شرط انفساخ عقد بیع به دلیل عدم پرداخت چک

رأی خلاصه جریان پرونده خانم م.ح. د. ب. ط. آقای م.ح. به خواسته 1- انفساخ عقد بیع موضوع مبایعه نامه 31637 مورخ 18/12/90 م. ب. 010/000/50 ریال 2- الزام خوانده به استرداد مبیع م. ب. 010/000/50 ریال و. . . تقدیم محاکم عمومی همدان نموده و توضیح داده، طبق مبایعه نامه مورخ 18/12/90 اقدام به انعقاد بیع با خوانده در خصوص سه دانگ از شش دانگ مشاع از یک قطعه زمین به مساحت 42/120 مترمربع به پلاک ثبتی شماره. . . . واقع در بخش یک همدان در قبال 000/000/200/2 ریال نموده ام. در مبایعه نامه مقرر گردیده ثمن معامله طی چند فقره چک تأدیه گردد و به موجب شرط ضمن عقد مندرج در مبایعه نامه شرط گردید «درصورتی که هر فقره از چک ها وصول نگردد این قرارداد به خودی به خود فسخ گردیده و ملک در اختیار فروشنده م. ب.»; مع الأسف چک شماره 40/714148/1316 مورخ 25/2/91 به مبلغ 000/000/190 تومان عهده بانک م. به دلیل فقدان موجودی منجر به گواهی عدم پرداخت شده و وجه آن تأدیه نگردید. لذا شرط ضمن عقد تحقق یافته و موجب فسخ خودبه خود و انفساخ عقد بیع گردیده است و درخواست طبق خواسته دارم. شعبه 4 دادگاه عمومی همدان پس از دستور تعیین وقت و دعوت متداعیین دادگاه با حضور وکیل خواهان و شخص خوانده تشکیل، دادگاه پس از استماع اظهارات وکیل خواهان و ثبت لایحه تقدیمی وی و همچنین دفاعیات خوانده، در پایان جلسه دستور استعلام وضعیتی ثبتی ملک صادر که پس از وصول پاسخ اداره ثبت، ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه 00400796 مورخ 20/9/92 این چنین مبادرت به صدور حکم نموده است «. . . . نظر به مجموع اوراق و محتویات و صرف نظر از وصول وجه چک موصوف توسط وکیل خواهان (همسر وی) در مورخ 5/6/91 از بانک محال علیه و سپس توافق وکیل مذکور (همسر خواهان بنام آقای ع.ی.) در همان تاریخ با خوانده جهت اعلام رضایت نسبت به همدیگر در دادگستری همدان (که البته وکیل خ. د. ج. دادگاه مدعی عزل وکیل موصوف نگردیده) چون برخلاف آنچه خ. د. د. مطروحه در مورد شرط ضمن عقد قید نموده باملاحظه قرارداد مشخص می گردد شرط مذکور بدین نحو قید گردیده «درصورتی که هر فقره از چک ها در موعد مقرر وصول نگردد این قرارداد به خودی خود فسخ گردیده و ملک در اختیار فروشنده م. ب.»; که دادگاه با بررسی مدارک ارائه شده از سوی خوانده به ویژه گواهی شماره 36-2588 مورخ 28/2/91 صادره از بانک محال علیه و صورتحساب صادره از همان بانک ملاحظه می نماید در «موعد مقرر»; یعنی تاریخ قیدشده در روی چک (25/2/91) وجه چک موصوف در بانک تأدیه گردیده بود لکن خواهان جهت وصول آن مراجعه ای ننموده است بنابراین شرط قیدشده در قرارداد با عدم مراجعه خواهان به بانک در موعد مقرر منتفی گردیده و دیگر قابل استناد از جانب خواهان نمی باشد، بنابراین دادگاه دفاعیات خوانده را موجه ندانسته و با عنایت به اصل لزوم قراردادها دیگر حقی برای خواهان متصور ندانسته و با استناد ماده 197 آیین دادرسی مدنی حکم به بی حقی خواهان در دعوی مطروحه صادرواعلام می گردد . . . وکیل خواهان ظرف مهلت مقرر پس از اتمام مدت تجدیدنظرخواهی، دادخواست فرجامی تقدیم که پس از طی تشریفات قانونی پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع شده است، دادخواست فرجامی و لایحه دفاعیه ف. خ. ب. هنگام شور قرائت خواهد شد. به تاریخ بالا هیئت شعبه تشکیل پس از قرائت گزارش عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره انجام چنین رأی می دهد. رأی شعبه دیوان عالی کشور یراد موجه و مؤثری بر دادنامه فرجام خواسته به شماره 00400796 مورخ 20/9/92 شعبه 4 دادگاه عمومی همدان که موجبات نقض آن را فراهم آورد به عمل نیامده است و ن. ب. ا. رأی مطابق قانون و دلایل موجود در پرونده صادر گردیده، مستنداً به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی با ردّ فرجام خواهی، رأی مذکور ابرام و پرونده اعاده می شود. رئیس شعبه 18 دیوان عالی کشورـ مستشار احمدی ـ شمس فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی شرط انفساخ عقد بیع به دلیل عدم پرداخت چک در تاریخ 20 مرداد 1393، دیوان عالی کشور به یک پرونده رسیدگی کرد که خ. ب. خ. انفساخ عقد بیع و الزام به استرداد مبیع طرح دعوی کرده بود. خواهان ادعا نمود که بر اساس مبایعه‌نامه‌ای که در تاریخ 18 اسفند 1390 تنظیم شده، سه دانگ از شش دانگ یک قطعه زمین را به مبلغ 2,200,000 ریال خریداری کرده و بر اساس شرط ضمن عقد، در صورت عدم وصول چک‌ها، قرارداد به‌طور خودکار فسخ می‌شود. وی اعلام کرد که چک به دلیل عدم موجودی وصول نشده و بنابراین قرارداد باید منفسخ گردد. <br>پس از بررسی مستندات و دفاعیات طرف مقابل، دادگاه عمومی همدان اعلام کرد که چک در موعد مقرر وصول شده و عدم مراجعه خواهان برای دریافت وجه، موجب منتفی شدن شرط فسخ گردیده است. بر این اساس، دادگاه حکم به بی‌حقی خواهان صادر کرد. خواهان در مهلت مقرر درخواست فرجام‌خواهی نمود و دیوان عالی کشور پس از بررسی پرونده، به این نتیجه رسید که ایراد موجهی بر حکم دادگاه عمومی وجود ندارد و بر اساس ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی، حکم را تایید و پرونده را اعاده کرد. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/05/20 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: چنانچه در معامله شرط شود در صورت عدم پرداخت وجه چک در موعد مقرر معامله فسخ شده محسوب می‌شود؛ در صورتی که در موعد مندرج در چک معادل آن وجه در حساب صادرکننده باشد اما در روز ارائه چک به بانک چک به جهت کسر موجودی با گواهی عدم پرداخت مواجه شود شرط فاسخ محقق نشده است چراکه در تاریخ مقرر در چک معادل آن وجه در بانک موجود بوده است. رای خلاصه جریان پرونده خانم م.ح. د. ب. ط. آقای م.ح. به خواسته 1 - انفساخ عقد بیع موضوع مبایعه نامه 31637 مورخ 18/12/90 م. ب. 010/000/50 ریال 2 - الزام خوانده به استرداد مبیع م. ب. 010/000/50 ریال و... تقدیم محاکم عمومی همدان نموده و توضیح داده، طبق مبایعه نامه مورخ 18/12/90 اقدام به انعقاد بیع با خوانده در خصوص سه دانگ از شش دانگ مشاع از یک قطعه زمین به مساحت 42/120 مترمربع به پلاک ثبتی شماره.... واقع در بخش یک همدان در قبال 200/000/000/2 ریال نموده ام. در مبایعه نامه مقرر گردیده ثمن معامله طی چند فقره چک تادیه گردد و به موجب شرط ضمن عقد مندرج در مبایعه نامه شرط گردید «در صورتی که هر فقره از چک ها وصول نگردد این قرارداد به خودی به خود فسخ گردیده و ملک در اختیار فروشنده م. ب.»; مع الاسف چک شماره 40/714148/1316 مورخ 25/2/91 به مبلغ 190/000/000 تومان عهده بانک م. به دلیل فقدان موجودی منجر به گواهی عدم پرداخت شده و وجه آن تادیه نگردید. لذا شرط ضمن عقد تحقق یافته و موجب فسخ خودبه خود و انفساخ عقد بیع گردیده است و درخواست طبق خواسته دارم. شعبه --- دادگاه عمومی همدان پس از دستور تعیین وقت و دعوت متداعیین دادگاه با حضور وکیل خواهان و شخص خوانده تشکیل، دادگاه پس از استماع اظهارات وکیل خواهان و ثبت لایحه تقدیمی وی و همچنین دفاعیات خوانده، در پایان جلسه دستور استعلام وضعیتی ثبتی ملک صادر که پس از وصول پاسخ اداره ثبت، ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه --- مورخ 20/9/92 این چنین مبادرت به صدور حکم نموده است «.... نظر به مجموع اوراق و محتویات و صرف نظر از وصول وجه چک موصوف توسط وکیل خواهان (همسر وی) در مورخ 5/6/91 از بانک محال علیه و سپس توافق وکیل مذکور (همسر خواهان به نام آقای ع.ی.) در همان تاریخ با خوانده جهت اعلام رضایت نسبت به همدیگر در دادگستری همدان (که البته وکیل خ. د. ج. دادگاه مدعی عزل وکیل موصوف نگردیده) چون برخلاف آنچه خ. د. د. مطروحه در مورد شرط ضمن عقد قید نموده باملاحظه قرارداد مشخص می‌گردد شرط مذکور بدین نحو قید گردیده «در صورتی که هر فقره از چک ها در موعد مقرر وصول نگردد این قرارداد به خودی خود فسخ گردیده و ملک در اختیار فروشنده م. ب.»; که دادگاه با بررسی مدارک ارائه شده از سوی خوانده به ویژه گواهی شماره 36 - 2588 مورخ 28/2/91 صادره از بانک محال علیه و صورتحساب صادره از همان بانک ملاحظه می‌نماید در «موعد مقرر»; یعنی تاریخ قیدشده در روی چک ( 25/2/91 ) وجه چک موصوف در بانک تادیه گردیده بود لکن خواهان جهت وصول آن مراجعه ای ننموده است بنابراین شرط قیدشده در قرارداد با عدم مراجعه خواهان به بانک در موعد مقرر منتفی گردیده و دیگر قابل استناد از جانب خواهان نمی‌باشد، بنابراین دادگاه دفاعیات خوانده را موجه ندانسته و با عنایت به اصل لزوم قراردادها دیگر حقی برای خواهان متصور ندانسته و با استناد ماده 197 آیین دادرسی مدنی حکم به بی حقی خواهان در دعوی مطروحه صادر و اعلام می‌گردد... وکیل خواهان ظرف مهلت مقرر پس از اتمام مدت تجدیدنظرخواهی، دادخواست فرجامی تقدیم که پس از طی تشریفات قانونی پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع شده است، دادخواست فرجامی و لایحه دفاعیه ف. خ. ب. هنگام شور قرائت خواهد شد. به تاریخ بالا هیات شعبه تشکیل پس از قرائت گزارش عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره انجام چنین رای می دهد. رای شعبه دیوان عالی کشور یراد موجه و موثری بر دادنامه فرجام خواسته به شماره 00400796 مورخ 20/9/92 شعبه --- دادگاه عمومی همدان که موجبات نقض آن را فراهم آورد به عمل نیامده است و ن. ب. ا. رای مطابق قانون و دلایل موجود در پرونده صادر گردیده، مستندا به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی با ردّ فرجام خواهی، رای مذکور ابرام و پرونده اعاده می‌شود. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور- مستشار