تکلیف دادگاه در فرض عدم پذیرش نظریه داوران

رأی شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده : 9309984160100429 شماره دادنامه : 9409970925700135 شعبه : شعبه چهل و دوم دیوان عالی کشور تاریخ : 1394/04/31-12:11 قاضی : یداله علیزاده قاضی : حمید رضا محمد باقری قاضی : احمد خان بیگی خلاصه جریان پرونده حسب محتویات پرونده، خانم س. س. به تاریخ 1394/5/12 دادخواستی به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش ( حکم طلاق ) به طرفیت زوج خوانده آقای م. م.پ. تقدیم دادگستری شهرستان هشترود نموده و توضیح داده که: به موجب سند نکاحیه، اینجانبه با خوانده محترم ازدواج دائم کرده و زندگی زناشویی شروع و صاحب یک فرزند مشترک به نام شروین نُه ساله می باشیم.نظر به سوء معاشرت و سوء رفتار زوج و ضرب و شتم مکرّر بنده از سوی ایشان و وجود مشکلات روحی و روانی و اعتیاد شدید وی به مواد مخدر و فحاشی و عدم امنیّت جانی و عسروحرج اینجانبه، مستنداً به مواد قانون موضوعه،تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش برای اجرای صیغه طلاق دارم. تقاضای ارجاع امر به کارشناس می نمایم و شهود نیز دارم که در صورت لزوم معرفی می نمایم . پرونده جهت رسیدگی به شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی هشترود ارجاع گردیده است . دادگاه پس از جری تشریفات قانونی به تاریخ 1393/6/17 در وقت مقرر با حضور خواهان و وکیل وی و همچنین خوانده تشکیل جلسه دادرسی داده و زوجه خ. ا. د. که: خوانده اعتیاد به مواد مخدر از نوع شیشه و تریاک دارد و ایشان مبادرت به خود زنی می کند. بنده امنیت جانی ندارم.خوانده بیکار است.پدر خوانده به پدرم زنگ زدند تا بنده را به منزل بیاورند، ایشان فحاشی می نمایند. ثمره ازدواج یک فرزند مشترک به نام شروین متولد 1384 م. ب.. در پیش پدرش زندگی می کند. از سال 1390 در منزل پدرم سکونت دارم . وکیل خواهان نیز اظهار داشته خوانده دعوی در بیمارستان قائم شهر کرج بستری بودند . خ. د. پ. اظهار داشته درنوزده سالگی با خواهان ازدواج نموده ام و ده سال زندگی مشترک داشتیم. متادون زیر نظر پزشک مصرف می کردم تا سال 1390 و بعد از سال 1390 تصمیم گرفتم متادون را ترک کنم. پزشک گفته بود که باید مصرف متادون را کم کم کاهش دهید. از سال 1390 متادون را ترک نموده ام و در شرکت صدرا مشغول هستم . در موقع ترک متادون از ناحیة بنده مقرر گردید که به مدت یک ماه خواهان به منزل پدرش بروند. بعد از اینکه ترک کردم،چندین بار به منزل پدر زنم مراجعه کردم و ایشان حاضر به مراجعت به منزل نشدند و پدر زنم گفتند که باید چهار ماه سپری شود تا اطمینان حاصل نماییم که ترک کرده ای . حاضرم هر گونه تعهدی به خواهان بدهم.حدود سه سال است هیچگونه موادی مصرف نکرده ام . خواهان بیان نمودند که خوانده ازدواج مجدد کرده وخانواده وی این موضوع را به بنده گفته است. خ. پ. د. که ازدواج کرده ام و به خاطر اینکه پدر خواهان با پدر بنده اختلاف دارند،به همین جهت اجازه زندگی مشترک را نمی دهند و ن. ب. ا. خواهان تمکین نمی کردند از دادگاه درخواست صدور حکم تمکین را نموده ام،که هنوز در این خصوص رأی صادر نکرده است . دادگاه به لحاظ عدم صلح و سازش طرفین، مبادرت به ارجاع امر به داوری نموده است . آقای … س. به عنوان داور زوجه و آقای … به عنوان داور زوج تعیین و معرفی شده اند . داوران زوجین طی نظریة مشترک کتبی به دادگاه اعلام داشته اند که تلاش نمودیم تا زوجه از طلاق انصراف نماید و با زوج نیز تماس گرفته شد و لکن پاسخ نداد. صدور گواهی عدم امکان سازش به مصلحت زوجین م. ب. . دادگاه ختم دادرسی را اعلام و به شرح دادنامه شماره 1085 مورخ 1393/9/16 و با استدلال به اینکه: با عنایت به اوراق و محتویات پرونده ، اظهارات خواهان وخوانده و ملاحظه نظریه داوران ، خواسته را متّکی به دلیل اثباتی تشخیص نداده و به استناد ماده 197 قانون آیین دادرسی مدنی، حکم بر بطلان دعوی خواهان صادر نموده است . پس از ابلاغ رأی صادره، زوجه خانم س. س. با تقدیم دادخواست نسبت به آن اعتراض و تجدیدنظرخواهی کرده و در لایحه تقدیمی اجمالاً اعلام داشته که رأی دادگاه وفق مقررات قانونی و منطبق با اصول دادرسی صادر نشده و دادگاه به دلایل ابرازی اینجانبه توجه ننموده است. خوانده خود اقرار به مصرف مواد مخدر نموده و دلیلی بر ترک آن ارائه نکرده است. دلیل اعتیاد شدید ایشان بستری شدن در بیمارستان بوده، اگر ترک کرده بود چرا در بیمارستان دیگری مجدداً بستری شده است. علاوه از آن،از شرط ضمن عقد نیز تخلّف نموده و حق وکالت در طلاق برای زوجه ایجاد شده است،لذا شرط ضمن عقد محقق شده است.تقاضای نقض رأی صادره را دارم . پس از انجام تبادل لوایح و به لحاظ عدم وصول پاسخ از سوی ت. ن. خ. ، پرونده به مرجع تجدیدنظر ارسال گردیده است . شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی نسبت به تجدیدنظرخواهی رسیدگی و به شرح دادنامه شماره 1830 مورخ 1393/12/25 و با استدلال به اینکه: سبب دعوی از ناحیه ت. ن. خ. ( خواهان بدوی ) عسروحرج اعلام گردیده و تغییر آن به شرط وکالت در طلاق در مرحله تجدیدنظر صحیح نیست و پس از سپری شدن مهلت مقرّر در ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی، امکان تغییر نحوه دعوی وجود ندارد وا عتراض مؤثّری به عمل نیامده است. به استناد ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی ،با رد تجدیدنظرخواهی ، رأی تجدیدنظرخواسته را تأیید نموده است . پس از ابلاغ رأی تجدیدنظر ، زوجه خانم س. س. با تقدیم دادخواست فرجامی نسبت به آن اعتراض کرده و اجمالاً در لایحه تقدیمی با تکرار مطالب مطرح شده در مرحله تجدیدنظر اعلام داشته که دلایل اثباتی اینجانب اعتیاد زوج به مواد مخدر وعدم امنیّت جانی بوده و اینکه ایشان ترک نکرده است و استدلال دادگاه تجدیدنظر به تغییر نحوة دعوی موجّه نبوده و تغییر داده نشده،از جمله دلایل اثباتی تحقق شرط ضمن عقد و حق وکالت در طلاق است وعسروحرج را نفی نمی کند.تقاضای نقض دادنامه صادره را دارم . پس از تبادل لوایح و وصول پاسخ فرجام خوانده اجمالاً دائر بر اینکه خواهان بدوی خارج از مهلت قانونی، خواسته خود را تغییر داده وچندین سال است بدون عذر موجّه زندگی مشترک را ترک نموده، اینجانب دارای شغل مناسب و درآمد مُکفی برای امرار و معاش می باشم و تقاضای تأیید دادنامه صادره را دارم. پرونده به دیوان عالی کشور ارسال وجهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است . هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید . پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دادیار دیوان عالی کشور اجمالاً مبنی بر : تقاضای صدور رأی شایسته موافق موازین قانونی را دارم.در خصوص دادنامه شماره 1830 مورخ 1393/12/25 فرجام خواسته، مشاوره نموده و چنین رأی می دهد : رأی شعبه فرجام خواهی خانم س. س. به طرفیت آقای م. م.پ. ،نسبت به دادنامه شماره 1830 مورخ 1393/12/25 شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی که در تأیید رأی شماره 1085 مورخ 1393/9/16 شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان هشترود اصدار یافته و به موجب آن حکم بر بطلان دعوی زوجه خواهان صادر شده است، ب. ت. ب. محتویات پرونده و نقایص ذیل الذکر موجّه و قابل پذیرش م. ب. . 1- زوجه خواهان ( ف. خ. ) در خصوص اثبات عسروحرج خویش به اعتیاد شدید و مستمر زوج و بستری شدن چندین باره وی در بیمارستان وعدم ترک اعتیاد نامبرده استناد جسته است. محاکم بدوی و تجدیدنظر در خصوص موضوع و بررسی آخرین وضعیت اعتیاد زوج تحقیق لازم را به عمل نیاورده و نامبرده را جهت تست و آزمایش اعتیاد معرفی ننموده و صرفاً به ادعای وی در خصوص ترک اعتیاد اکتفاء کرده اند.حتی استعلام لازم از مراکز بیمارستانی در مورد صحت و سُقم ترک اعتیاد زوج نیز انجام نشده است و با این وصف صدور رأی بر بطلان دعوی، موجّه نبوده و واجد منقصت قانونی است . 2- زوجه خواهان علاوه بر اعتیاد زوج در اثبات عسروحرج خویش،به سوء رفتار و معاشرت نامبرده وعدم امنیّت جانی خود تمسّک کرده و در دادخواست تقدیمی خواستار معرفی شهود خود به دادگاه در این خصوص گردیده و لیکن اقدام به تحقیق و رسیدگی لازم صورت نگرفته است، که ضرورت دارد به دلایل و مدارک ابرازی اصحاب دعوی توجّه و مورد بررسی قرار گیرد . 3- حسب مفاد ماده 27 قانون حمایت خانواده مصوّب 1391 ،چنانچه دادگاه نظریه داوران زوجین را نپذیرد مکلّف است با ذکر دلیل در رأی صادره رد نماید. در مانحن فیه داوران به طور کتبی و مشترکاً به دادگاه اعلام داشته اند که تلاش و مساعی آنها برای صلح وسازش مثمر ثمر واقع نگردیده و مصلحت زوجین صدور گواهی عدم امکان سازش ( حکم طلاق ) م. ب. و لکن دادگاه در این خصوص نیز ب. ت. ب. مفارقت حدود سه ساله زوجین، بررسی و استدلالی در رد آن ذکر ننموده است . 4- ب. ت. ب. مقررات تبصره الحاقی به ماده 1130 قانون مدنی، دادگاه مکلّف است در مصادیق ادعایی عسروحرج اعم از مصرّح مانند بندهای 2 و 4 مذکور در آن ( مطرح در این پرونده ) و یا موارد غیر مصرّح ذیل تبصره فوق الذکر،بررسی وتحقیق لازم را انجام داده و سپس مبادرت به صدور حکم مقتضی نماید . لهذا با عنایت به مراتب فوق، به استناد بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی وانقلاب در امور مدنی، رأی فرجام خواسته نقض و پرونده جهت رسیدگی مجدّد به دادگاه تجدیدنظر صادرکننده رأی منقوض ارجاع می شود . /15-94/5/26 شعبه چهل و دوم دیوان عالی کشور رئیس : دکتر …: عبدالعلی احمد خان بیگی فهرست شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی تکلیف دادگاه در فرض عدم پذیرش نظریه داوران در تاریخ 10 خرداد 1400، دیوان عالی کشور به پرونده‌ای رسیدگی کرد که در آن، زوجه با ارائه دادخواستی به دادگاه عمومی حقوقی شهرستان، درخواست طلاق به دلیل عسر و حرج از زوج را مطرح نمود. زوجه به مدت هجده سال با زوج زندگی کرده و به دلیل وجود اختلافات و عدم امکان سازش، درخواست طلاق را ارائه کرده بود. در خلال رسیدگی، زوجه ادعا کرد که به علت خیانت و تهدیدات زوج، در وضعیت عسر و حرج قرار دارد و به این موضوع استناد کرد. <br>دادگاه بدوی به دلیل عدم ارائه دلایل موجه از سوی زوجه برای اثبات عسر و حرج، حکم به بطلان دعوی صادر کرد. زوجه به این رای اعتراض و درخواست تجدیدنظر نمود، اما دادگاه تجدیدنظر نیز با تایید رای بدوی، به عدم وجود دلایل کافی در اثبات عسر و حرج اشاره کرد. <br>در نهایت، دیوان عالی کشور با نقض رای صادره، پرونده را به دادگاه تجدیدنظر ارجاع داد و خواستار بررسی جامع‌تر و توجه به شرایط شخصی زوجه و عسر و حرج واقعی شد. دیوان همچنین به مواد قانونی مرتبط، از جمله ماده 1130 قانون مدنی و بند الف ماده 401 و بند 5 ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی، استناد نمود. تاریخ دادنامه قطعی: 1400/03/10 پیام: در دعوای طلاق، دادگاه مکلف است در صورت نپذیرفتن نظریه داوران در رد آن استدلال نماید. رای خلاصه جریان پرونده حسب محتویات پرونده خانم م. و. پ. فرزند ی. در تاریخ 99/5/6 دادخواستی را به طرفیت اقای ع. ش. ن. فرزند ا. به خواسته طلاق به درخواست زوجه (طلاق عسر و حرجی) تقدیم دادگستری شهرستان *نموده است.که جهت رسیدگی به شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی این دادگستری ارجاع گردیده است. خ. د. ت. خواسته خود اعلام نموده است: حدود هجده سال است.که بعقد دائمی خوانده در امده و دو سال است.که جدا از هم زندگی می نماییم و بدلیل اختلافات موجود و مستندا به بند 2 از شروط ضمن عقد و تحقق عسر وحرج تقاضای صدور حکم طلاق را دارم. ( 10 ) در اولین جلسه رسیدگی خ. ا. ن. است: به علت دست به زدن و خیانت همسرش در عسر وحرج قراردارد.، یک دادنامه محکومیت بر علیه ایشان دارم. دو سال است.با یکدیگر زندگی نمی کنیم. در مورد مهریه و نفقه اقدام شد و در خصوص اجرت المثل وجهیزیه نیز اقدام خواهد شد، فرزند مشترک نداریم، دادنامه محکومیت ایشان دائر بر ایراد ضرب و جرح دارم. که منع تعقیب صادر شد. خ. د. پ. اظهار داشت: دعوی تمکین بنفع من صادر شده است.بنده تهدید نکردم خانم … میکرد که تابلو نداشت و من رفتم انجا و گفتم برگرد سر زندگی رفت شکایت کرد. ( 19 ) دادگاه قرار ارجاع امر بداوری را صادر و اعلام نموده است. ( 20 ) داور زوج در نظریه منعکس در صفحه 29 پرونده اعلام نموده است: زوجه حاضر به سازش زندگی نیست و امکان سازش فراهم نمیباشد. ( 29 ) داور زوجه نیز اعلام نمود: زوجه نباید بدلایل و توجیهات شخصی حاضر به زندگی نیست لذا تلاش ایشان جهت ایجاد صلح و سازش به نتیجه نرسیده است. ( 33 ) دادگاه در تاریخ 99/6/29 ختم رسیدگی را اعلام نموده و ب. ت. ب. دادخواست تنظیمی و جمیع اوراق و محتویات پرونده به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نموده است: ن. ب. ا. خواهان دلیل موجهی جهت اثبات عسر و حرج به دادگاه ارائه ننموده و دادنامه شماره *صادره از شعبه *موجب احراز عسر و حرج نگردیده و ب. ت. ب. نظر قاضی محترم مشاور منعکس در صفحه 38 پرونده مستندا به ماده 1257 قانون مدنی و ماده 197 قانون آیین دادرسی مدنی دعوی خ. ر. و. ندانسته و حکم به بطلان دعوی صادر و اعلام می‌نماید. ( 41 ) زوجه به رای صادره اعتراض نموده و در لایحه تجدیدنظرخواهی اعلام نموده است.که: 1 - زوج به استناد رای کیفری محکوم به شلاق شده است.و ب. ت. ب. بند 2 و 9 عقد نامه مجازات تعزیری را از موارد عسر وحرج دانسته و این محکومیت در رابطه با تهدید ایشان صورت گرفته است. 2 - در مورد مهریه ایشان مبادرت به ارائه قولنامه جعلی با برادرش نموده است.که در شعبه *منجر به صدور حکم بر بطلان دعوی ایشان گردید. لذا ب. ت. ب. اختلاف چندین ساله وجود عسر و حرج محرز است.تقاضای رسیدگی دارم. ( 49 - 50 ) پرونده به دادگاه‌های تجدیدنظر *ارسال و جهت رسیدگی به شعبه *ارجاع گردیده است. زوج در پاسخ به تجدیدنظرخواهی زوجه اعلام نموده است. 1 - دادخواست تمکین به نفع بنده صادر شده. 2 - تنها رایی که علیه بنده صادر شده در رابطه با شکایت تهدید که ان هم بناحق صادر شده و گواهان شاکی در ان پرونده اظهارات خود را پس گرفتند. 3 - قاضی مشاور و قاضی دادگاه بدوی عسر وحرج زوجه را احراز ننمودند. 4 - اگر قرار باشد. با هر مساله کوچک حکم طلاق صادر گردد. دیگر هیچ خانواده ای در امنیت نخواهد بود. ( 53 ) 5 - بنده همسرم را دوست دارم. و بارها از وی دعوت به بازگشت به زندگی نمودم. ( 58 ) دادگاه تجدیدنظر نیز در تاریخ 99/10/11 ختم رسیدگی را اعلام نموده و ب. ت. ب. اینکه از سوی ت. ن. خ. د. ا. م. از دادرسی دلیل اثباتی در جهت وجود عسر و حرج ارائه نگردیده و صدور دادنامه موافق موازین قانونی صادر شده است.دادگاه مستندا به ماده 358 و بند الف ماده 368 قانون آیین دادرسی مدنی با رد تجدیدنظر خواهی مبادرت به تایید دادنامه یادشده نموده است. ( 65 ) زوجه از رای صادره فرجامخواهی نموده و با بیان مطالب گذشته در لایحه فرجامخواهی تقاضای رسیدگی و نقض دادنامه صادره را نموده است، پرونده در این راستا به دیوانعالی کشور ارسال و جهت رسیدگی به شعبه پانزدهم دیوان ارجاع شده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای دکتر ح. ح. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره *مورخ 99/10/11 فرجامخواسته مشاوره نموده و چنین رای می دهد. فرجامخواهی خانم م. و. پ. فرزند ی. نسبت به دادنامه شماره *مورخ 99/10/11 صادره از شعبه *که به موجب ان با تایید دادنامه بدوی شماره *مورخ 99/6/29 صادره از شعبه *حکم به بطلان دعوی با خواسته الزام زوج به طلاق به جهت عسر وحرج صادر گردیده است. به شرح ذیل وارد است: 1 *مفاد ماده 27 قانون حمایت خانواده دادگاه مکلف است.در صورت نپذیرفتن نظریه داوران در رد ان استدلال نماید. در این پرونده هر دو داور نظر به عدم امکان سازش اعلام نظر نمودند و دادگاه محترم هیچگونه استدلالی در رد نظریه انان تبیین ننموده است. 2 - حکم تمکین ز. د. ت. 97/12/20 صادرگریده است.و محکومیت زوج با تهام تهدید به اسیدپاشی در تاریخ 98/7/13 و موخر به ان صادر شده است. 3 - خواسته خواهان براساس تحقق شرط و عسر و حرج مطرح گردیده است.که دادگاه محترم صرفا در خصوص موضوع عسر و حرج اظهارنظر نموده است.و دادنامه از این جهت نیز واجد نقص م. ب.. 4 - دو سال جدایی و مفارقت جسمانی و طرح دعاوی مختلف فیما بین زوجین حاکی از عمق اختلاف انان بوده و نشان دهنده ان است.که طلاق عاطفی میان انان محقق گردیده و زوج در واقع خواهان تداوم زندگی است.که در واقع وجود خارجی ندارد. لذا دادنامه صادره بدلیل وجود نقص قابل تایید نمیباشد. مقرر میگردد. پرونده به دادگاه تجدیدنظر اعاده تا با استفاده از جامعیتی که در قاعده پر ارج عسر و حرج وجود دارد. با بررسی همه جانبه و جلوگیری از ضرر روحی و روانی بیشتر و ب. ت. ب. عوامل شخصی زوجه واینکه قانونگذار با وضع تبصره ماده 1130 قانون مدنی دائره مشمول مصادیق عسر وحرج را به هر عنوان مستحدث توسعه داده و دست دادگاه‌ها را در جهت حل مشکل زنان بازگذاشته است.علیهذا رای صادره نقض و رسیدگی بعدی به استناد بند الف از ماده 401 و نیز بند 5 از ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی به همان شعبه صادرکننده رای منقوض محول میگردد. تا با بررسی همه جانبه و ب. ت. ب. این مطلب که دوام و استحکام رابطه زوجین براساس مودت قلبی که یک امر درونی است.محقق میگردد. و ب. ت. ب. نهی شارع مقدس از کالمعلقه نمودن زنان براساس ایه شریفه 129 از سوره مبارکه نسای رای مقتضی را صادر فرمایند./ا 400/3/18 رییس شعبه: ج. ق. مستشار: دکتر ح. ح. موضوع این پرونده درخواست زوجه برای صدور گواهی عدم امکان سازش به دلیل سوء معاشرت، اعتیاد به مواد مخدر و عدم امنیت جانی است. زوجه در دادخواست خود به مشکلات روحی و روانی ناشی از رفتار زوج اشاره کرده و همچنین درخواست ارجاع به کارشناس و معرفی شهود را مطرح نموده است. دادگاه بدوی پس از بررسی، با استناد به ماده 197 قانون آیین دادرسی مدنی، دعوی زوجه را باطل اعلام کرد. زوجه به این رای اعتراض و درخواست تجدیدنظر نمود و در مرحله تجدیدنظر، دادگاه با استناد به ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی، رای بدوی را تایید کرد و به عدم تغییر نحوه دعوی اشاره کرد. زوجه مجدداً نسبت به این رای فرجام‌خواهی کرد و در لایحه خود به دلایل اثباتی از جمله اعتیاد زوج و عدم امنیت جانی اشاره نمود. دیوان عالی کشور پس از بررسی، به نقایص رسیدگی در محاکم بدوی و تجدیدنظر اشاره کرده و اعلام نمود که تحقیق لازم در خصوص وضعیت اعتیاد زوج و ادعای سوء رفتار وی انجام نشده است. همچنین، داوران نیز به مصلحت صدور گواهی عدم امکان سازش اشاره کرده بودند. در نهایت، دیوان عالی کشور با استناد به بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی، رای تجدیدنظر را نقض و پرونده را برای رسیدگی مجدد به دادگاه تجدیدنظر ارجاع داد. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/03/03 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در دعاوی طلاق چنانچه دادگاه نظریه داوران زوجین را نپذیرد مکلّف است با ذکر دلیل در رای صادره، نظر آنها را رد نماید و نمی تواند بدون استدلال، بر خلاف نظر داوران حکم بدهد. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه چهل و دوم دیوان عالی کشور تاریخ: 1394/04/31 - 12 : 11 قاضی: یداله علیزاده قاضی: حمید رضا محمد باقری قاضی: احمد خان بیگی حسب محتویات پرونده، خانم س. س. به تاریخ 1394/05/12 دادخواستی به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش (حکم طلاق) به طرفیت زوج خوانده آقای م. م.پ. تقدیم دادگستری شهرستان هشترود نموده و توضیح داده که: به موجب سند نکاحیه، اینجانبه با خوانده محترم ازدواج دائم کرده و زندگی زناشویی شروع و صاحب یک فرزند مشترک به نام شروین نُه ساله می باشیم.نظر به سوء معاشرت و سوء رفتار زوج و ضرب و شتم مکرّر بنده از سوی ایشان و وجود مشکلات روحی و روانی و اعتیاد شدید وی به مواد مخدر و فحاشی و عدم امنیّت جانی و عسروحرج اینجانبه، مستندا به مواد قانون موضوعه،تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش برای اجرای صیغه طلاق دارم. تقاضای ارجاع امر به کارشناس می نمایم و شهود نیز دارم که در صورت لزوم معرفی می نمایم. پرونده جهت رسیدگی به شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی هشترود ارجاع گردیده است. دادگاه پس از جری تشریفات قانونی به تاریخ 1393/06/17 در وقت مقرر با حضور خواهان و وکیل وی و همچنین خوانده تشکیل جلسه دادرسی داده و زوجه خ. ا. د. که: خوانده اعتیاد به مواد مخدر از نوع شیشه و تریاک دارد و ایشان مبادرت به خود زنی می کند. بنده امنیت جانی ندارم.خوانده بیکار است.پدر خوانده به پدرم زنگ زدند تا بنده را به منزل بیآورند، ایشان فحاشی می نمایند. ثمره ازدواج یک فرزند مشترک به نام شروین متولد 1384 م. ب.. در پیش پدرش زندگی می کند. از سال 1390 در منزل پدرم سکونت دارم. وکیل خواهان نیز اظهار داشته خوانده دعوی در بیمارستان قائم شهر کرج بستری بودند. خ. د. پ. اظهار داشته درنوزده سالگی با خواهان ازدواج نموده ام و ده سال زندگی مشترک داشتیم. متادون زیر نظر پزشک مصرف می کردم تا سال 1390 و بعد از سال 1390 تصمیم گرفتم متادون را ترک کنم. پزشک گفته بود که باید مصرف متادون را کم کم کاهش دهید. از سال 1390 متادون را ترک نموده ام و در شرکت صدرا مشغول هستم. در موقع ترک متادون از ناحیه بنده مقرر گردید که به مدت یک ماه خواهان به منزل پدرش بروند. بعد از اینکه ترک کردم،چندین بار به منزل پدر زنم مراجعه کردم و ایشان حاضر به مراجعت به منزل نشدند و پدر زنم گفتند که باید چهار ماه سپری شود تا اطمینان حاصل نماییم که ترک کرده ای. حاضرم هر گونه تعهدی به خواهان بدهم.حدود سه سال است هیچگونه موادی مصرف نکرده ام. خواهان بیان نمودند که خوانده ازدواج مجدد کرده وخانواده وی این موضوع را به بنده گفته است. خ. پ. د. که ازدواج کرده ام و به خاطر اینکه پدر خواهان با پدر بنده اختلاف دارند،به همین جهت اجازه زندگی مشترک را نمی دهند و ن. ب. ا. خواهان تمکین نمی کردند از دادگاه درخواست صدور حکم تمکین را نموده ام،که هنوز در این خصوص رای صادر نکرده است. دادگاه به لحاظ عدم صلح و سازش طرفین، مبادرت به ارجاع امر به داوری نموده است. آقای … س. به عنوان داور زوجه و آقای … به عنوان داور زوج تعیین و معرفی شده اند. داوران زوجین طی نظریه مشترک کتبی به دادگاه اعلام داشته اند که تلاش نمودیم تا زوجه از طلاق انصراف نماید و با زوج نیز تماس گرفته شد و لکن پاسخ نداد. صدور گواهی عدم امکان سازش به مصلحت زوجین م. ب.. دادگاه ختم دادرسی را اعلام و به شرح دادنامه شماره --- مورخ 1393/09/16 و با استدلال به اینکه: با عنایت به اوراق و محتویات پرونده، اظهارات خواهان وخوانده و ملاحظه نظریه داوران، خواسته را متّکی به دلیل اثباتی تشخیص نداده و به استناد ماده 197 قانون آیین دادرسی مدنی، حکم بر بطلان دعوی خواهان صادر نموده است. پس از ابلاغ رای صادره، زوجه خانم س. س. با تقدیم دادخواست نسبت به آن اعتراض و تجدیدنظرخواهی کرده و در لایحه تقدیمی اجمالا اعلام داشته که رای دادگاه وفق مقررات قانونی و منطبق با اصول دادرسی صادر نشده و دادگاه به دلایل ابرازی اینجانبه توجه ننموده است. خوانده خود اقرار به مصرف مواد مخدر نموده و دلیلی بر ترک آن ارائه نکرده است. دلیل اعتیاد شدید ایشان بستری شدن در بیمارستان بوده، اگر ترک کرده بود چرا در بیمارستان دیگری مجددا بستری شده است. علاوه از آن،از شرط ضمن عقد نیز تخلّف نموده و حق وکالت در طلاق برای زوجه ایجاد شده است،لذا شرط ضمن عقد محقق شده است.تقاضای نقض رای صادره را دارم. پس از انجام تبادل لوایح و به لحاظ عدم وصول پاسخ از سوی تجدیدنظرخوانده، پرونده به مرجع تجدیدنظر ارسال گردیده است. شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی نسبت به تجدیدنظرخواهی رسیدگی و به شرح دادنامه شماره --- مورخ 1393/12/25 و با استدلال به اینکه: سبب دعوی از ناحیه ت. ن. خ. (خواهان بدوی) عسروحرج اعلام گردیده و تغییر آن به شرط وکالت در طلاق در مرحله تجدیدنظر صحیح نیست و پس از سپری شدن مهلت مقرّر در ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی، امکان تغییر نحوه دعوی وجود ندارد وا عتراض موثّری به عمل نیامده است. به استناد ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی ،با رد تجدیدنظرخواهی، رای تجدیدنظرخواسته را تایید نموده است. پس از ابلاغ رای تجدیدنظر، زوجه خانم س. س. با تقدیم دادخواست فرجامی نسبت به آن اعتراض کرده و اجمالا در لایحه تقدیمی با تکرار مطالب مطرح شده در مرحله تجدیدنظر اعلام داشته که دلایل اثباتی اینجانب اعتیاد زوج به مواد مخدر وعدم امنیّت جانی بوده و اینکه ایشان ترک نکرده است و استدلال دادگاه تجدیدنظر به تغییر نحوه دعوی موجّه نبوده و تغییر داده نشده،از جمله دلایل اثباتی تحقق شرط ضمن عقد و حق وکالت در طلاق است وعسروحرج را نفی نمی کند.تقاضای نقض دادنامه صادره را دارم. پس از تبادل لوایح و وصول پاسخ فرجام خوانده اجمالا دائر بر اینکه خواهان بدوی خارج از مهلت قانونی، خواسته خود را تغییر داده وچندین سال است بدون عذر موجّه زندگی مشترک را ترک نموده، اینجانب دارای شغل مناسب و درآمد مُکفی برای امرار و معاش می باشم و تقاضای تایید دادنامه صادره را دارم. پرونده به دیوان عالی کشور ارسال وجهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر: تقاضای صدور رای شایسته موافق موازین قانونی را دارم.در خصوص دادنامه شماره --- مورخ 1393/12/25 فرجام خواسته، مشاوره نموده و چنین رای می دهد: فرجام خواهی خانم س. س. به طرفیت آقای م. م.پ. ،نسبت به دادنامه شماره --- مورخ 1393/12/25 شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی که در تایید رای شماره --- مورخ 1393/09/16 شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان هشترود اصدار یافته و به موجب آن حکم بر بطلان دعوی زوجه خواهان صادر شده است، ب. ت. ب. محتویات پرونده و نقایص ذیل الذکر موجّه و قابل پذیرش م. ب.. 1 - زوجه خواهان (ف. خ.) در خصوص اثبات عسروحرج خویش به اعتیاد شدید و مستمر زوج و بستری شدن چندین باره وی در بیمارستان وعدم ترک اعتیاد نامبرده استناد جسته است. محاکم بدوی و تجدیدنظر در خصوص موضوع و بررسی آخرین وضعیت اعتیاد زوج تحقیق لازم را به عمل نیاورده و نامبرده را جهت تست و آزمایش اعتیاد معرفی ننموده و صرفا به ادعای وی در خصوص ترک اعتیاد اکتفاء کرده اند.حتی استعلام لازم از مراکز بیمارستانی در مورد صحت و سُقم ترک اعتیاد زوج نیز انجام نشده است و با این وصف صدور رای بر بطلان دعوی، موجّه نبوده و واجد منقصت قانونی است. 2 - زوجه خواهان علاوه بر اعتیاد زوج در اثبات عسروحرج خویش،به سوء رفتار و معاشرت نامبرده وعدم امنیّت جانی خود تمسّک کرده و در دادخواست تقدیمی خواستار معرفی شهود خود به دادگاه در این خصوص گردیده و لیکن اقدام به تحقیق و رسیدگی لازم صورت نگرفته است، که ضرورت دارد به دلایل و مدارک ابرازی اصحاب دعوی توجّه و مورد بررسی قرار گیرد. 3 - حسب مفاد ماده 27 قانون حمایت خانواده مصوّب 1391 ،چنانچه دادگاه نظریه داوران زوجین را نپذیرد مکلّف است با ذکر دلیل در رای صادره رد نماید. در مانحن فیه داوران به طور کتبی و مشترکا به دادگاه اعلام داشته اند که تلاش و مساعی آنها برای صلح وسازش مثمر ثمر واقع نگردیده و مصلحت زوجین صدور گواهی عدم امکان سازش (حکم طلاق) م. ب. و لکن دادگاه در این خصوص نیز ب. ت. ب. مفارقت حدود سه ساله زوجین، بررسی و استدلالی در رد آن ذکر ننموده است. 4 - ب. ت. ب. مقررات تبصره الحاقی به ماده 1130 قانون مدنی، دادگاه مکلّف است در مصادیق ادعایی عسروحرج اعم از مصرّح مانند بندهای 2 و 4 مذکور در آن (مطرح در این پرونده) و یا موارد غیر مصرّح ذیل تبصره فوق الذکر،بررسی وتحقیق لازم را انجام داده و سپس مبادرت به صدور حکم مقتضی نماید. لهذا با عنایت به مراتب فوق، به استناد بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، رای فرجام خواسته نقض و پرونده جهت رسیدگی مجدّد به دادگاه تجدیدنظر صادرکننده رای منقوض ارجاع می‌شود. / 15 - 94/5/26