات مصوّب مربوط امکانپذیر دانست و ثالثاً، تعیین میزان آن را در چهارچوب آییننامه اجرایی مصوّب هیات وزیران دانست. 3. بر این اساس، در ماده (6) آییننامه اجرایی بند (ب-یک) تبصره (12) قانون بودجه سال 1402 کل کشور (موضوع تصویبنامه شماره 50043/ت61246 مورخ 1402/3/14 هیات وزیران)، دولت ضمن این که اصل پرداخت کمک معیشت ماهانه به کلّیه رزمندگانی که در دهکهای درآمدی پایینتر از دهک (7) قرار دارند را در چهارچوب حکم مقرّر در قانون بودجه مورد شناسایی قرار داد، با توجّه به سقف اعتبارات مصوّب مربوط، پرداخت آن را تابعی از نوع حضور رزمنده در جبهه (داوطلب و وظیفه) و مدّت حضور در جبهه قرار داد که قطعنظر از این که این امر افاده اِعمال تبعیض ناروا نمینماید، در چهارچوب صلاحیتی بوده که قانونگذار در رابطه با تعیین میزان پرداخت کمک معیشت ماهانه در سقف اعتبارات مصوّب مربوط به هیات وزیران داده بود. مشابه مصوبه فوق، در ماده (6) آییننامه اجرایی بند (ب) تبصره (15) ماده واحده قانون بودجه سال 1403 کل کشور (موضوع تصویبنامه شماره 60143/ت62635هـ مورخ 1403/4/13 هیات وزیران) هم دولت در چهارچوب صلاحیتی که قانونگذار در رابطه با تعیین میزان پرداخت کمک معیشت ماهانه در سقف اعتبارات مصوّب مربوط به هیات وزیران داده بود، پرداخت کمک معیشت ماهانه را بسته به نوع حضور رزمنده در جبهه (داوطلب و وظیفه) و مدّت حضور در جبهه مقرّر داشت. بنابراین در مصوبات مورد شکایت، اصل پرداخت کمک معیشت ماهانه به رزمندگان معسر فاقد شغل و درآمد که موضوع حکم قانونگذار بوده، به اجرا گذاشته شده و صرفاً با رعایت سقف اعتبارات مصوّب در بودجههای سنواتی، ضوابط اجرایی پرداخت کمک معیشت ماهانه در چهارچوب صلاحیتی که قانونگذار به هیات وزیران داده بود، تعیین شد و از این رو، رسیدگی به درخواست ابطال این ضوابط که شاکی خود نیز در دادخواست نتوانسته به ناروا بودن آن اِذعان نماید، بلاوجه است و هیچ مغایرتی با حکم قانونگذار هم ندارد. 4. شایان ذکر است که در جزء (2) بند (پ) تبصره (12) قانون بودجه سال 1404 کل کشور نیز بنیاد شهید و امور ایثارگران، سازمان بهزیستی کشور و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ‏مکلّف شدهاند در سقف اعتبارات مصوّب مربوط به جانبازان و آزادگان مُعسر غیر حالت اشتغال فاقد شغل و ‏درآمد که بر اساس قوانین نیروهای مسلح مشمول دریافت حقوق وظیفه نمیباشند، افراد تحت ‏تکفّل قانونی جانبازان متوفی فاقد شغل و درآمد بدون آزمون وسع، رزمندگان مُعسر فاقد شغل و درآمد بر اساس تشخیص وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و معلولان ‏شدید و خیلی شدید فاقد شغل و درآمد، با انجام آزمون وسع توسط سازمان بهزیستی کشور، کمک ‏معیشت ماهانه که میزان آن در چهارچوب قوانین و مطابق آییننامه اجرایی مصوّب هیات وزیران تعیین میشود، پرداخت نمایند که در این خصوص هیات وزیران در بند (الف) ماده (5) تصویبنامه شماره 207660/ ت63761 هـ مورخ 1403/12/28 ، با توجّه به اعتبارات مصوّب مربوط، «رزمندگان معسر فاقد شغل و درآمد» را فارغ از نوع حضور رزمنده در جبهه (داوطلب و وظیفه) و مدّت حضور در جبهه مشمول دریافت کمک معیشت مورد نظر نموده است. بنا به مراتب فوق و با تأکید بر این که مصوبات معترضٌعنه ناظر بر قوانین بودجه سنواتی سالهای 1403و 1402 بوده و با انقضای مهلت اجرای قوانین مذکور، آثار اجرایی مقرّرات راجع به آنها نیز منتفی میشود، ضمن درخواست اتّخاذ تصمیم شایسته دایر بر رد شکایت مطروحه را دارد." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1405/3/26 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی اولاً براساس بند (ب) ذیل ماده 88 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوّب 1395 : «دولت موظّف است اعتبار لازم به منظور تأمین حداقل معیشت گروه های ذیل در این حکم که فاقد شغل یا درآمد باشند را پیش‌بینی و حداقل حقوق کارکنان دولت را به آنان جهت پرداخت در بودجه‌های سنواتی درج و در اختیار دستگاه های مربوطه قرار دهد: 1- جانبازان با هر میزان درصد از کار افتادگی و آزادگان با حداقل سه ماه اسارت 2- رزمندگان با حداقل شش ماه حضور در جبهه و چریک های جنگی نامنظم (گم جن) 3- افراد تحت تکفّل قانونی جانبازان متوفی، آزادگان متوفی، رزمندگان متوفی (با حداقل شش ماه حضور در جبهه)» ثانیاً مطابق بند (ب) ذیل تبصره 12 ماده واحده قانون بودجه سال 1402کل کشور: «بنیاد شهید و امور ایثارگران و ستاد کل نیروهای مسلّح و سازمان بهزیستی کشور مکلّفند در سقف اعتبارات مصوّب مربوط به جانبازان و آزادگان معسر غیر حالت اشتغال فاقد شغل و درآمد که براساس قوانین نیروهای مسلّح مشمول دریافت حقوق وظیفه نمی‌باشند، افراد تحت تکفّل قانونی جانبازان متوفی فاقد شغل و درآمد و رزمندگان معسر فاقد شغل و درآمد و معلولان شدید و خیلی شدید و فاقد شغل و درآمد که براساس آزمون ارزیابی وسع مبتنی بر پایگاه اطّلاعات رفاه ایرانیان در دهک های درآمدی 1 تا 7 قرار دارند با اولویت دهک های درآمدی پایین‌تر، کمک معیشت ماهانه که میزان آن چهارچوب آیین‌نامه اجرایی مصوّب هیات وزیران تعیین می‌شود پرداخت نمایند.» ثالثاً به موجب بند (ب) تبصره 15 ماده واحده قانون بودجه سال 1403 کل کشور: «بنیاد شهید و امور ایثارگران، سازمان بهزیستی کشور و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلّح مکلّفند در سقف اعتبارات مصوّب مربوط به جانبازان و آزادگان معسر غیر حالت اشتغال فاقد شغل و درآمد که براساس قوانین نیروهای مسلّح مشمول دریافت حقوق وظیفه نمی‌باشند افراد تحت تکفّل قانونی جانبازان متوفی فاقد شغل و درآمد و رزمندگان معسر فاقد شغل و درآمد و معلولان شدید و خیلی شدید و فاقد شغل و درآمد با انجام آزمون وسع و توجّه به دهک های درآمدی کمک معیشت ماهانه که میزان آن در چهارچوب آیین‌نامه اجرایی مصوّب هیات وزیران تعیین می‌شود، پرداخت نمایند.» بنابراین مستفاد از احکام قانونی مذکور این است که جامعه هدف (جانبازان و رزمندگان) به صورت علی‌ الاطلاق و صرف‌نظر از درصد از کار افتادگی (در ارتباط با جانبازان) و نوع حضور در جبهه (داوطلب یا وظیفه) و میزان آن (درخصوص رزمندگان) مستحق دریافت کمک معیشت ماهانه هستند و با عنایت به مراتب مذکور و صرف نظر از این که پیش از این هیات تخصّصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری درخصوص درخواست ابطال کل آیین‌نامه اجرایی بند (ب-1) تبصره 12 ماده واحده قانون بودجه سال 1402 کل کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره 50043/ت61246 هـ مورخ 1402/3/24 هیات وزیران) به موجب دادنامه شماره 140231390003226488 مورخ 1402/12/12 و از این حیث که شکایت ناظر بر اعتراض به دهک بندی مشمولان بوده رای به رد شکایت صادر کرده و با ملاحظه دادخواست تقدیمی و استدلال مندرج در رای اخیرالذکر، درخواست کنونی ناظر به موضوعی متفاوت از شکایت پیشین است و از این رو شکایت مطرح شده از اعتبار امر مختوم برخوردار نیست؛ نظر به این که ماده 6 آیین‌نامه اجرایی بند (ب-1) تبصره 12 ماده واحده قانون بودجه سال 1402 کل کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره 50043/ت61246 هـ مورخ 1402/3/24 هیات وزیران) و بند 1 ذیل ماده 6 آیین‌نامه اجرایی بند (ب) تبصره ماده 15 ماده واحده قانون بودجه سال 1403کل کشور (موضوع تصویب‌نامه شماره 60143/ت62635هـ مورخ 1403/4/13 هیات وزیران) که پیرامون مبالغ پرداختی به جانبازان با لحاظ میزان ازکارافتادگی آنان قایل به تفاوت شده و در مورد رزمندگان نیز میان رزمنده داوطلب و وظیفه تفکیک نموده و از طرفی میزان حضور در جبهه را در تعیین مبلغ کمک معیشت دخیل دانسته است خارج از حدود اختیار مرجع وضع آن و خلاف قوانین پیش گفته است و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 از تاریخ صدور ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب1402/2/10 ) در رسیدگی و تصمیم ‌ گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. / احمدرضا عابدی رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری