عسر و حرج زوجه به جهت تدلیس زوج

رأی خلاصه جریان پرونده حسب محتویات پرونده آقای …. ت. به وکالت از خانم …. الف. به طرفیت آقای م. الف. خ. به خواسته صدور حکم طلاق به جهت حصول شرایط مندرج در سند ازدواج و عسر و حرج به دادگاههای عمومی حقوقی شهرستان تبریز تقدیم که به شعبه 16 ارجاع و طی آن اعلام داشته « به دلالت سند نکاحیه ... عقد زوجیت تحت شماره 22301 - 93/1/22 ... به صورت دائم ثبت شده است ... زوج حین عقد ازدواج خود را مجرد معرفی نموده است ... متأسفانه پس از اندک زمانی از سپری شدن از واقعه نکاح متوجه گردیده است که زوج با خانم … به نام الف. الف. به صورت موقت مزدوج بوده است ... با عنایت به مراتب فوق و اینکه خوانده دعوی به نوعی موکله را تدلیس نموده و با فریب دادن موکله با عنوان تجرد ... ازدواج دائم نموده است ... با این اوصاف دوام زوجیت نیز موجب عسر و حرج موکله شده ... و موضوع از مصادیق ماده 1130 قانون مدنی بوده ...»; شعبه مرجوع الیه وقت رسیدگی تعیین و طرفین را دعوت نموده که بدین منظور جلسه دادگاه در تاریخ 93/11/1 با حضور زوجین و وکلای هرکدام تشکیل شده وکیل خ. ا. د. « ... در زمان عقد نکاح زوج خود را مجرد معرفی نموده است لکن موکل متعاقب آن متوجه شده است که ایشان دارای همسر موقت هستند ... با عنایت به اینکه زوجه از این موضوع کراهت حاصل گردیده در عسر و حرج به سر می برد ... زوجه غیر مدخوله هست ...»; وکیل خوانده اعلام داشته « موکل اینجانب قبل از ازدواج با خواهان محترم یک نوبت ازدواج موقت داشته است که بنا به اظهار موکل قبل از ازدواج با وی درمیان گذاشته و حتی خود زوجه نیز قبلاً ازدواج ناموفقی تجربه کرده بودند ... اولاً - در دوره زوجیت خواهان، ازدواجی اعم از دائم و موقت، موکل اینجانب انجام نداده بلکه ازدواج موقت موکل به قبل از ازدواج با خواهان بر می گردد ... و طبق ماده 1130 قانون مدنی عسر و حرج به وجود شرایطی را عنوان کرده که ادامه زندگی مشترک را با مشقت روبرو نماید درحالیکه در زمان زوجیت ایشان شرایط جدیدی حاصل نشده بلکه زوجیت موقت قبلی نیز پایان پذیرفته است.»; خ. ن. ا. داشته « قبل از عقد با خواهان با خانم م. الف. ازدواج موقت کرده بودم که اول مهرماه 1393 مدت عقد منقضی شد.»; وکیل خواهان مجدداً اشعار داشته « خوانده محترم دعوی اقرار به وجود همسر دیگری در حین ازدواج داشته و در سند ازدواج نیز اعلام نموده است همسر دیگری ندارد به نوعی موکله را تدلیس نموده است ... به عبارتی صفت تجرد شرط ازدواج بوده که اساساً عقد بر آن متبانی است»; دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر نموده که متعاقب آن زوجین داوران خود را معرفی و داوران طبق نظریات ابرازی اعلام داشته اند تلاش آنها در جهت اصلاح ذات البین و صلح و سازش طرفین مقدور نگردیده دادگاه با اعلام ختم رسیدگی به شرح دادنامه شماره 00565 - 94/4/31 با این استدلال که مدارک و دلائلی که موجبات عسر و حرج زندگی زوجه را فراهم نماید ارائه نشده دعوی خواهان را غیر وارد تشخیص و حکم به بطلان دعوی صادر نموده است دادنامه صادره به طرفین ابلاغ شده آقای …. ت. به وکالت از زوجه به رأی صادره اعتراض و با تقدیم دادخواست تجدیدنظر درخواست رسیدگی مجدد را نموده که د. ا. م. پرونده به شعبه 5 دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی ارجاع و شعبه مرجوع الیه مذکور در وقت فوق العاده پرونده را تحت نظر قرار داده و با اعلام ختم رسیدگی به شرح دادنامه شماره 01031 - 94/7/13 تجدیدنظرخواهی را رد و ب. ت. ب. اینکه دادنامه تجدیدنظرخواسته مطابق موازین قانونی اصدار یافته آن را تأیید نموده است پس از ابلاغ دادنامه به طرفین وکیل زوجه ضمن اعتراض به رأی صادره در مهلت قانونی دادخواست فرجام تقدیم و تقاضای رسیدگی نموده که در این راستا پرونده به دیوانعالی کشور ارسال و پس از ثبت و جری تشریفات قانونی به این شعبه ارجاع گردیده است.هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … و اوراق پرونده درخصوص دادنامه شماره 01031 - 94/7/13 تجدیدنظرخواسته مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی متن رأی فرجام خواهی خانم …. الف. با وکالت آقای …. ت. به طرفیت آقای م. الف. خ. نسبت به دادنامه شماره 01031 - 94/7/13 شعبه چهارم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی متضمن تأیید دادنامه شماره 00565 - 94/4/31 شعبه 16 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان تبریز مشعر بر صدور حکم به بطلان دعوی درخور پذیرش بوده و وارد م. ب. زیرا - اولاً - عقد واقع شده فیمابین ف. خ. و فرجامخوانده مبنیاً بر صفت تجرد واقع شده و بدین خاطر نیز زوج در هنگام وقوع عقد برخلاف واقع خود را « مجرد »; معرفی نمود که این اقدام زوج نوعی فریب و تدلیس نسبت به زوجه محسوب می شود. ( چرا که در حین عقد، زوج دارای همسر دیگری بوده است که این موضوع را ظاهراً از زوجه ( ف. خ. ) کتمان نموده است ) - ثانیاً - مطابق تبصره الحاقی به ماده 1130 قانون مدنی مصادیق عسر و حرج حصری نبوده و در صورتیکه دادگاه به هر نحو ممکن عسر و حرج زوجه را احراز کند می تواند مبادرت به صدور حکم طلاق نماید در ما نحن فیه نیز ممکن است زوجه با یادآوری اینکه شوهرش قبلاً با فرد دیگری ازدواج نموده و این امر را از وی مخفی کرده برایش آزار دهنده باشد و از این جهت به عسر و حرج و مشقت بیفتد - ثانیاً - وکیل ز. ا. د. موکل قبل از ازدواج، موضوع نکاح موقت خود را با خواهان در میان گذاشته بوده که در این خصوص لازم است بررسی و تحقیق مقتضی معمول و اگر زوج در این رابطه شاهدی معرفی نموده تحقیق گردد علیهذا بنابمراتب مرقوم با استناد به مواد 371 ( بند 5 ) و 401 ( بند الف ) ضمن نقض دادنامه فرجامخواسته رسیدگی مجدد به همان دادگاه صادر کننده رأی منقوض ارجاع می گردد. شعبه پانزدهم دیوان عالی کشور رئیس: جعفر قدیانی عضو معاون: مرتضی شریفی عضو معاون: سید محمود تولیت فهرست خلاصه جریان پرونده متن رأی نقد رأی عسر و حرج زوجه به جهت تدلیس زوج در تاریخ 28 شهریور 1395، دیوان عالی کشور به پرونده‌ای رسیدگی کرد که در آن، خواهان درخواست صدور حکم طلاق به دلیل تدلیس و عسر و حرج ناشی از عدم اعلام ازدواج موقت زوج قبل از عقد دائم را مطرح کرده بود. خواهان ادعا کرد که زوج در زمان عقد خود را مجرد معرفی کرده و این امر موجب عسر و حرج زوجه شده است. در مقابل، خوانده مدعی شد که ازدواج موقت قبل از عقد با خواهان بوده و در زمان زوجیت، ازدواج دیگری نداشته است. دادگاه بدوی به دلیل عدم ارائه مدارک کافی مبنی بر عسر و حرج، دعوی را غیر وارد تشخیص داده و حکم به بطلان آن صادر کرد. این حکم در دادگاه تجدیدنظر نیز تایید شد. سپس فرجام‌خواهی خواهان به دیوان عالی کشور ارجاع گردید و دیوان با استناد به ماده 1130 قانون مدنی و تبصره الحاقی آن، ضمن نقض دادنامه تجدیدنظر، رسیدگی مجدد به دادگاه بدوی را ارجاع داد. دیوان اعلام کرد که عدم افشای ازدواج موقت و معرفی خود به عنوان مجرد، نوعی تدلیس محسوب می‌شود و ممکن است به عسر و حرج زوجه منجر گردد. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/06/28 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی عقد نکاح مبنیا بر صفت تجرد زوج واقع شده باشد اما وی در زمان عقد نکاح متاهل بوده و این امر را مخفی کرده باشد، این موضوع، فریب و تدلیس نسبت به زوجه محسوب بوده و از می‌تواند از مصادیق عسر و حرج در زندگی مشترک باشد. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه پانزدهم دیوان عالی کشور تاریخ: 1394/10/26 - 13 : 19 قاضی: سید محمود تولیت قاضی: جعفر قدیانی قاضی: مرتضی شریفی حسب محتویات پرونده آقای …. ترابی به وکالت از خانم …. اولاد نبی به طرفیت آقای … به خواسته صدور حکم طلاق به جهت حصول شرایط مندرج در سند ازدواج و عسر و حرج به دادگاه‌های عمومی حقوقی شهرستان تبریز تقدیم که به شعبه --- ارجاع و طی آن اعلام داشته « به دلالت سند نکاحیه... عقد زوجیت تحت شماره 22301 - 93/1/22 ... به صورت دائم ثبت شده است... زوج حین عقد ازدواج خود را مجرد معرفی نموده است... متاسفانه پس از اندک زمانی از سپری شدن از واقعه نکاح متوجه گردیده است که زوج با خانم … به نام الف. افشار به صورت موقت مزدوج بوده است... با عنایت به مراتب فوق و اینکه خوانده دعوی به نوعی موکله را تدلیس نموده و با فریب دادن موکله با عنوان تجرد... ازدواج دائم نموده است... با این اوصاف دوام زوجیت نیز موجب عسر و حرج موکله شده... و موضوع از مصادیق ماده 1130 قانون مدنی بوده...»; شعبه مرجوع الیه وقت رسیدگی تعیین و طرفین را دعوت نموده که بدین منظور جلسه دادگاه در تاریخ 93/11/1 با حضور زوجین و وکلای هرکدام تشکیل شده وکیل خ. ا. د. «... در زمان عقد نکاح زوج خود را مجرد معرفی نموده است لکن موکل متعاقب آن متوجه شده است که ایشان دارای همسر موقت هستند... با عنایت به اینکه زوجه از این موضوع کراهت حاصل گردیده در عسر و حرج به سر می برد... زوجه غیر مدخوله هست...»; وکیل خوانده اعلام داشته « موکل اینجانب قبل از ازدواج با خواهان محترم یک نوبت ازدواج موقت داشته است که بنا به اظهار موکل قبل از ازدواج با وی درمیان گذاشته و حتی خود زوجه نیز قبلا ازدواج ناموفقی تجربه کرده بودند... اولا - در دوره زوجیت خواهان، ازدواجی اعم از دائم و موقت، موکل اینجانب انجام نداده بلکه ازدواج موقت موکل به قبل از ازدواج با خواهان بر می‌گردد... و طبق ماده 1130 قانون مدنی عسر و حرج به وجود شرایطی را عنوان کرده که ادامه زندگی مشترک را با مشقت روبرو نماید درحالی که در زمان زوجیت ایشان شرایط جدیدی حاصل نشده بلکه زوجیت موقت قبلی نیز پایان پذیرفته است.»; خ. ن. ا. داشته « قبل از عقد با خواهان با خانم … موقت کرده بودم که اول مهرماه 1393 مدت عقد منقضی شد.»; وکیل خواهان مجددا اشعار داشته « خوانده محترم دعوی اقرار به وجود همسر دیگری در حین ازدواج داشته و در سند ازدواج نیز اعلام نموده است همسر دیگری ندارد به نوعی موکله را تدلیس نموده است... به عبارتی صفت تجرد شرط ازدواج بوده که اساسا عقد بر آن متبانی است»; دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر نموده که متعاقب آن زوجین داوران خود را معرفی و داوران طبق نظریات ابرازی اعلام داشته اند تلاش آنها در جهت اصلاح ذات البین و صلح و سازش طرفین مقدور نگردیده دادگاه با اعلام ختم رسیدگی به شرح دادنامه شماره --- - 94/4/31 با این استدلال که مدارک و دلائلی که موجبات عسر و حرج زندگی زوجه را فراهم نماید ارائه نشده دعوی خواهان را غیر وارد تشخیص و حکم به بطلان دعوی صادر نموده است دادنامه صادره به طرفین ابلاغ شده آقای …. ترابی به وکالت از زوجه به رای صادره اعتراض و با تقدیم دادخواست تجدیدنظر درخواست رسیدگی مجدد را نموده که د. ا. م. پرونده به شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی ارجاع و شعبه مرجوع الیه مذکور در وقت فوق العاده پرونده را تحت نظر قرار داده و با اعلام ختم رسیدگی به شرح دادنامه شماره --- - 94/7/13 تجدیدنظرخواهی را رد و ب. ت. ب. اینکه دادنامه تجدیدنظرخواسته مطابق موازین قانونی اصدار یافته آن را تایید نموده است پس از ابلاغ دادنامه به طرفین وکیل زوجه ضمن اعتراض به رای صادره در مهلت قانونی دادخواست فرجام تقدیم و تقاضای رسیدگی نموده که در این راستا پرونده به دیوانعالی کشور ارسال و پس از ثبت و جری تشریفات قانونی به این شعبه ارجاع گردیده است.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره --- - 94/7/13 تجدیدنظرخواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: فرجام خواهی خانم …. اولاد نبی با وکالت آقای …. ترابی به طرفیت آقای م. ابراهیمی خدایی نسبت به دادنامه شماره --- - 94/7/13 شعبه چهارم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی متضمن تایید دادنامه شماره --- - 94/4/31 شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی شهرستان تبریز مشعر بر صدور حکم به بطلان دعوی درخور پذیرش بوده و وارد م. ب. زیرا - اولا - عقد واقع شده فیمابین ف. خ. و فرجامخوانده مبنیا بر صفت تجرد واقع شده و بدین خاطر نیز زوج در هنگام وقوع عقد برخلاف واقع خود را « مجرد »; معرفی نمود که این اقدام زوج نوعی فریب و تدلیس نسبت به زوجه محسوب می‌شود. (چرا که در حین عقد، زوج دارای همسر دیگری بوده است که این موضوع را ظاهرا از زوجه (ف. خ.) کتمان نموده است) - ثانیا - مطابق تبصره الحاقی به ماده 1130 قانون مدنی مصادیق عسر و حرج حصری نبوده و در صورتی که دادگاه به هر نحو ممکن عسر و حرج زوجه را احراز کند می‌تواند مبادرت به صدور حکم طلاق نماید در ما نحن فیه نیز ممکن است زوجه با یادآوری اینکه شوهرش قبلا با فرد دیگری ازدواج نموده و این امر را از وی مخفی کرده برایش آزار دهنده باشد و از این جهت به عسر و حرج و مشقت بیفتد - ثانیا - وکیل ز. ا. د. موکل قبل از ازدواج، موضوع نکاح موقت خود را با خواهان در میان گذاشته بوده که در این خصوص لازم است بررسی و تحقیق مقتضی معمول و اگر زوج در این رابطه شاهدی معرفی نموده تحقیق گردد علیهذا بنا به مراتب مرقوم با استناد به مواد 371 (بند 5 ) و 401 (بند الف) ضمن نقض دادنامه فرجامخواسته رسیدگی مجدد به همان دادگاه صادر کننده رای منقوض ارجاع می‌گردد.