تفسیر فوریت در فسخ نکاح

تفسیر فوریت در فسخ نکاح خ. م.: در این پرونده، زوجه بر اساس سند ازدواج و با استناد به مواد 1082 قانون مدنی و 198، 515 و 519 قانون آیین دادرسی مدنی، درخواست پرداخت مهریه به میزان 180 عدد سکه تمام بهار آزادی را مطرح کرده است. در پاسخ، زوج به دلیل عدم امکان تمکین زوجه به علت بیماری، اقدام به طرح دعوای فسخ نکاح نموده است. دادگاه ب. ت. ب. نظریه پزشکی قانونی که عدم امکان نزدیکی را تایید می‌کند و توضیحات طرفین، به پرداخت مهریه حکم صادر کرده و دعوای فسخ نکاح را رد می‌نماید. این رای در دادگاه تجدیدنظر تایید می‌شود. دیوان عالی کشور در بررسی فرجام‌خواهی، به ایراداتی در خصوص فوریت حق فسخ نکاح و شرایط موجود در پرونده اشاره کرده و رای دادگاه‌ها را ناصواب دانسته و به نقض رای و ارجاع پرونده به دادگاه تجدیدنظر برای رسیدگی مجدد حکم می‌دهد. دیوان به ماده 1131 قانون مدنی و شرایط عرفی برای استفاده از حق فسخ تاکید کرده و بیان می‌کند که وضعیت زوجه و عدم امکان تمتع از زوجه، توجیه‌پذیری پرداخت مهریه را زیر سوال می‌برد. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/08/25 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: چنانچه زوج امید به درمان زوجه داشته باشد و به همین جهت درخواست فسخ نکاح نکند؛ بلکه پس از نامیدی از درمان درخواست فسخ نکاح نماید این امر منافاتی با فوریت فسخ ندارد. رای خلاصه جریان پرونده الف- گزارش پرونده مطالبه مهریه: در تاریخ 1392/09/24 خانم م.پ. به استناد تصاویر مصدق سند ازدواج شماره 9204 - 1391/03/25 دفتر ازدواج شماره... مشهد و شناسنامه دادخواستی به خواسته صدور حکم بر تادیه مهریه مندرج در سند ازدواج به میزان 180 عدد سکه تمام بهار آزادی به طرفیت آقای م.غ. م. ب. مبلغ 3/100/000 ریال با احتساب جمیع خسارات هزینه های دادرسی تقدیم و توضیح می دهد به موجب سند ازدواج این جانب همسر دائمی و شرعی خوانده می باشم چون مهریه حق مسلم من است به استناد ماده 1082 قانون مدنی و مواد 198 - 519 - 515 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی تقاضای رسیدگی و صدور حکم را دارم ب - گزارش پرونده فسخ نکاح: در تاریخ 1392/11/16 آقای م.غ. با وکالت آقایان ر.ش. و ح.ب. وکلای پایه دوم مرکز امور مشاوران حقوقی قوه قضائیه به استنادتصاویر رونوشت مصدق سند ازدواج و شناسنامه دعوای تقابل مبنی بر فسخ نکاح به طرفیت خانم م.پ. تقدیم و وکلای خواهان دعوای تقابل توضیح می دهند موکل اینجانبان به موجب سند ازدواج همسر دائمی خوانده است و مهریه او 180 عدد سکه بهار آزادی است ن. ب. ا. زوجه دارای بیماری هستند امکان تمکین خاص با وی مقدور نیست و مداوای نامبرده نتیجه ای نداشته است و ن. ب. ا. این بیماری در زمان عقد وجود داشته است و موکل از آن اطلاعی نداشته و امکان برقراری زناشویی در وضعیت فعلی مقدور نیست لذا با تقدیم دادخواست تقاضای رسیدگی و صدور حکم وفق خواسته را داریم. هر دو پرونده برای رسیدگی به شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی مشهد ارجاع می‌گردد دادگاه با توام نمودن پرونده ها در تاریخ 1392/11/16 با حضور زوجین و احد از وکلای زوج تشکیل جلسه می دهد زوجه اظهار می‌دارد خواسته ب. ش. د. تقدیمی است. وکیل زوج اظهار می‌دارد چون خواهان پرونده اولیه مطالبه مهریه خود را نموده حال با عنایت به اینکه خوانده دعوای تقابل دچار بیماری است که نزدیکی با او از سوی موکل مقدور نیست ایشان دارای (آلت تناسلی) نمی‌باشد و اقدام به عمل جراحی نموده ولی فایده ای هم نداشته و این موضوع باعث شده موکل نتواند از زوجه استمتاع نماید با تقدیم دادخواست تقاضای صدور حکم فسخ نکاح را دارم و برای بررسی این امر جلب نظر پزشکی قانونی ضرورت دارد. زوجه اظهار می‌دارد من این مسئله را کتمان نکردم بلکه اطلاعی از قضیه نداشتم بعد از ازدواج مطلع شدم که امکان نزدیکی وجود ندارد به پزشک مراجعه کردیم و به رضایت ایشان عمل جراحی انجام دادم بعد ایشان با من عمل نزدیکی را انجام داد. زوج اظهار می‌دارد مجرای تناسلی ایشان مسدود م. ب. و بعد از عمل هم من نزدیکی انجام ندادم یعنی نمی شد انجام بدهم دادگاه پس از استماع اظهارات طرفین، زوجه را با شرح وضعیت او به پزشکی قانونی معرفی می کند. مرکز پزشکی قانونی مشهد در تاریخ 1392/12/20 به دادگاه اعلام می کند از خانم م.پ. صاحب عکس الصاقی معاینه به عمل آمد در دستگاه تناسلی خارجی فرم زنانه و طبیعی دارد در معاینه داخلی مدخل باز اما امکان دخول کمی بیشتر از یک بند انگشت م. ب. و بعدازآن مسدود است طبق گزارش بیمارستانی در تاریخ 1391/08/07 (نامبرده) تحت عمل جراحی واژن سازی مصنوعی با استفاده از پیوند قرار گرفته است. دادگاه با تعیین وقت دادرسی طرفین را برای اخذ توضیح دعوت می‌نماید دادگاه در تاریخ 1393/01/31 با حضور زوجین و وکیل زوج تشکیل جلسه می دهد و مفاد گواهی پزشکی قانونی را به آنان تفهیم می کند و از آقای م.غ. سئوال می کند پس ازاینکه مطلع شدید امکان زناشویی و نزدیکی ممکن نیست چرا در مقام فسخ نکاح اقدام نکردید؟ نامبرده اظهار می‌دارد پس از عمل جراحی، پزشک معالج به من گفتند از این پس امکان زناشویی وجود دارد باید 20 روز صبر کنی من بیست روز صبرم کردم دیدم موضع عمل عفونی شده صبر کردم بعدا معلوم شد که امکان برقرار نزدیکی وجود ندارد با ایشان صحبت کردم با این وضع من نمی توانم صبر کنم ایشان گفتند هر جور است من می خواهم زندگی بکنم. دادگاه از زوج سئوال می کند قبل از اینکه زوجه در مورد مهریه اقدام نکرده بود چرا دادخواست فسخ نکاح را مطرح نکردید نامبرده اظهار می‌دارد او به اتهام ایراد ضرب وجرح علیه من شکایت کرد و من درگیر بودم خانم پ. اظهار می‌دارد من مهریه ام را می خواهم دادگاه پایان رسیدگی را اعلام و طی رای شماره --- - 1393/02/06 که در ماشین نویسی دادنامه به شماره 00169 - 1393/02/06 ثبت می‌شود با شرح دعاوی زوجه و زوج و احراز رابطه زوجیت و نظریه پزشکی قانونی در خصوص وضعیت دستگاه تناسلی زوجه و انجام عمل جراحی و توضیحات زوج در مورد عدم اقدام فسخ نکاح پس از عمل جراحی و مدافعات زوجه دادگاه استدلال می کند اولا مستند دعوای زوجه سند رسمی است و از طرف خوانده نیز مورد انکار قرار نگرفته و ثانیا به استناد ماده 1131 قانون مدنی حق خیار فسخ برای زوجین امری فوری است و از سوی دیگر مدت طولانی از زمان اطلاع زوج از عدم امکان تمکین خاص از ناحیه زوجه منقضی گردیده و از طرف دیگر زوج در مقابل سئوال دادگاه علت عدم اقدام فوری به فسخ نکاح را جهت غیر از عدم علم به فوریت و عدم علم به حق فسخ اعلام داشته خصوصا اینکه وضعیت فعلی جامعه که کسب اطلاع از وکلا و مشاورین حقوقی امر بسیار سهل و آسان بوده چنانچه در این پرونده نیز پس از اقدام زوجه به مطالبه مهریه زوج وکیل انتخاب نموده لذا به استناد ماده 1082 قانون مدنی و ماده 515 قانون آیین دادرسی مدنی رای بر الزام زوج به پرداخت یک صد و هشتاد سکه تمام بهار آزادی به انضمام هزینه دادرسی د. ح. زوجه صادر و اعلام می‌نماید و اما در مورد دعوای تقابل راجع به فسخ نکاح ب. ت. ب. مراتب فوق الذکر حکم به رد دعوای را صادر می کند که پس از ابلاغ رای آقای م.غ. با وکالت آقای ….الف. نسبت به آن تجدیدنظرخواهی می کند شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی به موضوع رسیدگی و طی رای شماره --- - 1393/04/12 دادنامه تجدیدنظرخواسته را به استناد ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی تایید و استوار می‌نماید رای در تاریخ 1393/04/21 به وکیل زوج ابلاغ و آقای ….الف. در تاریخ 1393/05/06 نسبت به آن فرجام خواهی می کند که پرونده پس از تبادل لوایح به دیوان عالی کشور ارسال و برای رسیدگی باین شعبه ارجاع می‌گردد. لایحه وکیل ف. خ. ب. هنگام قرائت گزارش و شور مطالعه خواهد گردید. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل است پس از قرائت گزارش آقای ق.طیبی عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور بر دادنامه فرجام خواسته مالا ایراد وارد است: زیرا: 1 - ماده 1131 قانون مدنی مقرر می‌دارد خیار فسخ فوری است و اگر طرفی که حق فسخ دارد بعد از اطلاع به علت فسخ، نکاح را فسخ نکند خیار او ساقط می‌شود به شرط این که علم به حق و فوریت آن داشته باشد، تشخیص مدتی که برای امکان استفاده از خیار لازم بوده به نظر عرف و عادت است. 2 - برابر گواهی اداره کل پزشکی قانونی استان خراسان رضوی به شماره 00731 - 1/1392/04/02 مورخ 1392/12/20 پس از معاینه از خانم م.پ. فرزند ع مرکز مذکور به طور صریح و بدون ابهام اعلام می کند (...دستگاه تناسلی خارجی فرم زنانه و طبیعی دارد در معاینه داخلی مدخل باز اما امکان دخول کمی بیشتر از یک بند انگشت م. ب. و بعدازآن مسدود است، طبق گزارش بیمارستانی در تاریخ 1391/08/07 تحت عمل جراحی واژن سازی مصنوعی با استفاده از پیوند قرارگرفته است) تاریخ ازدواج حسب سند نکاحیه 1391/09/03 بوده و تاریخ تقدیم دادخواست فسخ نکاح 1392/11/16 م. ب.. حسب مندرجات پرونده و اظهارات زوج این است که نامبرده ظاهرا پس از مشاهده دستگاه تناسلی زوجه آن را به صورت طبیعی دیده که نظریه پزشکی دلیل این امر است وقتی خواست با زنش نزدیکی نماید متوجه گردید امکان نزدیکی اصلا وجود ندارد و بنا به گفته نامبرده زوجه فاقد آلت تناسلی م. ب. و در این وضعیت زوج مواجه با اشکال اساسی برای تمتع از زوجه قرار می‌گیرد که به علت ملاحظه و حجب و حیا و به اصطلاح عامه آبروداری که مستقیما متوجه زوجه بوده موافقت می کند زوجه تحت عمل جراحی قرار بگیرد چون تصور نامبرده این بوده است که با عمل جراحی ساده که غالبا در این مورد پیش می‌آید مشکل قابل رفع م. ب. و برابر نظریه پزشکی در تاریخ 1391/08/07 زوجه تحت عمل جراحی قرار می‌گیرد پس از انجام عمل زوج امیدوار می‌شود پس ازآن ادامه زندگی مشترک و برقراری ارتباط زناشویی امکان پذیر خواهد بود وقتی متوجه نوع عمل واژن سازی مصنوعی با استفاده از پیوند می‌شود باز مدتی صبر می کند تا عفونت ناشی از عمل مذکور مرتفع گردد این بار وقتی متوجه می‌شود باوجود عمل واژن سازی مصنوعی امکان نزدیکی وجود ندارد در مقام فسخ نکاح بر میآید گواهی پزشکی حکایت دارد با انجام واژن سازی مصنوعی با پیوند مجرای دستگاه تناسلی زوجه بیشتر از یک (بند) انگشت بازنیست یعنی در حقیقت امکان برقراری نزدیکی بین زوجین وجود ندارد با وصف فوق و طی مراحل یادشده امید زوج برای ادامه زندگی به یاس مبدل شد و تنها راه نجات از این وضعیت را فسخ نکاح دانسته است حسب مندرجات پرونده وضعیت اولیه دستگاه تناسلی زوجه و بعد وضعیت حادث در نتیجه عمل، ب. ت. ب. موقعیت درمانی کشور فراهم نمودن مقدمات آن و انجام عمل جراحی و طی درمان و رفع عفوت مجرای (تا یک بند انگشت) خودبه خود و بالاجبار زمان نسبتا زیادی را باید گذراند تا وضعیت به حالت عادی درآید که متاسفانه این نتیجه هم حاصل نشده است از طرفی حسب گواهی پزشکی ارائه شده از سوی زوجه، بین زن و شوهر درگیری شدید واقع شده و زوج برابر شکایت زوجه به پرداخت دیات متعدد محکوم شده است که نتیجه آن نداشتن زمان برای طرح دعوا فسخ نکاح م. ب.. به صراحت ماده 1131 قانون مدنی آگاهی زوج برای استفاده از حق فسخ نکاح وقتی برای زوج حاصل شده که پس از عمل جراحی امید خود را برای ادامه زندگی از دست داده است و با همه تلاش نتوانست مشکل اساسی زوجه را حل نماید. هرچند استفاده از حق فسخ، حسب ماده مذکور فوری است اما در ادامه آن قانونگذار فوریت را مشروط به علم صاحب حق از فوریت دانسته و استفاده از خیار فسخ را به نظر عرف و عادت جامعه واگذار نموده است. به نظر این شعبه با شرح جریان امر و ملاحظات خانوادگی در این مورد فوریت استفاده از حق خیار فسخ بنا بر عرف حاکم در این مورد به موقع اعمال شده است و استدلال دادگاه ها در این قسمت ناصواب و قابل پذیرش نیست از طرفی وضعیت زوجه که قطعا خود از آن بی اطلاع نبوده و با پیگیری امر در مورد اینکه آیا قاعده می‌شود یا خیر و عدم قاعدگی وی به چه علت بوده توجیه قانونی ندارد وضعیت دستگاه تناسلی زوجه و انسداد مجرای خاص و عدم استمتاع زوج از بضع، محکومیت زوج به پرداخت 180 عدد سکه بهار آزادی مخالف قانون و عدالت است چه مردی که نتواند از زوجه خود متمتع گردد محکومیت وی به تحویل 180 عدد سکه بهار آزادی بر مبنای و هدف طرفین از تشکیل زندگی مشترک چگونه میتواند توجیه پذیر باشد، اصولا پرداخت تمام مهریه به زوجه هرچند بر اساس سند رسمی ازدواج بر قرار شده ولی با وضعیت زوجه با عدم احراز صحت دستگاه تناسلی وی و سپس استفاده از آن و ظاهرا عدم وجود بکارت خلاف مقررات قانونی و شرعی است در حقیقت ما به ازاء پرداخت مهریه کدام است و در مقابل کدام تمتع؟ اقتضاء امر این بوده است دادگاه محترم تجدیدنظر استان خراسان رضوی با تعیین وقت دادرسی و دعوت اصحاب دعوا در خصوص مدت زندگی مشترک و زمان اقدامات مربوط به درمان تحقیق و بررسی لازم معمول گردد از زوجه در خصوص وضعیت وی و اینکه به هنگام بلوغ آیا نامبرده عادت زنانگی را دیده است یا خیر و در صورتی که زوجه مدعی عادت زنانگی گردد مشارالیها برای بررسی آن به پزشکی قانونی معرفی و پس از استماع اظهارات طرفین و در صورت لزوم تحقیق از کسان و بستگان آنان آنگاه مبادرت به صدور رای نماید فلذا به استناد بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب سال 1379 رای فرجام خواسته نقض و پرونده برای رسیدگی مجدد به شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی ارجاع می‌گردد. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - مستشار طیبی - اسلامی