تشریفات استماع شهادت شهود

تشریفات استماع شهادت شهود خ. م.: در تاریخ 26 آبان 1394، دادنامه‌ای در خصوص دعوی طلاق به درخواست زوجه به دلیل عسروحرج ناشی از هتک حیثیت خانوادگی صادر شد. زوجه با ارائه ادعاهایی مبنی بر ترک مکرر منزل مشترک توسط خوانده، خواستار الزام به اجرای صیغه طلاق گردید. دادگاه پس از بررسی مدارک شامل سند نکاحیه و شهادت شهود، به این نتیجه رسید که تلاش‌ها برای صلح و سازش موثر نبوده و به دلیل عسروحرج، حکم به طلاق صادر کرد. در مرحله تجدیدنظر، دلایلی از جمله عدم حضور خ. د. ج. دادرسی و عدم وجود مستندات کافی برای اثبات عسروحرج مطرح شد که وکیل خوانده به آن استناد کرد و خواستار نقض دادنامه گردید. با این حال، دادگاه تجدیدنظر حکم اولیه را تایید کرد. نهایتاً، دیوان عالی کشور با بررسی مستندات به این نتیجه رسید که دادگاه بدوی در رعایت اصول دادرسی و اعتبار شهادت شهود دقت لازم را نداشته و رای صادره را مغایر با موازین قانونی تشخیص داد. بنابراین، رای دادگاه بدوی نقض و پرونده به شعبه دیگری از محاکم تجدیدنظر ارجاع شد. این تصمیم بر اساس بند 2 ماده 371 و بند ج ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی اتخاذ گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/08/26 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: جهت اعتبار شهادت به عنوان دلیل اثباتی ادعا، لازم است به طرفی که بر علیه او به شهادت استناد شده، صدور قرار و وقت دادرسی استماع شهادت اطلاع داده شود تا مجال دفاع از دعوی و جرح شاهد یا ارائه شهود معارض را داشته باشد. در غیراین صورت رای در معرض نقض در مرحله فرجام قرار می‌گیرد. رای خلاصه جریان پرونده خانم …. الف. با وکالت آقای ب. ق. ی وکیل دادگستری د. ب. ط. آقای ش. گ. در تاریخ 94/1/23 به خواسته صدو حکم مقتضی مبنی بر الزام خوانده به اجرای صیغه طلاق بدلیل عسروحرج ناشی از هتک حیثیت شخصی و خانوادگی زوجه با حفظ کلیه حقوق شرعیه زوجه را در محاکم حقوقی ک. مطرح نموده که به شعبه اول حقوقی جهت رسیدگی ارجاع شده است در متن دادخواست و ظهر آن وکیل ز. گ. ا. عقد زوجیت رسمی و ثبتی بین موکله و خوانده ب. ت. ب. کپی سند نکاحیه پیوست صورت گرفته که ماحصل زندگی مشترک یک فرزند اناث م. ب. از آنجایی که باید طبق مواد 1103 و 1104 قانون مدنی زوجین در تشیید مبانی خانواده معاضدت داشته باشند خوانده محترم بدون دلیل قانونی یا شرعی منزل مشترک را ترک نموده و ماهها به منزل مراجعت نکرده به صورتی که این رویه ناصواب را به کرات انجام میدهد و از این جهت حیثیت شخصی و خانوادگی موکله در بین عموم مورد هتک قرار گرفته و ادامه دادن این زندگی با اوصاف فوق از بین رفتن آبروی موکله چیز دیگری را در پی نداشته از این لحاظ استدعا دارد ضمن استماع خواسته عنداللزوم تحقیقات منجز از گواهان نسبت به صدور حکم مقتضی اقدام نمایند ضمنا اسامی گواهان عبارتند از 1 - ص. الف. فرزند ک. 2 - ع. الف. فرزند ج. 3 - ج. الف. فرزند ش. م. ب. تصویر سند نکاحیه زوجین که مستند قرار گرفته است دلالت دارد که عقد زوجیت در تاریخ 86/3/19 منعقد شده است دادگاه برای تاریخ 93/3/4 وقت رسیدگی تعیین نموده است در جلسه دادرسی مورخ 94/3/4 وکیل خواهان حضور داشته خوانده علیرغم ابلاغ قانون اخطاریه و رعایت انتظار کافی حضور نیافته و لایحه ای تقدیم ننموده است وکیل خ. خ. خ. را ب. ش. د. ب. ت. ب. ترک متوالی منزل مشترک توسط زوج (عضو ممیز: منظور وکیل ترک متناوب است) بدین صورت که 1 ماه در منزل و 4 ماه ترک منزل مینماید و این رویه ناصواب را بکرات انجام داده به نحوی که باعث هتک حیثیت خانوادگی زوجه گردیده است و حتی مساعی بزرگان نیز در این خصوص مثمر ثمر واقع نگردید و ادامه زندگی بدین منوال چیزی جزء آبروریزی خانوادگی را در بر ندارد در این خصوص گواهانی دارم که حاضرند به حقانیت ادعای موکله شهادت دهند لذا تقاضای استماع شهادت شهود سپس صدور حکم به شرح ستون دادخواست تقدیمی م. ا. ضمنا سوءرفتار وی نیز مزید بر علت است. دادگاه بلافاصله قرار استماع شهادت شهود صادر و در اوراق 16 و 17 و 18 پرونده از سه نفر شهود تعرفه شده که اولی برادر خواهان و دومی مادر خواهان و سومی برادر دیگر خواهان و چهارمی پدر خواهان بوده اند به عنوان گواه تحقیق شده که مودای اظهارات آنان حاکی است « زوج سوءرفتار دارد توهین و فحاشی می کند و حتی نمیگذارد خواهان به خانه پدری برد (و از تاریخ 93/5/2 تا بحال) خوانده سوءرفتار داشته و به صورت بریده بریده مدت 9 است که ترک منزل می کند و اصلا توجهی به زوجه ندارد»; که اظهارات هر چهار نفر تقریبا مفادا یکی است سپس دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر نموده است در تاریخ 94/3/9 آقای ح. گ. از جانب خوانده اعلام وکالت نموده و درخواست مطالبه پرونده را کرده است وکیل زوجه پدر موکلش را یعنی آقای ج. الف. را به عنوان داور موکله معرفی کرده است اخطاریه تعیین داور به خوانده در تاریخ هفتم خرداد نود و چهار به لحاظ استنکاف او ابلاغ قانونی طبق ماده 70 قانون آیین دادرسی مدنی شده است. وکیل زوج داور زوج به نام ع. ر. پ. را در تاریخ 94/3/16 معرفی کرده است دادگاه زوجین و داوران را برای توجیه وظائف داوری دعوت نموده است نظریه داوران مشترکا در برگ 37 پرونده اعلام شده است برابر این نظریه و مذارکات انجام شده داوران با زوجین اعلام شده است بدلیل عدم توفیق در اصلاح ذات البین صلاح طرفین به جدائی م. ب. و در مورد نفقه در پرونده 931213 شعبه دوم حقوقی حکم صادر شده است و در مرحله اجرا م. ب. در مورد جهیزیه ز. گ. ا. در آینده مطالبه خواهم نمود در مورد مهریه زوجه به شرح پرونده کلاسه --- شعبه --- خانواده ملارد حکم صادر گردیده و در حال اجرا م. ب. در مورد اجرت المثل و نحله ز. ا. د. با نظر کارشناس مطالبه مینماید در مورد فرزند مشترک متولد 1388 به نام ع. به استناد مواد 168 و 1169 قانون حضانت وی با زوجه است و حق ملاقات برای زوج ماهی یک بار در مکان دادگستری در نظر گرفته شد ضمنا زوج اعلام داشته حاضر به مطلقه کردن همسرش نمی‌باشد دادگاه زوجه را به پزشکی قانونی جهت انجام معاینات لازم از حیث بارداری معرفی کرده است در برگ چهل پرونده نظر پزشک قانونی ک. حاکی است تا تاریخ 94/5/1 که معاینه به عمل آمده نامبرده باردار نمی‌باشد پس از وصول نظریه پزشکی قانونی دادگاه در تاریخ 94/5/3 با اعلام ختم دادرسی بدین شرح انشاء رای نموده است رای دادگاه: در خصوص دعوی الف. الف. با وکالت آقای ب. ق. ی به طرفیت ش. گ. با وکالت آقای ح. گ. به خواسته الزام خوانده به طلاق جهت اجرای صیغه طلاق بدلیل عسروحرج ناشی از هتک حیثیت شخصی و خانوادگی زوجه دادگاه با عنایت به جامع اوراق و محتویات پرونده از جمله تصویر سند نکاحیه شماره 27829 تنظیمی در دفتر رسمی ازدواج شماره.... لرستان وجود علقه زوجیت دائم بین زوجین را محرز و مسلم تشخیص داده و در مورد خواسته زوجه چون مساعی و تلاش دادگاه در جهت صلح و سازش و اصلاح ذات البین و انصراف زوجین از طلاق و ترغیب به ادامه زندگی مشترک موثر واقع نگردیده و زوجه مدعی عسروحرج بوده و اصرار به طلاق و جدایی داشته مودای گواهی گواهان به شرح منعکس در پرونده و هم چنین دادنامه صادره از شورای حل اختلاف مبنی بر پرداخت نفقه توسط خوانده موید این موضوع است که دادگاه به منظور رفع اختلاف بین زوجین به حکم آیه کریمه « فان خفتم شقاق بینهما فابعثوا حکما من اهله و حکما من اهلها فان یریدا اصلاحا یوفق الله بینها ان الله کان علیما خبیرا »; قرار ارجاع امر بداوری صادر و نهایتا داوران انتخابی به موجب لایحه ضم پرونده اعلان داشته اند تلاش و مساعی آنان در اصلاح ذات البین و رفع اختلاف زوجین موثر واقع نشده و به عدم امکان سازش طرفین اظهار عقیده نمودن زوجه نیز به استناد نامه پزشکی قانونی مورخ 94/5/1 حامله نمی‌باشد بنابراین دادگاه به استناد مواد 26 و 29 و 34 قانون حمایت خانواده مصوب اسفند 91 و مواد 1145 و 1139 و 1134 و 1147 همگی از قانون مدنی حکم به الزام خوانده به طلاق را صادر و دادگاه زوج را ملزم مینماید زوجه را مطلقه نماید در صورت امتناع در اجرای ماده 33 قانون حمایت خانواده سر دفتر طلاق به نمایندگی از این مرجع نسبت به اجرای صیغه طلاق اقدام نماید مدت اعتبار حکم شش ماه پس از ابلاغ رای فرجامی یا انقضای مهلت فرجام خواهی است نوع طلاق خلع و بائن است این طلاق عده دارد ضمن اینکه خواهان نفقه و مهریه را جداگانه مطالبه نموده و جهیزیه و اجرت المثل را متعاقبا مطالبه خواهد نمود و حضانت فرزند مشترک تا هفت سال با زوجه و پس از آن با زوج است و برای هر یک از طرفین حق ملاقات برای هفته ای یک مرتبه از ساعت 12 ظهر روز پنجشنبه تا 12 ظهر روز جمعه تعیین و اعلام میگردد رای صادره حضوری است. از این رای آقای ش. گ. با وکالت آقای ح. گ. وکیل پایه 1 دادگستری تقاضای تجدیدنظرخواهی و نقض آن را نموده است و فتوکپی دادنامه مطالبه نفقه را نیز پیوست نموده است (برگ 49 پرونده) که مفادا حاکی است طی دادنامه --- مورخ 94/1/17 در پرونده ای که به کلاسه --- در شعبه سوم شورای حل اختلاف مطرح بوده در تاریخ فوق الذکر قاضی شورا به درخواست خواهان (زوجه) آقای ش. گ. (زوج) را بابت نفقه معوقه ایام زوجیت به پنجاه میلیون ریال که به عنوان نفقه معوقه ایام زوجیت و فرزندش محکوم نموده و رای صادره غیابی اعلام شده است. در متن دادخواست تجدیدنظرخواهی وکیل زوج درخواست نقض رای صادره را به دلایل ذیل نموده است اولا عسروحرج طبق تعریف ماده 1130 قانون مدنی عبارت است از بوجود آمدن وضعیتی که ادامه زندگی را برای زوجه با مشقت همراه ساخته و تحمل آن مشکل باشد و موارد عسروحرج 1 - ترک زندگی خانوادگی توسط زوج حداقل به مدت 6 ماه متوالی و با 9 ماه متناوب در مدت یک سال 2 - اعتیاد زوج به یکی از مواد مخدر یا ابتلاء به مشروبات الکلی بگونه ای که به اساس زندگی خانوادگی خلل وارد آورد و امتناع یا عدم امکان الزام وی به ترک آن در مدتی که به تشخیص پزشک برای ترک اعتیاد لازم است. ثانیا برابر نظر حقوقدانان عسروحرج در ازدواج و زندگی اگر در نتیجه انفعالات خود زوجه باشد نتیجه اش این است که اظهار تنفر کند مهریه اش را به بخشد و طلاق بگیرد زوجه ای که طلاق با حفظ کلیه حقوق بدون دلیل اثباتی بر تقصیر زوج را میخواهد در عسروحرج نمی‌باشد و خلاف عدالت است که هم طلاق که در حقوق مرد است بخواهد و هم حقوق ایام زوجیت را کاملا مطالبه نماید و رضایت زوج را برای طلاق یا بذل مال جلب نماید. که چنین موضوعی نه از جانب زوجه و نه از جانب وکیلش مطرح نبوده از این رو شرعا مجوز حکم چنین طلاقی که مورد موافقت زوج قرار نگیرد منتفی خواهد بود و حکم صادر شده فاقد وجاهت در شرایط موجود م. ب. ثالثا گواهانی که در جلسه دادگاه حاضر شده باشند و شهادت داده اند بدون اینکه موکل در جلسه دادگاه حاضر شود اظهارات شان به نفع فرزندشان بوده پدر و مادر زوجه بوده اند که بر سر مسائل جزئی از موکل کدورت دارند رابعا قاضی محترم دادگاه بدوی که به نپرداختن نفقه توسط زوج اشاره نموده این درحالی است که دادنامه به صورت غیابی بوده و قطعیت پیدا نکرده و موکل اعلام نموده که این زوجه ناشزه م. ب. و بدون اجازه زندگی مشترک را ترک نموده است خامسا قاضی محترم بدوی بدون اینکه جلسات دادرسی متعدد را برای طرفین در نظر بگیرد و موکل و بنده امکان شرکت در جلسات را داشته باشیم فقط صرف یک جلسه آن هم بدون اینکه موکل در جلسه حضور داشته باشد دفاعیات خواهان و شهود خواهان را گرفته است و اینجانب هم که در مرحله دادرسی اعلام وکالت نموده ام که زمان برای دفاع از موکلم نداشته ام و موکل هم منتظر جلسات دادگاه بوده تا مشخصا حضور پیدا کند و دفاعیات خود را اعلام نماید اما قاضی محترم فقط با تشکیل دادن یک جلسه دادرسی و ارجاع امر بداوری که موکل اعلام نموده حاضر به طلاق ونمی باشد اقدام به صدور رای نموده است نقض رای را خواستار شده است پرونده پس از تبادل لوایح به شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان لرستان ارجاع شده است در برگ 67 پرونده رای شعبه --- دادگاه محترم تجدیدنظر استان لرستان بدین شرح انشاء و اعلام گردیده است « در خصوص تجدیدنظرخواهی آقای ح. گ. به وکالت از آقای ش. گ. به طرفیت خانم …. الف. به خواسته تجدیدنظرخواهی نسبت به دادنامه شماره --- صادره از شعبه اول دادگاه دادگاه حقوقی کوهدشت که به موجب آن و به شرح و کیفیت مندرج در دادنامه تجدیدنظرخواسته حکم به طلاق یکطرفه بین زوجین فوق الذکر به درخواست زوجه صادر گردیده ب. ت. ب. محتویات پرونده و رسیدگی انجام شده در پرونده دادگاه بدوی ن. ب. ا. ایراد و اعتراض و دفاع موجه و دلیلی که موثر واقع گردد و موجبات فسخ دادنامه تجدیدنظرخواسته را فراهم نماید د. ا. م. از دادرسی ابراز و اقامه نشده و رعایت اصول و قواعد دادرسی نیز صورت گرفته بنابراین دادنامه مورد اعتراض خالی از ایراد است به استناد ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی با رد تجدیدنظرخواهی ت. ن. خ. دادنامه صادره تایید میگردد. »; از این رای اکنون وکیل ز. ف. خ. نموده است که هنگام شور ضمن قرائت گزارش پرونده لایحه او نیز خوانده میشود.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر تقض در خصوص دادنامه شماره --- فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد رای شعبه دیوان عالی کشور آنچه از محتویات پرونده و ادعای زوجه و وکیلش ب. ت. ب. مدافعات زوج و لوایحی که وکیلش در مرحله تجدیدنظرخواهی از دادنامه بدوی و د. ا. م. از دادرسی ارائه داده اند مستفاد میگردد صرفنظر از اینکه تصویر کامل از سند نکاحی پیوست نگردیده و معلوم نیست شروط ضمن العقد و مواردی که زوجه به موجب شرط «ب»; مندرج در سند نکاحیه حق استفاده از وکالت ضمن برای طلاق را دارد به امضا زوج رسیده باشد یا خیر؟ ب. ت. ب. اینکه از باب عسروحرج زوجه و وکیلش دعوی طلاق را مطرح نموده‌اند و دادگاه نیز ب. ت. ب. این جهت که در ماده 1130 قانون مدنی برای امکان طلاق زوجه در صورت احراز آن زوجه را دارای حق مراجعه به حاکم دادگاه جهت طلاق شناخته است انشاء رای نموده و دادگاه محترم تجدیدنظر نیز رای بدوی را عینا تایید کرده است. در دادخواست تقدیمی تنها دلیل اثباتی ادعای سوءرفتار و ترک زندگی مشترک توسط زوج شهادت دو برادر خواهان و والدین او ذکر شده است که اعتبار اظهارات آنان صرفنظر از ایراد شکلی بر نحوه صدور قرار استماع شهادت شهود و عدم ابلاغ آن بطرفین (خاصه طرف دعوی) و بلافاصله پس از صدور قرار با وصف عدم حضور او استماع اظهارات شهود یاد شده که مفادا نشان میدهد بر اساس مطالب از پیش هم آهنگ شده بر سوءرفتار و سوءمعاشرت زوج و بدون ارائه دلیل و قرینه معتبر ترک انفاق وی که به صورت متناوب منظور نظر داشته اند اظهارات آنان توسط دادگاه قبل از هر گونه اظهار نظری توسط زوج معتبر شناخته شده است و دادگاه با استناد به این شهادت علیرغم اینکه زوجه و وکیل او برای اثبات عسروحرج خویش هیچگونه دلیل یا قرینه دیگر ارائه دهند انشاء رای نموده و دادگاه محترم تجدیدنظر نیز بدون توجه به مدافعات زوج و وکیل او در لایحه اعتراضیه بر رای دادگاه بدوی که استدلال دادگاه متکی به دلیل کافی و معتبر نبوده است با تایید آن تجدیدنظرخواهی زوج و وکیل او را مردود و رای بدوی را عینا تایید نموده است که به نظر میرسد ب. ت. ب. اینکه دادگاه محترم بدوی در رسیدگی به دعوی مطروحه و دلیل اثباتی ادعا که شهادت بوده است و در قانون آیین دادرسی مدنی برای شرایط اعتبار شهادت و نحوه استماع شهادت که باید از قبل کسی که علیه او به شهادت استناد شده است از صدور قرار و وقت دادرسی جهت استماع شهادت مطلع باشد تا مجال دفاع از دعوی و جرح شاهد یا ارائه شهود معارض داشته باشد در ما نحن فیه دادگاه بدون توجه به موازین قانونی و مقررات شکلی دادرسی اقدام نموده است و به اظهارات والدین خواهان و دو برادرش که اعتبار آن مقید به وجود شرایط شرعی شهادت و وجود دلائل و قرائن دیگر در پرونده که دلالت بر معتبر بودن اظهارات آنان نماید اعتبار حجت شرعی و آن را به عنوان دلیل کافی اثباتی بر عسروحرج زوجه تلقی نموده است که ب. ت. ب. مطالبی که در لوایح وکیل زوج در خصوص عدم وجود قراین و امارات کافی بر حدوث عسروحرج زوجه و بر اثبات حقانیت او بر طلاق که از حقوق مرد شناخته شده است رای صادر مغایر با موازین شرعی و قانونی از حیث بلا دلیل بودن ادعای عسروحرج که مبنای صدور رای و استحقاق زوجه بر خواسته محسوب گردیده است اصدار یافته است بنا به مراتب مستندا به بند 2 ماده 371 و بند ج ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی با نقض رای صادره پرونده به یکی دیگر از شعب محاکم تجدیدنظر استان لرستان جهت رسیدگی مجدد ارجاع میگردد. شعبه --- دیوان عالی کشور- رئیس و مستشار عبدالعلی ناصح - عباسعلی علیزاده