نحوه رسیدگی دادگاه به تقاضای پرداخت اجرت‌المثل ایام زوجیت در دعوی طلاق

رأی خلاصه جریان پرونده آقای ع.ن. با وکالت آقای ح.الف.، د. ب. ط. خانم ….ه. به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش به منظور طلاق به دلیل عدم تمکین عام و خاص زوجه و سوء رفتار شدید وی و نشوز وی از وظایف خاص همسری و زناشویی تقدیم دادگاه های حقوقی شهرستان گلپایگان نموده است. وکیل خ. د. ش. دادخواست عنوان داشته، به دلالت سند نکاحیه پیوست، وجود علقه زوجیت رسمی فی مابین خواهان و خوانده محرز ومسلم است. مع الاسف در پی برخی اختلافات ناشی از عدم درک متقابل و تفاهم در حل و فصل مسائل به سر پنجه تدبیر، زوجه بدون اذن موکل در روز اول عید به همراه دو طفل مشترک پسر 7 ساله و دختر 12 ساله، به خانه پدر گسیل شده است و ... لذا استدعای صدور حکم شایسته وفق ستون خواسته را دارم. رسیدگی به شعبه اول دادگاه حقوقی گلپایگان محول شده است. دادگاه ضمن تعیین وقت و دعوت از طرفین، اولین جلسه را در تاریخ 12/4/90 با حضور وکیل خواهان و شخص خ. ت. گ.. وکیل خواهان اظهارداشته، خواسته ب. ش. د. تقدیمی است. بدین شرح که خوانده همسر شرعی و قانونی موکل م. ب.. دو فرزند دختر 12 سال ف. و پسر 7 سال ف. می باشند. به علت عدم توافق و تفاهم اخلاقی تصمیم به طلاق ایشان گرفته است و موکل حاضر است کلیه حقوقات شرعی و قانونی که به زوجه تعلق می گیرد، پرداخت نماید. خ. ا. د. است، اینجانب مخالف طلاق هستم و چنانچه همسرم می خواهد مرا طلاق بدهد، باید کلیه حقوقات شرعی و قانونی اینجانب را، که عبارت است از تعداد سیصد و پنج عدد سکه بهارآزادی و اجرت المثل ایام زندگی مشترک را نقداً پرداخت نماید. دادگاه موضوع را به داوری ارجاع داده است. زوجین هر یک داور خ. ر. ب. دادگاه معرفی و دادگاه داوران را توجیه و تفهیم به وظایف داوری نموده که در نهایت داوران توفیقی در جهت اصلاح ذات البین زوجین حاصل ننموده اند و دادگاه درخصوص تعیین اجرت المثل ایام زندگی و نفقه ایام عده، موضوع را به کارشناسی ارجاع داده است و نظریه کارشناس حاکی است که مبلغ اجرت المثل زوجه درمدت 15 سال و 8 ماه و 22 روز 114.356.000 ریال و نفقه ایام عده جمعاً، مبلغ 4.800.000 ریال م. ب.. دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه 908ـ 6/9/90، مفاداً با این استدلال که با عنایت به جمیع محتویات پرونده و احراز علقه زوجیت فی مابین اصحاب دعوی و ن. ب. ا. متعاقب دفاعیات خ. ب. ش. صورت جلسه 12/4/90، مبنی بر مطالبه کلیه حق و حقوقات شرعی و قانونی خود، از جمله اجرت المثل ایام زندگی مشترک و نفقه ایام عده و صدور قرار کارشناس جهت برآورد حق و حقوقات شرعی و قانونی زوجه که با اوضاع و احوال حاکم مطابقت دارد و حاکی از برآورد مبلغ یکصدوچهارده میلیون و سیصد و پنجاه و شش هزارریال بابت اجرت المثل ایام زندگی مشترک زوجه و مبلغ چهارمیلیون و هشتصدهزار ریال بابت نفقه ایام عده مشارالیها می باشد؛ توجهاً به اینکه مساعی داوران نتیجه ای جهت انصراف زوج از طلاق نداشته، لذا مستنداً به ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب مجمع تشخیص مصلحت و مواد 1133 و 1143 و 1145 قانون مدنی، به زوج اجازه داده می شود تا پس از پرداخت کلیه حق و حقوقات زوجه (تعداد 305 عدد سکه تمام بهارآزادی، بابت مهریه و یک صد و چهارده میلیون و سیصد و پنجاه و شش هزار ریال بابت اجرت المثل و چهارصد و هشتصدهزار ریال بابت نفقه ایام عده و پس از ارائه گواهی پزشکی قانونی توسط زوجه، مبنی بر عدم حمل با مراجعه به یکی از دفاتر ثبت رسمی طلاق و اجرای صیغه از نوع رجعی اقدام نمایند. ضمناً حضانت فرزندان مشترک با زوج، و زوجه می تواند روزهای جمعه هر هفته از ساعت 8 صبح لغایت 16 عصر به مدت 8 ساعت با ایشان ملاقات نماید. رأی صادره مورد اعتراض و تجدیدنظرخواهی آقای ع.ن. با وکالت آقای …. واقع شده است و پرونده جهت رسیدگی به شعبه 7 دادگاه تجدیدنظر استان اصفهان ارجاع گردیده است که پس از پاره ای از رسیدگی، به موجب دادنامه 217ـ27/2/91، مفاداً با این استدلال که به موجب تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب 28/8/71 در صورتی که زن سوء رفتار و سوء معاشرت و تخلف از وظایف همسری داشته باشد و مرد بخواهد او را طلاق دهد، استحقاق اجرت المثل و یا نحله را نخواهد داشت و از طرفی دادنامه 903ـ3/9/90 صادره در پرونده 37ـ90 شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی گلپایگان، که به موجب آن خانم ….ه. محکوم به تمکین از شوهرش گردیده و این دادنامه در شعبه 6 تجدیدنظر استان قطعی شد و دادنامه 1359ـ30/8/90 در پرونده شماره 897ـ90 شعبه 101 دادگاه عمومی حقوقی گلپایگان، که به موجب آن قرار منع تعقیب صادره در رابطه با ترک انفاق تأیید گردیده، دلایل روشنی بر تخلف خانم ….ه. از وظایف زوجیت و نشان از نشوز او درقبال شوهرش م. ب.. با چنین شرایطی، به استناد تبصره شش ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مستحق اجرت المثل و یا نحله نیست. ضمن آنکه چون طلاق در حال نشوز است، به استناد ماده 1109 قانون مدنی، نفقه ایام عده نیز به او تعلق نمی گیرد. لکن چون دراین خصوص تجدیدنظرخواهی به عمل نیامده، دادگاه مواجه با تکلیفی نیست. بنابراین تجدیدنظرخواهی را از این جهت موجه تشخیص، مستنداً به مادتین 351 و 358 ق.آ.د.م، ضمن حذف اجرت المثل دادنامه مذکور، دادنامه صادره را از این جهت با اصلاح مذکور تأیید نموده است که د. ا. م. خانم ….ه. نسبت به دادنامه فرجام خواهی نموده و هم چنین آقای ع.ن. فرجام خواهی نموده و نقض دادنامه را خواستار شده است که پس از تبادل لوایح و ارسال پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه (23) ارجاع گردیده است. رأی شعبه دیوان عالی کشور دادنامه فرجام خواسته درخصوص اجرت المثل که مورد فرجام خواهی زوجه قرارگرفته است، مخدوش و واجد ایراد است. زیرا طبق تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق (استنادی دادگاه تجدیدنظر)، درصورت درخواست زوجه مبنی بر مطالبه حق الزحمه کارهایی که شرعاً به عهده وی نبوده است، دادگاه بدواً باید از طریق تصالح، نسبت به تأمین خواسته زوجه اقدام و در صورت عدم امکان تصالح، مراحل بعدی مندرج در تبصره مذکور طی می گردد که اوراق پرونده حکایت از دعوت طرفین به تصالح در مراحل دادرسی دراین باره ندارد. ضمن اینکه تخلف زوجه در مانحن فیه از وظایف همسری و یا سوءاخلاق و رفتار وی، به وضوح مشخص و معلوم نمی باشد و هرچند در پی بروز اختلافات که عامل آن هم از ازدواج مجدد زوج بوده، حکم تمکین زوجه صادر گردیده است، لیکن چگونگی امر پس از حکم تمکین و اینکه حکم مذکور به اجراء گذاشته شده است یا خیر ندارد. علی هذا بنابه مراتب اشعاری و لحاظ مفاد تبصره ماده 336 قانون مدنی الحاقی مورخ 9/5/81 مجلس شورای اسلامی و 23/10/85 مجمع تشخیص مصلحت نظام، به نظر می رسد به حقوق زوجه در رابطه با مطالبه اجرت المثل توجه کافی نشده است و در وضعیت حاضر، رأی صادره در این قسمت قابلیت تأیید را ندارد و نقض می گردد و رسیدگی مجدد به همان شعبه صادرکننده رأی منقوض، محول تا با بررسی همه جانبه رأی مقتضی صادر فرمایند. فرجام خواهی زوج ب. ت. ب. اوراق پرونده وارد نبوده و مردود اعلام می گردد. رئیس شعبه 23 دیوان عالی کشور ـ عضو معاون انصاری ـ احمدی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی نحوه رسیدگی دادگاه به تقاضای پرداخت اجرت المثل ایام زوجیت در دعوی طلاق در تاریخ 27 فروردین 1392، حکمی در مورد درخواست طلاق صادر شد که خواهان آن را به دلیل عدم تمکین و سوء رفتار طرف مقابل مطرح کرده بود. در جلسه رسیدگی، طرف مقابل مخالفت خود با طلاق را ابراز و خواستار دریافت حقوق شرعی و قانونی خود، شامل 305 سکه بهار آزادی و اجرت المثل ایام زندگی مشترک، شد. دادگاه پس از ارجاع به داوری و عدم موفقیت آن، موضوع را به کارشناسی سپرد تا اجرت المثل و نفقه ایام عده تعیین گردد. در نهایت، دادگاه با استناد به مواد قانونی مربوطه، به طرف مقابل اجازه طلاق داد، مشروط به پرداخت کلیه حقوق طرف دیگر. این حکم منجر به تجدیدنظر خواهی خواهان شد. در مرحله تجدیدنظر، دادگاه با استناد به تخلف طرف مقابل از وظایف همسری، اجرت المثل را حذف و حکم را تایید کرد. هر دو طرف نسبت به این حکم فرجام خواهی کردند. شعبه دیوان عالی کشور در بررسی فرجام خواهی طرف مقابل، حکم تجدیدنظر را مخدوش دانسته و به عدم دعوت به صلح و عدم شفافیت در تخلف اشاره کرد و حکم را نقض و رسیدگی مجدد به شعبه صادرکننده حکم منقوض را محول نمود. فرجام خواهی طرف دیگر نیز مردود اعلام شد. تاریخ دادنامه قطعی: 1392/01/27 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در دعوی طلاق زوج علیه زوجه به علت عدم تمکین و سوء رفتار زوجه و تقاضای پرداخت اجرت المثل ایام زوجیت توسط زوجه در صورت طلاق، دعوت از زوجین جهت مصالحه نسبت به دعوی مطالبه اجرت المثل کار در ایام زوجیت، از قواعد آمره است که عدم انجام آن توسط دادگاه رسیدگی کننده از اسباب نقض حکم م. ب. و صرف ارجاع امر به داوری جهت صلح و سازش طرفین در موضوع طلاق کافی نیست. رای خلاصه جریان پرونده آقای ع.ن. با وکالت آقای ح.الف.، د. ب. ط. خانم ….ه. به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش به منظور طلاق به دلیل عدم تمکین عام و خاص زوجه و سوء رفتار شدید وی و نشوز وی از وظایف خاص همسری و زناشویی تقدیم دادگاه‌های حقوقی شهرستان گلپایگان نموده است. وکیل خ. د. ش. دادخواست عنوان داشته، به دلالت سند نکاحیه پیوست، وجود علقه زوجیت رسمی فی مابین خواهان و خوانده محرز ومسلم است. مع الاسف در پی برخی اختلافات ناشی از عدم درک متقابل و تفاهم در حل و فصل مسائل به سر پنجه تدبیر، زوجه بدون اذن موکل در روز اول عید به همراه دو طفل مشترک پسر 7 ساله و دختر 12 ساله، به خانه پدر گسیل شده است و... لذا استدعای صدور حکم شایسته وفق ستون خواسته را دارم. رسیدگی به شعبه اول دادگاه حقوقی گلپایگان محول شده است. دادگاه ضمن تعیین وقت و دعوت از طرفین، اولین جلسه را در تاریخ 12/4/90 با حضور وکیل خواهان و شخص خ. ت. گ.. وکیل خواهان اظهارداشته، خواسته ب. ش. د. تقدیمی است. بدین شرح که خوانده همسر شرعی و قانونی موکل م. ب.. دو فرزند دختر 12 سال ف. و پسر 7 سال ف. می‌باشند. به علت عدم توافق و تفاهم اخلاقی تصمیم به طلاق ایشان گرفته است و موکل حاضر است کلیه حقوقات شرعی و قانونی که به زوجه تعلق می‌گیرد، پرداخت نماید. خ. ا. د. است، اینجانب مخالف طلاق هستم و چنانچه همسرم می خواهد مرا طلاق بدهد، باید کلیه حقوقات شرعی و قانونی اینجانب را، که عبارت است از تعداد سیصد و پنج عدد سکه بهارآزادی و اجرت المثل ایام زندگی مشترک را نقدا پرداخت نماید. دادگاه موضوع را به داوری ارجاع داده است. زوجین هر یک داور خ. ر. ب. دادگاه معرفی و دادگاه داوران را توجیه و تفهیم به وظایف داوری نموده که در نهایت داوران توفیقی در جهت اصلاح ذات البین زوجین حاصل ننموده‌اند و دادگاه در خصوص تعیین اجرت المثل ایام زندگی و نفقه ایام عده، موضوع را به کارشناسی ارجاع داده است و نظریه کارشناس حاکی است که مبلغ اجرت المثل زوجه در مدت 15 سال و 8 ماه و 22 روز 114 . 356 . 000 ریال و نفقه ایام عده جمعا، مبلغ 4 . 800 . 000 ریال م. ب.. دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه --- - 6/9/90 ، مفادا با این استدلال که با عنایت به جمیع محتویات پرونده و احراز علقه زوجیت فی مابین اصحاب دعوی و ن. ب. ا. متعاقب دفاعیات خ. ب. ش. صورت جلسه 12/4/90 ، مبنی بر مطالبه کلیه حق و حقوقات شرعی و قانونی خود، از جمله اجرت المثل ایام زندگی مشترک و نفقه ایام عده و صدور قرار کارشناس جهت برآورد حق و حقوقات شرعی و قانونی زوجه که با اوضاع و احوال حاکم مطابقت دارد و حاکی از برآورد مبلغ یکصدوچهارده میلیون و سیصد و پنجاه و شش هزارریال بابت اجرت المثل ایام زندگی مشترک زوجه و مبلغ چهارمیلیون و هشتصدهزار ریال بابت نفقه ایام عده مشارالیها می‌باشد؛ توجها به اینکه مساعی داوران نتیجه ای جهت انصراف زوج از طلاق نداشته، لذا مستندا به ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب مجمع تشخیص مصلحت و مواد 1133 و 1143 و 1145 قانون مدنی، به زوج اجازه داده می‌شود تا پس از پرداخت کلیه حق و حقوقات زوجه (تعداد 305 عدد سکه تمام بهارآزادی، بابت مهریه و یک صد و چهارده میلیون و سیصد و پنجاه و شش هزار ریال بابت اجرت المثل و چهارصد و هشتصدهزار ریال بابت نفقه ایام عده و پس از ارائه گواهی پزشکی قانونی توسط زوجه، مبنی بر عدم حمل با مراجعه به یکی از دفاتر ثبت رسمی طلاق و اجرای صیغه از نوع رجعی اقدام نمایند. ضمنا حضانت فرزندان مشترک با زوج، و زوجه می‌تواند روزهای جمعه هر هفته از ساعت 8 صبح لغایت 16 عصر به مدت 8 ساعت با ایشان ملاقات نماید. رای صادره مورد اعتراض و تجدیدنظرخواهی آقای ع.ن. با وکالت آقای …. واقع شده است و پرونده جهت رسیدگی به شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان اصفهان ارجاع گردیده است که پس از پاره ای از رسیدگی، به موجب دادنامه --- - 27/2/91 ، مفادا با این استدلال که به موجب تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب 28/8/71 در صورتی که زن سوء رفتار و سوء معاشرت و تخلف از وظایف همسری داشته باشد و مرد بخواهد او را طلاق دهد، استحقاق اجرت المثل و یا نحله را نخواهد داشت و از طرفی دادنامه --- - 3/9/90 صادره در پرونده 37 - 90 شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی گلپایگان، که به موجب آن خانم ….ه. محکوم به تمکین از شوهرش گردیده و این دادنامه در شعبه --- تجدیدنظر استان قطعی شد و دادنامه --- - 30/8/90 در پرونده شماره 897 - 90 شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی گلپایگان، که به موجب آن قرار منع تعقیب صادره در رابطه با ترک انفاق تایید گردیده، دلایل روشنی بر تخلف خانم ….ه. از وظایف زوجیت و نشان از نشوز او درقبال شوهرش م. ب.. با چنین شرایطی، به استناد تبصره شش ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مستحق اجرت المثل و یا نحله نیست. ضمن آنکه چون طلاق در حال نشوز است، به استناد ماده 1109 قانون مدنی، نفقه ایام عده نیز به او تعلق نمی گیرد. لکن چون دراین خصوص تجدیدنظرخواهی به عمل نیامده، دادگاه مواجه با تکلیفی نیست. بنابراین تجدیدنظرخواهی را از این جهت موجه تشخیص، مستندا به مادتین 351 و 358 ق.آ.د.م، ضمن حذف اجرت المثل دادنامه مذکور، دادنامه صادره را از این جهت با اصلاح مذکور تایید نموده است که د. ا. م. خانم ….ه. نسبت به دادنامه فرجام خواهی نموده و هم چنین آقای ع.ن. فرجام خواهی نموده و نقض دادنامه را خواستار شده است که پس از تبادل لوایح و ارسال پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ( 23 ) ارجاع گردیده است. رای شعبه دیوان عالی کشور دادنامه فرجام خواسته در خصوص اجرت المثل که مورد فرجام خواهی زوجه قرارگرفته است، مخدوش و واجد ایراد است. زیرا طبق تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق (استنادی دادگاه تجدیدنظر)، در صورت درخواست زوجه مبنی بر مطالبه حق الزحمه کارهایی که شرعا به عهده وی نبوده است، دادگاه بدوا باید از طریق تصالح، نسبت به تامین خواسته زوجه اقدام و در صورت عدم امکان تصالح، مراحل بعدی مندرج در تبصره مذکور طی می‌گردد که اوراق پرونده حکایت از دعوت طرفین به تصالح در مراحل دادرسی دراین باره ندارد. ضمن اینکه تخلف زوجه در مانحن فیه از وظایف همسری و یا سوءاخلاق و رفتار وی، به وضوح مشخص و معلوم نمی‌باشد و هرچند در پی بروز اختلافات که عامل آن هم از ازدواج مجدد زوج بوده، حکم تمکین زوجه صادر گردیده است، لیکن چگونگی امر پس از حکم تمکین و اینکه حکم مذکور به اجراء گذاشته شده است یا خیر ندارد. علی هذا بنابه مراتب اشعاری و لحاظ مفاد تبصره ماده 336 قانون مدنی الحاقی مورخ 9/5/81 مجلس شورای اسلامی و 23/10/85 مجمع تشخیص مصلحت نظام، به نظر می‌رسد به حقوق زوجه در رابطه با مطالبه اجرت المثل توجه کافی نشده است و در وضعیت حاضر، رای صادره در این قسمت قابلیت تایید را ندارد و نقض می‌گردد و رسیدگی مجدد به همان شعبه صادرکننده رای منقوض، محول تا با بررسی همه جانبه رای مقتضی صادر فرمایند. فرجام خواهی زوج ب. ت. ب. اوراق پرونده وارد نبوده و مردود اعلام می‌گردد. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - عضو معاون