دعاوی سه گانه تصرف

دعاوی سه گانه تصرف در راستای پاسخ به این سوال که دعاوی ۳ گانه چیست باید بیان داشت که این دعاوی عبارتند از تصرف عدوانی، ممانعت از حق و مزاحمت. مواد ۱۵۸ الی ۱۷۷ قانون آیین دادرسی مدنی به این ۳ دسته از دعاوی اختصاص دارد. تقریبا در تمامی دعاوی سه گانه تصرف، به جهت ماهیت فنی امور موضوعی مرتبط با تصرف، جلب نظر کارشناسان رسمی دادگستری ضروری است. بنابراین کارشناسان رسمی دادگستری هر چند اجمالی باید با ماهیت این دعاوی آشنا باشند و تحقیقات و جستجوی خود در حوزه موضوعی موضوع دعوی را به درستی انجام دهند و نتایج را با دقت و ظرافت در اختیار مقام قضایی قرار دهند. ▪ماده ی ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی در خصوص تصرف عدوانی بیان داشته است: دعوای تصرف عدوانی، عبارتست از ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیر منقول را از تصرف وی خارج کرده است و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می نماید. ▪ماده ی ۱۵۹ قانون آیین دادرسی مدنی در باب دعوای ممانعت از حق بیان داشته است: تقاضای کسی که رفع ممانعت از حق ارتفاق یا انتفاع خود را در ملک دیگری بخواهد. ▪ماده ی ۱۶۰ قانون مذکور همچنین درباب دعوای مزاحمت بیان داشته است: دعوایی که به موجب آن متصرف مال غیر منقول درخواست جلوگیری از مزاحمت کسی را می نماید که نسبت به متصرفات او مزاحم است بدون این که مال را از تصرف متصرف خارج کرده باشد. حال آنچه در مورد دعاوی سه گانه تصرف باید بدانید شامل موارد ذیل است: ۱.برای طرح این دعوی ۳ رکن لازم است که این ارکان عبارت است از: الف) سبق تصرف خواهان (سابقا ملک در تصرف خواهان بوده باشد) ب) لحوق تصرف خوانده (در حال حاضر ملک در تصرف خوانده باشد) پ)عدوانی بودن تصرف خوانده (تصرف فعلی خوانده بدون رضایت خواهان و حکم مرجع صالح باشد) ٢.کسی که راجع به مالکیت یا اصل حق ارتفاق و انتفاع اقامه دعوا کرده است، نمیتواند نسبت به تصرف عدوانی و ممانعت از حق، طرح دعوا نماید. (ماده ۱۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی) ٣.هر سه این دعاوی از دعاوی غیر مالی محسوب می شوند اما غیر مالی که به اعتبار مال مورد دعوا غیر مالی شده است (یعنی همان مفهوم غیر مالی اعتباری). ۴.در دعاوی مذکور قانون گذار حمایت خود را بر متصرف فعلی معطوف کرده است و اصل بر صحت متصرف فعلی است. بنابر این شخص مدعی تصرف عدوانی، ممانعت و مزاحمت از حق باید تصرف سابق خود را اثبات نماید و سند مالکیت می تواند اماره ای بر سبق تصرف مدعی باشد. ۵.دادگاهی که صلاحیت طرح دعوا و رسیدگی به این دعاوی را دارد، دادگاه محل وقوع مال غیر منقول می باشد. ۶.رسیدگی به این دعاوی تابع تشریفات آیین دادرسی نبوده و خارج از نوبت انجام می شود. ٧.رأی صادره بلافاصله به دستور مرجع صادر کننده، اجرا خواهد شد و درخواست تجدید نظر مانع از اجرا حکم نخواهد بود ٨. کسی که راجع به مالکیت یا اصل حق انتفاع و ارتفاق اقامه دعوی کرده است، نمی تواند نسبت به تصرف عدوانی و ممانعت از حق طرح دعوا نماید. ماده ی ۱۶۳ قانون آیین دادرسی مدنی در این خصوص بیان می دارد:” کسی که راجع به مالکیت یا اصل حق ارتفاق و انتفاع اقامه دعوا کرده است، نمیتواند نسبت به تصرف عدوانی و ممانعت از حق، طرح دعوا نماید.” 1 comment بختیار سید نظامی 2 تصرف عدوانی تصرف که از آن به ید تعبیر می‌شود عبارت است از سلطه و اقتداری که شخص به طور مستقیم یا به واسطه غیر، بر مالی دارد. [۲] امامی، سید حسن، حقوق مدنی، ج۱، ص۵۷، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۹، چ ۲۱. عدوان در لغت یعنی ظلم و ستم آشکار. [۳] رحیمی‌نیا، مصطفی، فرهنگ صبا، ص۴۷۵، تهران، صبا، ۱۳۸۳، چ ۲. و اصطلاحاً فعل یا ترک فعل قابل نکوهش است که خلاف عرف یا قانون یا عقل سلیم باشد. [۴] جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج۴، ص۲۵۱۱، تهران، گنج دانش، ۱۳۷۸، چ اول. تصرف عدوانی بمعنی اعم، عبارت است از خارج شدن مال از ید مالک یا قائم مقام قانونی او بدون رضای وی و یا بدون مجوز قانونی. عدم رضای مالک یا عدم اذن قانونی او موجب تحقق عدوان است این نوع تصرف در <a class="artref" href="/ماده/ماده-308-a_0815110235954">ماده ۳۰۸ قانون مدنی</a> بیان شده و مفاد این ماده از حدیث «علی الید ما اخذت حتی تؤدیه» گرفته شده است. [۵] جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ص۱۵۶، تهران، گنج دانش، ۱۳۸۲، چ ۱۳. تصرف عدوانی، عنوانی است که هم در حقوق مدنی مطرح است و هم در حقوق کیفری بنابراین می‌توان از منظر حقوقی و کیفری این عنوان را مورد بحث و تحلیل قرار داد. ▪تصرف عدوانی با رویکرد حقوقی مادۀ ۱۵۸ قانون آئین دادرسی مدنی دادگاه‌های عمومی و انقلاب دعوای تصرف عدوانی را چنین تعریف می‌کند: «دعوای تصرف عدوانی عبارت است از ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می‌نماید.» این تعریف فقط شامل اموال غیرمنقول است؛ پس اگر کسی به صورت عدوانی اتومبیل یا تلفن همراه یا مال منقول دیگری را از تصرف او خارج سازد، تعریف فوق این موارد را شامل نخواهد شد. اگر مال با رضایت متصرف سابق از تصرف او خارج شده باشد و به تصرف دیگری درآید سپس متصرف سابق از رضایت خویش پشیمان شده و عدول نماید، عنوان تصرف عدوانی بر فعل متصرف لاحق صادق نخواهد بود. [۶] جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ص۲۷. چنانچه شخصی ملک خود را برای مدتی رها کند، به نحوی که هیچ تصرفی بر آن نداشته باشد و شخص دیگری در این مدت، ملک مورد نظر را تصرف نماید، تعریف مزبور شامل این مورد نخواهد بود؛ زیرا متصرف فعلی، مال را از تصرف متصرف سابق خارج نکرده، بلکه ملکی را که قبلاً از تصرف وی خارج شده بود، تصرف کرده است. [۷] جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ص۲۷. ▪تصرف عدوانی با رویکرد کیفری ذیل مادۀ ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی عنصر قانونی جرم تصرف عدوانی را تشکیل می‌دهد. در موضوع تصرف عدوانی کیفری، قاضی موظف است پس از طرح شکایت برابر آئین دادرسی کیفری رسیدگی نماید و علاوه بر مجازات مجرم، حسب مورد به رفع تصرف عدوانی، حکم بدهد این مادۀ قانونی (۶۹۰) فقط دربارۀ اموال غیرمنقول است و اموال منقول را شامل نمی‌شود و در خصوص اموال منقول، همچنان باید به قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عدوانی مصوب ۱۳۵۲ استناد نمود. در رویکرد کیفری فقط احراز واقع لازم است و دادگاه پس از احراز اینکه تصرف فعلی مِن غیر حق و عدوانی است رای صادر می‌کند برخلاف رویکرد حقوقی که برای صدور رای سه موضوع، سبق تصرف مدعی، لحوق تصرف مشتکی عنه و عدوانی بودن تصرف او لازم است. [۸] جعفری لنگرودی، محمدجعفر، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ص۸. عنصر مادی جرم ۱- فعل مرتکب: جرم تصرف عدوانی از جمله جرائمی است که به صورت فعل مثبت خارجی تجلی می‌یابد و ترک فعل نمی‌تواند عنصر مادی این جرم را تشکیل دهد. [۹] شامبیاتی، هوشنگ، حقوق کیفری اختصاصی، تهران، ژوبین/ مجد، ۱۳۷۷، چ ۴، ج۲، ص۳۱۶. پس فعل مثبت همان اقدام به تصرف املاک متعلق به دیگری است. [۱۰] عباسی حسین آبادی، مصطفی، نگاهی به جرم تصرف عدوانی، ص۴۷، مجله حقوقی دادگستر، سال چهارم، شماره ۱۷. ٢-موضوع جرم: وجود مال غیر منقول: یعنی تصرف اموال منقول دیگران از شمول مقررات مربوط به تصرف عدوانی کیفری خارج است. [۱۱] عباسی حسین آبادی، مصطفی، نگاهی به جرم تصرف عدوانی، ص۴۷، مجله حقوقی دادگستر، سال چهارم، شماره ۱۷. ٣-مال متعلق به غیر: موضوع باید مال متعلق به دیگری باشد و دیگری اعم است از شخصیت حقیقی و اگر کسی مال خود را موضوع این اعمال قرار دهد جرم واقع نمی‌شود. [۱۲] عباسی حسین آبادی، مصطفی، نگاهی به جرم تصرف عدوانی، ص۱۰، مجله حقوقی دادگستر، سال چهارم، شماره ۱۷. ۴-نتیجۀ مجرمانه: جرم تصرف عدوانی جرمی است مقید و تحقق جرم منوط است به تصرف یا ذی حق معرفی کردن خود یا دیگری و یا اقدام به هر گونه تصرف عدوانی، بنابراین اگر اعمالی صورت گیرد که منجر به حصول چنین نتیجه‌ای نشود از مصداق جرم موضوع ذیل مادۀ ۶۹۰ نخواهد بود. [۱۳] شامبیاتی، هوشنگ، حقوق کیفری اختصاصی، ج۲، ص۳۲۰، تهران، ژوبین/ مجد، ۱۳۷۷، چ ۴. ادامه مطلب را در بخش comment ببینید. 3 comments بختیار سید نظامی