تعارض اراده باطنی با اراده ظاهری در قراردادها

رأی خلاصه جریان پرونده آقای م. الف. به وکالت از خانم م. ع. به طرفیت آقای خ. ر. (شوهر سابق خواهان) دادخواست مطالبه مبلغ 30 میلیون تومان ثمن معامله خودرو و تأخیر تأدیه و خسارات دادرسی تقدیم دادگاه عمومی ج. نموده که در شعبه اول به کلاسه 930581 ثبت و آقای …. ف. به وکالت از خوانده معرفی شده و در جلسه ۱۳۹3/9/12 دادرسی دفاع نموده که موضوع صلح بلاعوض بوده و ثمن خرید خودرو از ایران خودرو توسط موکل (خوانده) پرداخت شده ولی سند به نام خانمش شده بود و مبایعه‌نامه استنادی در حقیقت انتقال به صاحب اصلی است. وکیل خواهان نیز توضیح داده که ثمن معامله مبلغ 30 میلیون تومان در قولنامه رسید شده و عملاً‌ پولی پرداخت نشده ... خواهان هم اعلام نموده که موقع خرید ماشین وجه آن را آقای ر. از طریق کارت حساب خود پرداخته ولی من 12 تا 13 میلیون تومان از مغازه به ایشان نقداً پرداختم و 2 تا 3 میلیون تومان به حسابش کارت به کارت کردم و سند ماشین به نام من صادر شد. خوانده نیز اعلام نموده پس از انتقال خودرو در ۱۳۹3/1/7 برای ثبت طلاق توافقی رفتیم و پس از گرفتن طلاق در ۱۳۹3/1/9 به من وکالت تعویض پلاک داد حاضرم سوگند یاد کنم که خودرو از ابتدا متعلق به خودم بوده و پولش را خودم داده‌ام ... (ص 15 تا 18) دادگاه در پایان جلسه مقرر نموده که تصویر توافقات صورت گرفته و دادنامه و گواهی طلاق به دادگاه ارائه شود (ص 19) که دادنامه شماره 4-۱۳۹3/1/6 شعبه 3 دادگاه عمومی ب. مبنی بر توافق در طلاق و سند ثبت طلاق توافقی با بذل کلیه حقوق مالی ناشی از عقد نکاح از سوی زوجه و قبول بذل از سوی زوج ثبت شده به شماره 5350-۱۳۹3/1/7 دفتر شماره ... طلاق ب. تقدیم شده است (ص22) دادگاه در تاریخ ۱۳۹3/10/24 قرار استماع شهادت شهود صادر کرده است (ص24) در جلسه مورخ ۱۳۹3/12/2 پس از استماع اظهارات طرفین، دادگاه از شاهد، آقای ق. نمایشگاه اتومبیل ط. تحقیق نموده که اظهار داشته : خوانده پسردایی من است بعد از عید نوروز زن و شوهر به مغازه آمدند و گفتند قراردادی بنویس که ماشین به من برگرداند به خانم … را درآوردی گفت آره منظورش این بود که پول ماشین رسیده حتی خانم … 30 میلیون تومان رسیده ولی من پولی ندیدم ... (ص31 تا 34) دادگاه در تاریخ ۱۳۹3/12/9 به وکیل خوانده اعلام نموده که مستندات واریز وجه خودرو به حساب ایران خودرو را ارائه نماید. (ص36) که مبلغ 14 میلیون تومان واریزی به حساب مذکور ارائه شده (ص38 و 39) دادگاه پس از ذکر اظهارات طرفین در جلسه ۱۳۹4/2/7 طبق مطالب گذشته، ختم رسیدگی اعلام و به موجب دادنامه شماره 66-۱۳۹4/2/9 اجمالاً چنین رأی صادر کرده است : « ... ادعای خواهان قابل قبول نیست زیرا عقود تابع اراده باطنی طرفین است و از نحوه تنظیم مبایعه‌نامه و وضعیت طرفین که قصد جدائی از یکدیگر را داشتند برمی‌آید که انتقال خودرو بلاعوض بوده، اگر قصد بیع داشتند چرا بدون پرداخت ثمن، در مبایعه‌نامه قید شده که ثمن رسیده است و اگر بنا بوده ثمن در تیرماه 93 پرداخت شود چرا در مبایعه‌نامه قید نشده، مضافاً از اظهارات طرفین و دادنامه طلاق توافقی استنباط می‌شود که خواهان قصد جدائی از خوانده را داشته ولی خوانده حاضر به طلاق نبوده برای راضی شدن وی، خواهان از کلیه حق و حقوق خود گذشت کرده و خودرو 206 را به صورت بلاعوض به خوانده منتقل نموده و پس از تنظیم مبایعه‌نامه در ۱۳۹3/1/6 طرفین در ۱۳۹3/1/7 به دفترخانه مراجعه و از همدیگر جدا شده‌اند و کاملاً‌ محرز است که قصد طرفین بر بلاعوض بودن انتقال خودرو بوده و قابل قبول نیست زنی که می‌خواهد طلاق بگیرد خودرو را به همسرش بفروشد و در مبایعه‌نامه قید کند که ثمن معامله را دریافت کرده است. ضمناً کاتب مبایعه‌نامه شهادت داده که خانم … که پول سی میلیون تومان رسیده، افزون بر این خواهان پس از جدائی از همسرش در تاریخ ۱۳۹3/1/10 وکالت بلاعزل جهت انتقال خودرو به خوانده می‌دهد که مؤید بلاعوض بودن انتقال خودرو م. ب. ... به استناد مواد 190، 191، *** ، 463 قانون مدنی دادگاه دعوی خواهان را غیروارد تشخیص و حکم بر بی‌حقی خواهان صادر و اعلام می‌نماید ... »خواهان از این رأی فرجام‌خواهی نموده که پس از تبادل لوایح، پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و در تاریخ ۱۳۹4/6/16 به این شعبه ارجاع شده است. هیأت شعبه در تاریخ فوق تشکیل است پس از قرائت گزارش عضو ممیز و انجام مشاوره به شرح ذیل رأی صادر می‌نماید : رأی شعبه دیوان عالی کشور با عنایت به مجموع مستندات خوانده (فیش واریز وجه خودرو، دادنامه طلاق توافقی در همان روز تنظیم مبایعه‌نامه، سند وکالت رسمی تنظیمی در دفتر اسناد رسمی شماره یک ج. سه روز پس از طلاق ) و اوضاع و احوال قضیه و استدلال کافی دادگاه، رأی فرجام‌خواسته را مطابق مقررات و دلایل و اوضاع و احوال موجود در پرونده تشخیص و مستنداً‌ به مواد 367 و 370 قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی ابرام می‌نماید. رئیس و مستشار شعبه 5 دیوان عالی کشور علی معینی - احمد کریم زاده فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی تعارض اراده باطنی با اراده ظاهری در قراردادها در تاریخ 5 مهر 1394، دادگاهی به بررسی دعوی مطرح‌شده پرداخت. خواهان به نمایندگی از زوجه، درخواست 30 میلیون تومان به عنوان ثمن معامله خودرو و همچنین خسارات دادرسی را مطرح کرد. در مقابل، خوانده ادعا نمود که انتقال خودرو به صورت بلاعوض صورت گرفته و ثمن پرداخت شده است. دادگاه پس از برگزاری جلسات متعدد و بررسی مستندات و اظهارات طرفین، با استناد به مواد 190 و 191 قانون مدنی، به این نتیجه رسید که انتقال خودرو بلاعوض بوده و خواهان قصد جدایی از خوانده را داشته است. این تصمیم بر اساس گواهی‌های موجود، از جمله دادنامه طلاق توافقی و وکالت بلاعزل خواهان اتخاذ گردید. خ. ن. ب. این رای فرجام‌خواهی کرد و پرونده به دیوان عالی کشور ارجاع شد. دیوان با بررسی مستندات و دلایل موجود، رای دادگاه بدوی را تایید و ابرام نمود و به استناد مواد 367 و 370 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، رای را مطابق با مقررات و شرایط پرونده تشخیص داد. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/07/05 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی که برای انتقال مالکیت خودرو، مبایعه نامه ای میان طرفین دعوی تنظیم شده اما اوضاع و احوال حاکم بر قضیه، نشان دهنده قصد آنها بر انتقال بلاعوض خودرو باشد، دادگاه قصد واقعی طرفین را معتبر می داند. رای خلاصه جریان پرونده آقای م. الف. به وکالت از خانم م. ع. به طرفیت آقای خ. ر. (شوهر سابق خواهان) دادخواست مطالبه مبلغ 30 میلیون تومان ثمن معامله خودرو و تاخیر تادیه و خسارات دادرسی تقدیم دادگاه عمومی ج. نموده که در شعبه اول به کلاسه --- ثبت و آقای …. ف. به وکالت از خوانده معرفی شده و در جلسه 1393/09/12 دادرسی دفاع نموده که موضوع صلح بلاعوض بوده و ثمن خرید خودرو از ایران خودرو توسط موکل (خوانده) پرداخت شده ولی سند به نام خانمش شده بود و مبایعه‌نامه استنادی در حقیقت انتقال به صاحب اصلی است. وکیل خواهان نیز توضیح داده که ثمن معامله مبلغ 30 میلیون تومان در قولنامه رسید شده و عملا‌ پولی پرداخت نشده... خواهان هم اعلام نموده که موقع خرید ماشین وجه آن را آقای ر. از طریق کارت حساب خود پرداخته ولی من 12 تا 13 میلیون تومان از مغازه به ایشان نقدا پرداختم و 2 تا 3 میلیون تومان به حسابش کارت به کارت کردم و سند ماشین به نام من صادر شد. خوانده نیز اعلام نموده پس از انتقال خودرو در 1393/01/07 برای ثبت طلاق توافقی رفتیم و پس از گرفتن طلاق در 1393/01/09 به من وکالت تعویض پلاک داد حاضرم سوگند یاد کنم که خودرو از ابتدا متعلق به خودم بوده و پولش را خودم داده‌ام... (ص 15 تا 18 ) دادگاه در پایان جلسه مقرر نموده که تصویر توافقات صورت گرفته و دادنامه و گواهی طلاق به دادگاه ارائه شود (ص 19 ) که دادنامه شماره --- - 1393/01/06 شعبه --- دادگاه عمومی ب. مبنی بر توافق در طلاق و سند ثبت طلاق توافقی با بذل کلیه حقوق مالی ناشی از عقد نکاح از سوی زوجه و قبول بذل از سوی زوج ثبت شده به شماره 5350 - 1393/01/07 دفتر شماره... طلاق ب. تقدیم شده است (ص 22 ) دادگاه در تاریخ 1393/10/24 قرار استماع شهادت شهود صادر کرده است (ص 24 ) در جلسه مورخ 1393/12/02 پس از استماع اظهارات طرفین، دادگاه از شاهد، آقای ق. نمایشگاه اتومبیل ط. تحقیق نموده که اظهار داشته: خوانده پسردایی من است بعد از عید نوروز زن و شوهر به مغازه آمدند و گفتند قراردادی بنویس که ماشین به من برگرداند به خانم … را درآوردی گفت آره منظورش این بود که پول ماشین رسیده حتی خانم … 30 میلیون تومان رسیده ولی من پولی ندیدم... (ص 31 تا 34 ) دادگاه در تاریخ 1393/12/09 به وکیل خوانده اعلام نموده که مستندات واریز وجه خودرو به حساب ایران خودرو را ارائه نماید. (ص 36 ) که مبلغ 14 میلیون تومان واریزی به حساب مذکور ارائه شده (ص 38 و 39 ) دادگاه پس از ذکر اظهارات طرفین در جلسه 1394/02/07 طبق مطالب گذشته، ختم رسیدگی اعلام و به موجب دادنامه شماره --- - 1394/02/09 اجمالا چنین رای صادر کرده است: «... ادعای خواهان قابل قبول نیست زیرا عقود تابع اراده باطنی طرفین است و از نحوه تنظیم مبایعه‌نامه و وضعیت طرفین که قصد جدائی از یکدیگر را داشتند برمی‌آید که انتقال خودرو بلاعوض بوده، اگر قصد بیع داشتند چرا بدون پرداخت ثمن، در مبایعه‌نامه قید شده که ثمن رسیده است و اگر بنا بوده ثمن در تیرماه 93 پرداخت شود چرا در مبایعه‌نامه قید نشده، مضافا از اظهارات طرفین و دادنامه طلاق توافقی استنباط می‌شود که خواهان قصد جدائی از خوانده را داشته ولی خوانده حاضر به طلاق نبوده برای راضی شدن وی، خواهان از کلیه حق و حقوق خود گذشت کرده و خودرو 206 را به صورت بلاعوض به خوانده منتقل نموده و پس از تنظیم مبایعه‌نامه در 1393/01/06 طرفین در 1393/01/07 به دفترخانه مراجعه و از همدیگر جدا شده‌اند و کاملا‌ محرز است که قصد طرفین بر بلاعوض بودن انتقال خودرو بوده و قابل قبول نیست زنی که می‌خواهد طلاق بگیرد خودرو را به همسرش بفروشد و در مبایعه‌نامه قید کند که ثمن معامله را دریافت کرده است. ضمنا کاتب مبایعه‌نامه شهادت داده که خانم … که پول سی میلیون تومان رسیده، افزون بر این خواهان پس از جدائی از همسرش در تاریخ 1393/01/10 وکالت بلاعزل جهت انتقال خودرو به خوانده می‌دهد که موید بلاعوض بودن انتقال خودرو م. ب.... به استناد مواد 190 ، 191 ، -*، 463 قانون مدنی دادگاه دعوی خواهان را غیروارد تشخیص و حکم بر بی‌حقی خواهان صادر و اعلام می‌نماید... »خواهان از این رای فرجام‌خواهی نموده که پس از تبادل لوایح، پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و در تاریخ 1394/06/16 به این شعبه ارجاع شده است. هیات شعبه در تاریخ فوق تشکیل است پس از قرائت گزارش عضو ممیز و انجام مشاوره به شرح ذیل رای صادر می‌نماید: رای شعبه دیوان عالی کشور با عنایت به مجموع مستندات خوانده (فیش واریز وجه خودرو، دادنامه طلاق توافقی در همان روز تنظیم مبایعه‌نامه، سند وکالت رسمی تنظیمی در دفتر اسناد رسمی شماره یک ج. سه روز پس از طلاق) و اوضاع و احوال قضیه و استدلال کافی دادگاه، رای فرجام‌خواسته را مطابق مقررات و دلایل و اوضاع و احوال موجود در پرونده تشخیص و مستندا‌ به مواد 367 و 370 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی ابرام می‌نماید. رئیس و مستشار شعبه --- دیوان عالی کشور