ممنوعیت قانونی طرح دادخواست اعسار از پرداخت مهریه قبل از مطالبه از سوی زوجه

ممنوعیت قانونی طرح دادخواست اعسار از پرداخت مهریه قبل از مطالبه از سوی زوجه خ. م.: در تاریخ 22 فروردین 1391، دیوان عالی کشور دادنامه‌ای را صادر کرد که به بررسی موضوع صدور گواهی عدم امکان سازش و طلاق میان زوجین اختصاص داشت. خواهان به استناد ماده 1133 قانون مدنی، درخواست طلاق و صدور گواهی عدم امکان سازش را به دلیل بیماری زوجه که پیش از ازدواج پنهان شده بود، مطرح کرد. دادگاه بدوی پس از استعلام از پزشک معالج و بررسی ادعاهای طرفین، گواهی عدم امکان سازش را صادر و زوج را به پرداخت مهریه به صورت تقسیطی ملزم نمود. زوجه به این حکم اعتراض کرده و ادعا نمود که بیماری‌اش پس از ازدواج بروز کرده و خواستار دریافت نقدی مهریه و نفقه بود. دادگاه تجدیدنظر با اصلاح حکم، پرداخت 25 عدد سکه به صورت نقدی و تعیین نفقه معوقه را مقرر کرد. دیوان عالی کشور در بررسی فرجام‌خواهی زوجه به این نتیجه رسید که پرداخت تقسیط مهریه از سوی زوج بدون مطالبه قبلی زوجه مغایر با قانون است و لذا حکم صادره را نقض نمود. بدین ترتیب، پرونده برای رسیدگی مجدد به شعبه هم‌عرض ارجاع گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1391/01/22 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: تا زمانی که از طرف زوجه دعوایی مبنی بر مطالبه مهریه طرح نشود، زوج نمی تواند نسبت به پرداخت آن دعوای اعسار اقامه کند. لذا دادگاه نمی تواند در ضمن صدور گواهی عدم سازش به خواسته زوج به ادعای اعسار از پرداخت یک جای مهریه رسیدگی کرده و نسبت به پرداخت قسطی آن رای صادر نماید. رای خلاصه جریان پرونده آقای م.ص. در تاریخ 8/3/90 د. ب. ط. همسرش خانم م.ذ. به خواسته صدور گواهی امکان سازش تقدیم نموده که شعبه سوم دادگاه عمومی بم تحت پرونده شماره 197/90 عهده دار رسیدگی شده است. خ. د. د. تقدیمی توضیح داده که به موجب سند ازدواج شماره 666 مورخ 9/7/88 دفتر ازدواج شماره 52 حوزه ثبتی بم خوانده را با صداقیه 313 عدد سکه بهار آزادی به عقد دائمی و رسمی خود درآورده است. متاسفانه زوجه دارای بیماری ام.اس قبل از ازدواج بوده ولی نام برده و خانواده اش این بیماری را از وی پنهان نگهداشته و مدتی است که از این امر مطلع شده و ادامه زندگی مشترک با این شرایط برای وی مقدور نبوده فلذا مستندا به ماده 1133 قانون مدنی تقاضای صدور حکم طلاق دارد. دادگاه طی شرحی سوابق بیماری زوجه را از پزشک معالج و بیمارستان الف. استعلام می‌نماید. پزشک معالج در پاسخ مورخ 22/3/90 به دادگاه اعلام می‌نماید که زوجه به علت عدم تعادل در تاریخ 21/9/89 مراجعه و با تشخیص ام.اس تحت درمان قرار گرفته و زمان شروع بیماری را نمی توان دقیق ذکر کرد. زوج استشهادیه ای ارائه می‌نماید که طی آن گواهی شده نام برده توان پرداخت کل مهریه را به صورت یک جا ندارد و متعاقب آن زوج دادخواست اعسار از پرداخت نقدی مهریه را تقدیم می‌نماید. اولین جلسه رسیدگی دادگاه به تاریخ 1/4/90 با حضور خوانده و وکیل خواهان تشکیل می‌گردد. آقای ح.ب. وکیل خ. م. خ. را ب. ش. د. تقدیمی اعلام و اضافه می‌نماید به علت بیماری ام.اس زوجه ادامه زندگی مشترک برای زوج میسر نمی‌باشد و اصرار به جدائی و متارکه دارد. از طرفی زوج به علت عدم توانائی مالی امکان پرداخت یک جای مهریه زوجه را نداشته و دادخواست اعسار تقدیم نموده است. خوانده ضمن ارائه لایحه ای اظهار می‌دارد که در خصوص تقسیط مهریه و پرداخت آن اگر چه تمام مهریه را یک جا طلب می نمایم ولی تابع تصمیم دادگاه هستم. در مورد اجرت المثل بنده به قصد زناشوئی در منزل شوهرم کار کرده ام و به قصد اجرت نبوده است. نفقه ماهانه در حال پرداخت است فرزند مشترک نداریم. زوج اظهار می‌دارد که جهیزیه را مسترد می نمایم. ز. د. ل. تقدیمی اظهار نموده که آنچه زوج در مورد بیماری من اعلام نموده که قبل از ازدواج مبتلا به بیماری بوده ام تهمت بوده و برای تضییع حقوق من و منحرف نمودن ذهن قاضی مطرح گردیده زیرا بنده قبل از ازدواج به هیچ وجه مبتلا به بیماری نبوده و از همه جهت صحیح و سالم بوده ام و تمام سوابق درمانی من در سازمان خدمات درمانی ارتش موجود بوده و قابل استعلام است. در رابطه با طلاق نیز معروض می دارم که بنده ازدواج کرده تا زندگی نمایم ولی متاسفانه در تاریخ 24/8/89 در حالی که 8 ماهه حامله بودم فرزندم سقط گردید و در چنین وضعیتی که ضربه زیادی از نظر روحی و جسمی به مادر وارد می‌شود همسرم به جای حمایت با وارد نمودن چنین تهمت هائی قصد پایمال کردن حقوقم را دارد. راضی به طلاق نبوده و در صورت اصرار همسرم به طلاق کلیه حقوق خود را نقدی می خواهم. د. ا. م. دادگاه مبادرت به صدور قرار ارجاع امر به داوری نموده که پس از تعیین داوران و طی تشریفات، نظر آنان که مفادا حکایت از عدم توفیق در ایجاد صلح و سازش بین زوجین دارد، ارائه می‌شود دادگاه در جلسه رسیدگی مورخ 1/4/90 شهادت چهار نفر از شهود زوج در مورد عدم توانائی مالی زوج برای پرداخت یک جای مهریه را استماع می‌نماید. دادگاه ختم دادرسی را اعلام و ب. ت. ب. محتویات پرونده و اظهارات زوجین و احراز رابطه زوجیت و اینکه مساعی دادگاه و داوران در جهت ایجاد صلح و سازش بین زوجین مفید و موثر واقع نگردیده و زوج همچنان اصرار به طلاق دارد ادعای خ. ر. و. دانسته و طی دادنامه شماره --- مورخ 13/4/90 مستندا به ماده 1133 قانون مدنی و ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق، گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق را صادر می‌نماید و اعلام می‌دارد که زوج می‌تواند با مراجعه به یکی از محاضر و تادیه مهریه زوجه که ب. ت. ب. دادخواست زوج مبنی بر اعسار از پرداخت نقدی 313 عدد سکه بهار آزادی و درخواست تقسیط آن و بنا به شواهد و دلایل موجود و ابرازی از سوی خواهان، دادگاه اعسار زوج را از پرداخت نقدی مهریه زوجه در حین طلاق را محرز دانسته و زوج مکلف می‌گردد تعداد 18 عدد سکه به صورت پیش قسط در حین اجرای صیغه طلاق به زوجه بپردازد و الباقی را هر سه ماه یک عدد سکه به زوجه بپردازد. همچنین نظر به عدم اثبات اجرت المثل زوجه، دادگاه مبلغ یک میلیون تومان به عنوان نحله ایام زوجیت تعیین می‌نماید که زوج در حین طلاق مکلف به پرداخت آن م. ب.. خوانده در ایام عده طلاق که نوع آن رجعی است، می‌تواند در منزل مشترک سکونت داشته و زوج حق اخراج وی را ندارد نفقه این ایام نیز به عهده زوج م. ب.. زوج در صورت درخواست زوجه مکلف به استرداد جهیزیه م. ب.. پس از ابلاغ این رای به زوجه، نامبرده مبادرت به تجدیدنظرخواهی نموده و در لایحه خود توضیح می دهد که بیماری بنده یک سال پس از ازدواج رخ داده و تحت درمان بوده و در حال بهبود می باشم. شوهرم کارمند دادگاه بوده و با آوردن چند شاهد و جلسات صوری با داوران توانسته رای به نفع خود بگیرد. طبق قانون زوج هر وقت که بخواهد همسرش را طلاق بدهد باید کلیه حقوق وی را نقدا بپردازد و در این پرونده بدون رضایت بنده مهریه را تقسیط نموده‌اند و راضی نیستم زوج نیز طی لایحه ای به موارد مطروحه در لایحه ت. ن. خ. پاسخ می دهد. شعبه ششم دادگاه تجدیدنظر استان، تجدیدنظرخواهی خانم م.ذ. با وکالت آقای م.ب. نسبت به دادنامه شماره --- مورخ 13/4/90 شعبه سوم دادگاه عمومی بم را وارد ندانسته النهایه توضیح می دهد که به نظر می‌رسد کیفیت تقسیط مهریه ب. ت. ب. اینکه زوج اصرار به طلاق دارد متعادل و مناسب نمی‌باشد و از طرفی دادگاه بدوی نفقه ایام عده را مشخص نکرده که در این دادگاه زوجین راجع به مبلغ آن توافق نمودند فلذا دادگاه طی دادنامه شماره --- مورخ 22/9/90 مستندا به مواد 351 و 358 قانون آیین دادرسی مدنی ضمن رد تجدیدنظرخواهی و تایید اساس دادنامه معترض عنه آن را بدین نحو اصلاح می‌نماید که زوج باید تعداد 25 عدد سکه از مهریه را نقدا قبل از اجرای صیغه طلاق بپردازد و باقی را هر پنج ماه دو عدد سکه پرداخت نماید و نفقه معوقه زوجه را تا هنگام اجرای صیغه طلاق هر ماه 60 هزار تومان و نفقه ایام عده را مبلغ 330 هزار تومان به زوجه بپردازد این دادنامه در تاریخ 19/10/90 به وکیل زوجه ابلاغ و نامبرده ظرف مهلت مقرر قانونی، اعتراض و دادخواست فرجامی خود را نسبت به دادنامه اخیر تقدیم نموده که پس از ثبت و تبادل لوایح جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع شده است. گزارش پرونده و لایحه فرجامی هنگام شور قرائت می‌شود. رای شعبه دیوان عالی کشور فرجام خواهی خانم م.ذ. با وکالت آقای م.ب. نسبت به اساس دادنامه شماره --- مورخ 22/9/90 شعبه ششم دادگاه تجدیدنظر استان که در مقام اصلاح و تایید دادنامه شماره --- مورخ 13/4/90 شعبه سوم دادگاه عمومی بم انشاء گردیده و متضمن صدور گواهی عدم امکان سازش به خواسته زوج فرجام خوانده است وارد و موجه به نظر نمی رسد. زیرا طبق ماده 1133 قانون مدنی مرد می‌تواند هر وقت که بخواهد وفق مقررات همسرش را مطلقه سازد و مخالفت زوجه موثر در مقام نیست. النهایه زوج مکلف گردیده به موجب تبصره 3 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق، قبل از اجراء و ثبت صیغه طلاق، کلیه حقوق شرعی و قانونی زوجه را نقدا د. ح. وی تادیه نماید. در این پرونده چون زوج فرجام خوانده خواستار طلاق همسرش گردیده و گواهی عدم امکان سازش به درخواست وی اصدار یافته لذا مطابق تبصره مذکور مکلف است کلیه حقوق شرعی و قانونی زوجه اعم از مهریه و... را نقدا پرداخت نماید و زوج ابتدائا و بدون مطالبه مهریه توسط زوجه و محکومیت به پرداخت آن با تقدیم دادخواست مدعی اعسار از پرداخت یک جای مهریه شده و درخواست تقسیط آن را نموده و محکمه ضمن صدور گواهی عدم امکان سازش با پرداخت تقسیط مهریه موافقت نموده است در حالی که مهریه زوجه طبق مفاد قباله نکاحیه عندالمطالبه بوده و زوج بدون مطالبه مهریه از ناحیه زوجه هیچ تکلیفی در پرداخت آن نداشته تا بخواهد ادعای اعسار بنماید و علی القاعده حسب مقررات مربوط به اعسار ادعای اعسار از طرف ز. ن. ب. حقوق زوجه در صورتی قابلیت استماع و پذیرش را دارد که مسبوق به مطالبه حقوق از طرف زوجه و صدور حکم قطعی بر محکومیت زوج بوده باشد فلذا دادنامه بدوی و فرجام خواسته در قسمتی که زوج را مکلف به پرداخت تقسیط مهر نموده به لحاظ عدم مطابقت آن با محتویات پرونده و مغایرت آن با موازین قانونی مخدوش بوده و مستندا به بند 2 ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی نقض می‌شود و تجدید رسیدگی به استناد بند ج ماده 401 همان قانون به شعبه محترم هم عرض دادگاه صادر کننده رای منقوض ارجاع می‌گردد. رییس شعبه --- دیوان عالی کشور - مستشار - عضو معاون عباسیان - ناصح -کریم پور نطنزی