معیار احراز عسر و حرج زوجه در زندگی مشترک

رأی شعبه دیوان عالی کشور بموجب دادنامه شماره 9409976178100201 ــ 94/5/10 صادره از شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی ل. در خصوص دعاوی مطروحه از ناحیه خانم ز. م. بطرفیت شوهرش آقای ع. ح. بخواسته های طلاق بلحاظ عسر و حرج و مطالبه نفقه و مهریه و استرداد جهیزیه و مطالبه اجرت المثل ایام زندگی مشترک و نیز در خصوص دعوی آقای ع. ح. بطرفیت خانم ز. م. بخواسته حضانت فرزند مشترک دختر زوجین بنام ز. ح. متولد 86/10/17 مطابق با 27 ذیحجه سال 1428هجری قمری دادگاه با لف پرونده ها رسیدگی توأم و با تعیین جلسات متعدد دعوت زوجین به دادرسی و استماع اظهارات آنان و ارجاع امر به داوری و ارجاع امر به کارشناسی و یک سلسله رسیدگی در خصوص دعوی طلاق بلحاظ وجود عسر و حرج در ادامه زوجیت با این استدلال که خواهان دلیلی برای اثبات ادعای خود ارائه نداده و از طرف دیگر قبلاً هم دعوی طلاق را در شعبه هشتم دادگاه خانواده اهواز مطرح نموده که طی دادنامه شماره 930997611100941 ــ 93/6/31 حکم به رد دعوی خواهان صادر و اعلام گردیده و در خصوص نفقه هم بلحاظ عدم تمکین و ناشزه بودن ایشان حکم به رد دعوی صادر و اعلام نموده و در خصوص دعوی مطالبه مهریه بلحاظ صدور حکم و قطعی شدن در حال اجرا بودن آن مستنداً به بند 6 ماده 84 قانون آئین دادرسی مدنی و در خصوص استرداد جهیزیه بلحاظ استرداد دعوی از سوی خواهان مستنداً به بند ب از ماده 107 قانون مرقوم قرار رد دعوی صادر و اعلام نموده است و در خصوص مطالبه اجرت المثل ایام زناشوئی و زندگی مشترک با آقای ع. ح. با جلب نظر کارشناس و هزینه دادرسی و حق الوکاله وکیل و اینکه کارشناس اجرت المثل ایام مذکور را از تاریخ 83/1/1 لغایت 89/11/26 بمیزان 53/000/000 ریال تعیین و اینکه نظریه کارشناس مصرف از تعرض باقی مانده و زوجه هم قصد تبرع نداشته حکم بر محکومیت آقای ح. بپرداخت مبلغ مذکور بعنوان اجرت المثل ایام مذکور د. ح. خانم ز. م. صادر و اعلام نموده و هزینه دادرسی مربوطه را نیز مورد لحوق حکم قرار داده است و در خصوص دعوی آقای ع. ح. بطرفیت خانم ز. م. بخواسته حضانت فرزند مشترک زوجین بنام ز. ح. که بیش از 7 سال سن دارد ب. ت. ب. اینکه اولویت حضانت و نگهداری وی طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-1169-a_0815110236828">ماده 1169 قانون مدنی</a> با پدر م. ب. حکم به حضانت و نگهداری خانم ز. ح. توسط آقای ع. ح. صادر و اعلام می دارد و حق ملاقات وی را نیز به کیفیت مندرج در رأی برای مادر لحاظ نموده اند و رأی صادره قابل تجدیدنظر خواهی در محاکم تجدیدنظر استان خوزستان ظرف مدت بیست روز از تاریخ ابلاغ توصیف شده است متعاقب صدور و ابلاغ رأی مزبور زوجه خانم ز. م. تجدیدنظر خواهی بعمل آورده و پرونده در شعبه 6 دادگاه تجدیدنظر استان خوزستان مطرح شده و دادگاه مرقوم نیز بشرح دادنامه شماره 9409976117701276 ــ 94/8/30 بصدور رأی مبادرت و با این استدلال که از سوی ت. ن. خ. ایراد و دفاع موثری که موجب نقض رأی صادره باشد ارائه نگردیده و رأی مزبور صحیحاً و بر اساس محتویات پرونده اصدار یافته و لذا ضمن رد تجدیدنظر خواهی مشارالیها رأی تجدیدنظر خواسته را تایید و استوار نموده و آن را صرفاً در خصوص طلاق ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل فرجام خواهی دردیوان عالی کشور اعلام نموده و در سایر موارد قطعی توصیف کرده است و پس از صدور و ابلاغ رأی مزبور خانم ز. م. در مهلت قانونی فرجام خواهی بعمل آورده و پرونده پس از تکمیل آن و تبادل لوایح جهت رسیدگی به فرجام خواهی زوجه به دیوان عالی کشور ارسال شده که پس از وصول حسب الارجاع در این شعبه مطرح و اینک رسیدگی به درخواست مطروحه در دستور کار شعبه قرار گرفته است مفاد لایحه ف. خ. و نیز مفاد لایحه فرجام خوانده حین شور قرائت می گردد. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … پور عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده نسبت به دادنامه شماره 9409976117701275 ــ 94/8/30 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور در خصوص فرجام خواهی خانم ز. م. نسبت به دادنامه فوق صادره از شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان خوزستان که متضمن تایید دادنامه شماره 930997611100941 ــ 93/6/31 صادره از شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی ل. بوده و اعتراض در قسمت های مربوط به طلاق و حضانت صورت گرفته که در خصوص دعوی زوجه دایر بطلاق بلحاظ عسر و حرج بلحاظ فقد دلیل حکم به رد دعوی صادر گردیده و در خصوص حضانت فرزند مشترک دختر که بیش از 7 سال تمام دارد بلحاظ اولویت حضانت پدر حضانت طفل مذکور به زوج واگذار شده ن. ب. ا. رأی صادره در خصوص حضانت قطعی است و قابل طرح در دیوان عالی کشور نمی باشد در این خصوص قرار رد فرجام خواهی مذکور صادر و اعلام می گردد و اما در خصوص دعوی طلاق با عنایت به اینکه عسر و حرج از الگوی یکسان در مورد همه افراد تبعیت نمی کند و منحصر به مصادیق احصائی در قانون نیز نمی باشد بلکه دارای دامنه مصداقی وسیعی است که در آن آستانه تحمل زوجه نوع مشکلات از فردی نسبت به فرد دیگر متفاوت م. ب. در ما نحن فیه طول ایام تفریق جسمانی ، طرح پرونده های متعدد از ناحیه زوجین علیه همدیگر که حکایت از شدت شقاق بین زوجین دارد . ازدواج مجدد زوج و زندگی وی با همسر دوم که مزید بر علت گردیده و اینکه طبعاً استمرار این وضعیت عسر و حرج زوجه را در ادامه زوجیت به دنبال دارد و توجهاً بمراتب مذکور رأی فرجام خواسته در این زمینه قابلیت پذیرش و تایید را ندارد و لذا مستنداً به بند 2 ماده 371 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی رأی فرجام خواسته نقض و به تجویز بند ج ماده 401 همان قانون رسیدگی مجدد را به شعبه همعرض دادگاه تجدیدنظر استان خوزستان ارجاع می نماید . شعبه سی ام دیوان عالی کشوررئیس شعبه : محمد علی کریم پور مستشارشعبه : عبدالغفور دُرّی فهرست شعبه دیوان عالی کشور شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی معیار احراز عسر و حرج زوجه در زندگی مشترک موضوع این پرونده به دعاوی مطرح شده از سوی زوجه علیه شوهر و همچنین دعوی متقابل زوج در خصوص حضانت فرزند مشترک مربوط می‌شود. زوجه به دلایل عسر و حرج درخواست طلاق، مطالبه نفقه، مهریه، استرداد جهیزیه و اجرت المثل ایام زندگی مشترک را ارائه کرده است. در مقابل، زوج خواستار حضانت فرزند مشترک است. دادگاه عمومی حقوقی پس از بررسی، دعاوی زوجه را به دلیل عدم ارائه دلیل کافی و بر اساس احکام قبلی رد کرد و در خصوص اجرت المثل، زوج را به پرداخت مبلغ تعیین شده محکوم نمود. همچنین، حضانت فرزند به زوج واگذار شد. زوجه به این حکم تجدیدنظر خواهی کرد و دادگاه تجدیدنظر استان با تایید حکم اولیه، درخواست تجدیدنظر را رد نمود و تنها در خصوص طلاق حق فرجام‌خواهی را برای زوجه محفوظ دانست. زوجه به دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی کرد و دیوان در نهایت، با نقض حکم تجدیدنظر در خصوص طلاق و ب. ت. ب. شرایط خاص و وجود عسر و حرج زوجه، پرونده را برای رسیدگی مجدد به شعبه همعرض ارجاع داد. رای دیوان مستند به بند 2 ماده 371 و بند ج ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی صادر گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/01/30 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: عسر و حرج از الگوی یکسان در مورد همه افراد تبعیت نمی کند و منحصر به مصادیق احصائی در قانون نیز نمی‌باشد؛ بلکه دارای دامنه مصداقی وسیعی است که در آن آستانه تحمل زوجه لحاظ می‌شود. بنابراین مصادیق آن از فردی به فرد دیگر متفاوت است. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه سی ام دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/01/30 - 12 : 14 قاضی: محمدعلی کریم پور قاضی: عبدالغفور دری خلاصه جریان پرونده به موجب دادنامه شماره --- -- 94/5/10 صادره از شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی لالی در خصوص دعاوی مطروحه از ناحیه خانم ز. م. به طرفیت شوهرش آقای … ح. به خواسته های طلاق به لحاظ عسر و حرج و مطالبه نفقه و مهریه و استرداد جهیزیه و مطالبه اجرت المثل ایام زندگی مشترک و نیز در خصوص دعوی آقای … ح. به طرفیت خانم ز. م. به خواسته حضانت فرزند مشترک دختر زوجین به نام زهرا ح. متولد 86/10/17 مطابق با 27 ذیحجه سال 1428 هجری قمری دادگاه با لف پرونده ها رسیدگی توام و با تعیین جلسات متعدد دعوت زوجین به دادرسی و استماع اظهارات آنان و ارجاع امر به داوری و ارجاع امر به کارشناسی و یک سلسله رسیدگی در خصوص دعوی طلاق به لحاظ وجود عسر و حرج در ادامه زوجیت با این استدلال که خواهان دلیلی برای اثبات ادعای خود ارائه نداده و از طرف دیگر قبلا هم دعوی طلاق را در شعبه هشتم دادگاه خانواده اهواز مطرح نموده که طی دادنامه شماره --- -- 93/6/31 حکم به رد دعوی خواهان صادر و اعلام گردیده و در خصوص نفقه هم به لحاظ عدم تمکین و ناشزه بودن ایشان حکم به رد دعوی صادر و اعلام نموده و در خصوص دعوی مطالبه مهریه به لحاظ صدور حکم و قطعی شدن در حال اجرا بودن آن مستندا به بند 6 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی و در خصوص استرداد جهیزیه به لحاظ استرداد دعوی از سوی خواهان مستندا به بند ب از ماده 107 قانون مرقوم قرار رد دعوی صادر و اعلام نموده است و در خصوص مطالبه اجرت المثل ایام زناشوئی و زندگی مشترک با آقای … ح. با جلب نظر کارشناس و هزینه دادرسی و حق الوکاله وکیل و اینکه کارشناس اجرت المثل ایام مذکور را از تاریخ 83/1/1 لغایت 89/11/26 به میزان 53/000/000 ریال تعیین و اینکه نظریه کارشناس مصرف از تعرض باقی مانده و زوجه هم قصد تبرع نداشته حکم بر محکومیت آقای ح. بپرداخت مبلغ مذکور به عنوان اجرت المثل ایام مذکور د. ح. خانم ز. م. صادر و اعلام نموده و هزینه دادرسی مربوطه را نیز مورد لحوق حکم قرار داده است و در خصوص دعوی آقای … ح. به طرفیت خانم ز. م. به خواسته حضانت فرزند مشترک زوجین به نام زهرا ح. که بیش از 7 سال سن دارد ب. ت. ب. اینکه اولویت حضانت و نگهداری وی طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-1169-a_0815110236828">ماده 1169 قانون مدنی</a> با پدر م. ب. حکم به حضانت و نگهداری خانم … ح. توسط آقای … ح. صادر و اعلام می‌دارد و حق ملاقات وی را نیز به کیفیت مندرج در رای برای مادر لحاظ نموده‌اند و رای صادره قابل تجدیدنظر خواهی در محاکم تجدیدنظر استان خوزستان ظرف مدت بیست روز از تاریخ ابلاغ توصیف شده است متعاقب صدور و ابلاغ رای مزبور زوجه خانم ز. م. تجدیدنظر خواهی به عمل آورده و پرونده در شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان خوزستان مطرح شده و دادگاه مرقوم نیز به شرح دادنامه شماره --- -- 94/8/30 به صدور رای مبادرت و با این استدلال که از سوی ت. ن. خ. ایراد و دفاع موثری که موجب نقض رای صادره باشد ارائه نگردیده و رای مزبور صحیحا و بر اساس محتویات پرونده اصدار یافته و لذا ضمن رد تجدیدنظر خواهی مشارالیها رای تجدیدنظر خواسته را تایید و استوار نموده و آن را صرفا در خصوص طلاق ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل فرجام خواهی دردیوان عالی کشور اعلام نموده و در سایر موارد قطعی توصیف کرده است و پس از صدور و ابلاغ رای مزبور خانم ز. م. در مهلت قانونی فرجام خواهی به عمل آورده و پرونده پس از تکمیل آن و تبادل لوایح جهت رسیدگی به فرجام خواهی زوجه به دیوان عالی کشور ارسال شده که پس از وصول حسب الارجاع در این شعبه مطرح و اینک رسیدگی به درخواست مطروحه در دستور کار شعبه قرار گرفته است مفاد لایحه ف. خ. و نیز مفاد لایحه فرجام خوانده حین شور قرائت می‌گردد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … پور عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده نسبت به دادنامه شماره --- -- 94/8/30 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: در خصوص فرجام خواهی خانم ز. م. نسبت به دادنامه فوق صادره از شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان خوزستان که متضمن تایید دادنامه شماره --- -- 93/6/31 صادره از شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی لالی بوده و اعتراض در قسمت های مربوط به طلاق و حضانت صورت گرفته که در خصوص دعوی زوجه دایر بطلاق به لحاظ عسر و حرج به لحاظ فقد دلیل حکم به رد دعوی صادر گردیده و در خصوص حضانت فرزند مشترک دختر که بیش از 7 سال تمام دارد به لحاظ اولویت حضانت پدر حضانت طفل مذکور به زوج واگذار شده ن. ب. ا. رای صادره در خصوص حضانت قطعی است و قابل طرح در دیوان عالی کشور نمی‌باشد در این خصوص قرار رد فرجام خواهی مذکور صادر و اعلام می‌گردد و اما در خصوص دعوی طلاق با عنایت به اینکه عسر و حرج از الگوی یکسان در مورد همه افراد تبعیت نمی کند و منحصر به مصادیق احصائی در قانون نیز نمی‌باشد بلکه دارای دامنه مصداقی وسیعی است که در آن آستانه تحمل زوجه نوع مشکلات از فردی نسبت به فرد دیگر متفاوت م. ب. در ما نحن فیه طول ایام تفریق جسمانی، طرح پرونده های متعدد از ناحیه زوجین علیه همدیگر که حکایت از شدت شقاق بین زوجین دارد. ازدواج مجدد زوج و زندگی وی با همسر دوم که مزید بر علت گردیده و اینکه طبعا استمرار این وضعیت عسر و حرج زوجه را در ادامه زوجیت به دنبال دارد و توجها بمراتب مذکور رای فرجام خواسته در این زمینه قابلیت پذیرش و تایید را ندارد و لذا مستندا به بند 2 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی رای فرجام خواسته نقض و به تجویز بند ج ماده 401 همان قانون رسیدگی مجدد را به شعبه همعرض دادگاه تجدیدنظر استان خوزستان ارجاع می‌نماید.