آیین‌نامه حفاظت و بهداشت عمومی در کارگاهها

کلیه کارگاه های موجود و کارگاه هائی که در آتیه تاسیس شوند باید مقررات عمومی مربوط به حفاظت و بهداشت کار را که در این آییننامه مقرر میشود طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-48-a_raw080610253375">ماده 48 قانون کار</a> رعایت نمایند. فصل اول - ساختمان

ساختمان کارگاهها و کارخانه ها باید با وضع آب و هوای محل متناسب باشد.

برای هر کارگر در کارگاه حداقل باید 12 متر مکعب فضا منظور گردد و فضای اشغال شده به وسیله ماشین آلات یا ابزار و اثاثیه مربوط به کار همچنین فضای بالاتر از ارتفاع سه متر جزء فضای مزبور محسوب نمیشود.

سقف و بدنه و کف عمارات کارگاه باید با مصالحی ساخته و اندود شود که از نفوذ رطوبت بداخل کارگاه جلوگیری نماید و حتی الامکان مانع نفوذ گرما و یا سرمای خارج گردد.

کف عمارات کارگاه باید همواره و بدون حفره بوده و به نحوی مناسب مفروش شود که قابل شستشو باشد و تولید گرد و غبار نکند و موجب لغزیدن کارگران نگردد. در مواردی که نوع کار اقتضای ریخته شدن آبرا بکف کارگاه داشته باشد باید کف کارگاه دارای شیب متناسب و مجرای مخصوص برای خروج آب و جلوگیری از جمع شدن آب در کف کارگاه باشد.

در محل هائیکه مواد شیمیائی و سمی به کار میبرند باید بدنه دیوار کارگاه تا یکمتر و شصت سانتیمتر ارتفاع از کف زمین قابل شستشو باشد.

در صورتی که در ساختمان کارگاه دهانه ها یا سوراخهائی موجود باشد که احتمال سقوط اشخاص برود باید به وسیله نصب پوشش های فلزی محکم و نرده هائیکه حداقل ارتفاع آن 60 سانتیمتر باشد موجبات جلوگیری از سقوط اشخاص و رفع خطر به عمل آید.

عرض پلکان عمومی کارگاه باید حداقل 120 سانتیمتر و پاگردهای آن متناسب با عرض مزبور باشد. در مورد پلکان هائیکه بیش از چهار پله دارد در طرف باز پلکان باید نرده محکم نصب شود و در مسیر پلکان نباید هیچگونه مانعی وجود داشته باشد.

عمارات کارگاه باید به تناسب وسعت محل کار باندازه کافی در و پنجره برای ورود نور و هوا داشته باشد.

کارگاههائیکه وسایل کار و نوع محصول آن طوری است که بیشتر در معرض حریق واقع میشود حتی الامکان باید با مصالح نسوز ساخته شوند. فصل دوم - روشنائی

در هر کارگاه بایستی روشنائی کافی (طبیعی یا مصنوعی) متناسب با نوع کار و محل تامین شود در صورتی که برای روشنائی از نور مصنوعی قوی استفاده شود باید برای ممانعت از ناراحتی چشم حبابهای مخصوصی نصب گردد.

کلیه پنجره های بدنه و سقف که جهت روشنائی اطاق ها تعبیه شده و کلیه چراغها و حبابها باید نظیف نگاهداشته شود. فصل سوم - تهویه و حرارت

محل کار در هر کارگاه باید طوری تهویه شود که کارگران همیشه هوای سالم تنفس نمایند. در مورد محل های کار پوشیده مقدار حداقل هوای لازم برای هر کارگر بر حسب نوع کار در هر ساعت 30 الی 50 متر مکعب م. ب..

در کارگاههائیکه دود و با گاز و گرد و غبار و یا بخارهای مضر ایجاد میشود باید مواد مزبور با وسائل فنی موثر طوری از محل تولید بخارج کارگاه هدایت شود که مزاحمت و خطری برای کارگران ایجاد ننماید.

در کارگاههائی که تهویه طبیعی کافی نباشد باید از وسائل تهویه مصنوعی استفاده شود.

هر کارگاه باید دارای وسائلی باشد که در زمستان و تابستان درجه حرارت داخلی آن بوضع قابل تحملی نگاهداری شود. فصل چهارم - جلوگیری از آتش سوزی و مبارزه با حریق

در هر سالن کار بتناسب تعداد کارگران باید درهای یک طرفه ای که بخارج باز شوند به نام درهای نجات وجود داشته باشد و درهای مزبور براهروها و یا معابر خروجی ساختمان منتهی شوند.

درهای خروجی نجات هیچوقت نباید قفل باشد و باید به وسیله علائم و یا چراغ های مخصوصی از داخل مشخص باشد.

کلیه پلکان ها و پاگردها در ساختان‌های بلند تر از دو طبقه (طبقه اول 5 متر و سایر طبقات هر کدام چهار متر محاسبه میشود) باید با مصالح ساختمانی نسوز ساخته شوند.

درهائی که بطرف پلکان باز میشود باید لااقل فاصله ای باندازه عرض در تا نخستین پله برای توقف داشته باشند.

در کارگاههائیکه بیشتر احتمال بروز حریق میرود باید وسائل مخصوص اعلام خطر (آژیر) به کار رود به طوری که در تمام محوطه کار اعلام خطر شنیده شود.

کار فرما موظف است مواد محترقه مورد نیاز کارخانه را در تانک ها و مخازنی که مقاوم در مقابل آتش باشند نگهداری نماید و این مخازن ها و تانک ها باید از محل کار مجزا و فاصله کافی داشته باشند.

در نقاطی که مواد منفجره و یا مواد سریع الاحتراق و یا سریع الاشتعال وجود دارد استعمال دخانیات و روشن کردن و حمل کبریت فندک و امثال آن ها باید ممنوع گردد.

در موارد زیر تعبیه و نصب برق گیر الزامی است. الف) ساختان‌هائی که در آن مواد قابل احتراق و یا انفجار تولید و یا ذخیره و انبار میشود. ب) تانک ها و مخازنی که بنزین و نفت و روغن و یا مواد قابل اشتغال دیگر در آنها نگهداری میشود. ج) کوره های مرتفع و دود کش های بلند. فصل پنجم - ماشین آلات - پوشش و حفاظ ماشین آلات

کلیه قسمت های انتقال دهنده نیرو (ترانسمیسیون) از قبیل تسمه. فلکه. زنجیر و چرخ دنده و امثال آن و همچنین قسمت هائی از ماشین ها که امکان ایجاد سانحه برای کارگر داشته باشد باید دارای پوشش و یا حفاظ با استقامت کافی باشد.

قبل از شروع به تعمیر و نظافت و روغنکاری ماشین ها باید به طور اطمینان بخشی آن ها را متوقف ساخت.

در موقع تعمیر تانک ها و مخازن مواد خطرناک و قابل احتراق و اشتعال و انفجار از قبیل مخازن بنزین و نفت و روغن و غیره باید مخازن مذکور تخلیه و سپس بخوبی شستشو شود به طوریکه هرگونه مواد زائد و خطرناک از جدار داخلی آن زائل گردد و برای آنکه گازهای موجوده احتمالی بکلی خارج شود باید دریچه های مخازن باز بوده و بوسائل لازم تهویه گردد. فصل ششم - وسایل الکتریکی

وسایل و ادوات الکتریکی باید دارای حفاظ بوده و طوری ساخته و نصب و به کار برده شود که خطر برق زدگی و آتش سوزی وجود نداشته باشد.

نصب و امتحان و یا تنظیم وسائل و ادوات الکتریکی باید فقط توسط اشخاصی که صلاحیت فنی آن ها محرز باشد انجام گیرد و متخصص قبل از شروع به کار آن را مورد آزمایش قرار دهد.

برای جلوگیری از ازدیاد سیم های متحرک و آزاد لازم است بمقدار کافی پریز در محل های مناسب نصب گردد تا بسهولت بتوان از آن ها استفاده نمود.

پوشش ها و زره کابل های برق و لوله و بست ها و متعلقات و همچنین حفاظ ها و سایر قسمت های فلزی وسایل برق که مستقیماً تحت فشار برق نیستند برای جلوگیری از بروز خطرات احتمالی باید اتصال زمین موثری داشته باشند.

سیم های اتصال زمین باید دارای ضخامت کافی و در نتیجه مقاومت کم باشند تا بتوانند با حداکثر جریان احتمالی که در اثر از بین رفتن و یا خراب شدن عایق بوجود آید استقامت داشته باشند - ضمناً باید در مدار جریان وسایلی پیش بینی شود که در صورت پیدا شدن نقصی که موجب اتصال جریان برق بزمین گردد تمام مدار یا قسمت معیوب آن را قطع کنند.

در نقاطی که احتمال صدمه بسیم های اتصال زمین میرود بایستی به وسیله مکانیکی آنها را محافظت نمود.

در مورد دستگاههای الکتریکی متحرک که دارای قسمت های فلزی بدون عایق باشند اعم از این که با جریان متناوب کار کنند یا دائم باید احتیاطات زیر به عمل آید. الف- بدنه های فلزی بدون عایق وسایل مزبور بایستی به طور اطمینان بخشی اتصال زمین داشته باشند مگر اینکه جریان دائم با فشار کمتر از 59 ولت باشد. ب- به کار بردن دستگاههای الکتریکی متحرک با ولتاژ بیش از 250 ولت ممنوع است. ج- در مواردی که به کار بردن سیم اتصال زمین موثر مقدور نباشد باید جریانی با ولتاژ کمتر به کار برده شود. د- در محیط های آماده باشتعال و همچنین در مجاورت مواد قابل اشتعال باید فقط از وسایل مخصوص الکتریکی متحرکی استفاده شود که از الحاظ عدم ایجاد اشتعال اطمینان بخش باشد.

در مدت تعمیر شبکه برق باید آن را به وسیله کلید از منبع جریان قطع و بزمین متصل نمود و در صورت لزوم بین سیم های شبکه نیز اتصال مستقیم برقرار کرد.

در محیطی که خطوط تحت فشار برق وجود دارد تعمیر یا نصب ماشین آلات و دستگاهها یا سیم کشی یا هر عمل دیگر که ممکنست ایجاد برق زدگی نماید اکیداً ممنوع و فقط پس از قطع جریان برق انجام آن مجاز خواهد بود.

سیم ها و کابل های برق باید دارای روپوش عایق مناسب با فشار الکتریسیته و سایر شرایط موجوده (رطوبت و گرما - ضربه و سائیدگی و غیره) بوده و روی اصول فنی نصب و حتی الامکان در لوله یا کانال قرار گرفته باشند.

سیمهای پل گردان - جراتقال و سایر سیم هائی را که نمیتوان عایق نمود باید طوری در حفاظ قرار داد که از اتصال احتمالی جلوگیری شود.

در کارگاههائی که مواد منفجره و یا گازهای قابل احتراق و مواد قابل اشتعال تولید میشود بایستی اتصال های برقی به نحوی باشند که ایجاد جرقه ننماید و از موتورهائیکه طبق اصول فنی برای این قبیل کارها ساخته شده استفاده شود.

کلیه ماشین آلات و دستگاههائی که احتمال تولید الکتریسیته ساکن دارد باید اتصال زمین موثر داشته باشند تا از تراکم بارهای الکتریسیته ساکن جلوگیری شود.

در محیطی که مواد قابل اشتعال و یا قابل انفجار (گازها - گرد و غبار و بخارات قابل انفجار و مایعات قابل اشتعال و غیره) وجود دارد علاوه بر اتصال زمین باید بوسایل مطمئن دیگری نیز از تراکم بارهای الکتریسیته ساکن جلوگیری نمود. فصل هفتم - آب آشامیدنی

در کلیه کارگاهها کارفرما مکلف است آب آشامیدنی گوارا و سالم بمقدار کافی در مخازن سربسته و محفوظ که طبق اصول بهداشت ساخته و نگاهداری شود در دسترس کارگران بگذارد.

بکارگرانی که در گرمای زیاد برای مدت مدیدی کار میکنند باید قرص های نمک طعام داده شود.

استفاده از لیوان عمومی برای آشامیدن آب ممنوع است. فصل هشتم - نظم و نظافت در کارگاه

محل های کار و سالن های کار - راهروها - انبارها- و سایر قسمت های دیگر کارگاه باید طبق اصول بهداشت نگاهداری شود.

دیوارها - سقف - پنجره ها و درها و شیشه ها باید پاکیزه و بی عیب نگاهداشته شوند کف سالن ها باید پاکیزه بوده و در حدود امکان تر و لغزنده نباشد.

جارو و نظافت کردن تا جائی که امکان دارد باید در فواصل نوبت های کار انجام شده و به ترتیبی صورت گیرد که از انتشار گرد و غبار جلوگیری شود.

انداختن آب دهان و بینی روی زمین و دیوار و راه پله ممنوع است و در هر محل کار باید به تعداد کافی ظروف مخصوصی برای ریختن زباله و ظروف دیگری برای انداختن اخلاط موجود باشد. این ظروف باید قابل پاک کردن بوده و در شرایط مناسب بهداشتی نگهداری و گندزدائی شوند.

فاضل آب و سایر فضولات کارخانجات باید به وسیله مجاری فاضل آب به چاهها و یا حوضچه های تصفیه ریخته شود و این مجاری باید با مصالح غیرقابل نفوذ ساخته شده و قطر داخلی و شیب آنها طوری باشد که به سهولت فاضل آب را به چاهها و یا حوضچه های تصفیه هدایت نماید. در محل هائیکه شیب کافی وجود ندارد بوسایل میکانیکی بایستی این منظور تامین گردد.

در کارگاههائی که فضولات حاصله ممکن است موجب مسمویت یا بیماری گردد باید فضولات مزبور با عملیات فیزیکی یا شیمیائی در حوضچه های مخصوص تصفیه گردد. در هر حال در دفع فضولات باید از نظر حفظ سلامت و بهداشت و جلوگیری از خطرات ممکنه دقت و پیش بینی های لازمه به عمل آید.

مود اولیه و محصولات کارگاه باید طوری در داخل انبارها و یا کارگاه گذارده شود که عبور و مرور کارگران و در صورت اقتضا وسائل نقلیه براحتی ممکن باشد و ضمناً مواد مزبور باید طوری چیده شود که خطر سقوط و بروز سوانح وجود نداشته باشد.

هر کارگاه باید دارای تعداد کافی مستراح مردانه و زنانه به طور مجزا باشد ساختمان مستراح باید طوری باشد که بوی عفونت آن به وسیله هواکش بخارج منتقل گردد و آبی که در آن استعمال میشود از شیر برداشته شود. برای هر 25 کارگر حداقل باید یک مستراح وجود داشته باشد در هر مستراح یک آفتابه گذاشته شود. شستشو و گندزدائی مرتب مستراح ها الزامی است.

هر کارگاه باید دارای تعداد کافی روشوئی یا شیر باشد روشوئی ها باید طوری ساخته شود که طبق اصول بهداشتی قابل استفاده و قابل پاک کردن باشد. برای هر 20 نفر کارگر حداقل باید یک روشوئی وجود داشته باشد.

کارفرما مکلف است برای تامین نظافت کارگران بمقدار کافی صابون در اختیار آنان گذارده و وسائل خشک کردن دست و روی کارگران را تامین نماید.

در کارگاه هائیکه پوست بدن کارگران در معرض مواد سمی یا عفونی یا محرک یا مواد کثیف و گرد و غبار بوده و همچنین در کارگاههائیکه کارگران در گرمای زیاد کار میکنند کارفرما مکلف است برای هر شش نفر کارگری که در یک زمان کار خود را ترک میکنند حداقل یک دوش با آب گرم و سرد تهیه نماید و محل دوش ها باید با مراقبت کامل نظیف و گند زدائی شود.

در هر کارگاه باید اطاقی با وسعت کافی و قفسه های انفرادی برای تعویض و گذاردن لباس شخصی کارگران اختصاص یابد. اطاق مزبور و قفسه های آن باید مرتباً تهویه و گند زدائی و پاکیزه شود. فصل نهم - ناهارخوری

هر گاه که کارگران آن در همانجا غذا صرف مینمایند باید دارای محل مخصوصی با وسعت کافی و تعداد لازم میز و نیمکت برای عده ای که در یک موقع غذا میخورند باشد. محل غذاخوری باید دارای روشنائی کافی بوده و پیوسته طبق اصول بهداشتی پاکیزه نگاهداری شود.

ظروف غذا خوری باید همیشه پاک و عاری از هرگونه آلودگی باشد.

کارکنان محل غذاخوری باید دارای روپوش تمیز بوده و نسبت به نظافت شخصی خود مراقبت کامل بنماید و ماهی یک مرتبه معاینه پزشکی بشوند.

کارگران قبل از ورود به محل غذاخوری باید دست و روی خود را با صابون بشویند و در صورتی که با مواد سمی یا عفونی و یا کثیف سرو کار دارند. لباس کار خود را تعویض نمایند. فصل دهم - وسایل استحفاظی فردی

کارفرما موظف است در هر سال دو دست لباس کار مجاناً در اختیار هر کارگر بگذارد. لباس کار باید مناسب با نوع کار باشد و طوری تهیه شود که کارگر بتواند براحتی وظایف خود را انجام دهد و موجب بروز سوانح نگردد.

به کارگرانی که با مواد شیمیائی کار میکنند باید علاوه بر لباس کار بر حسب نوع کار وسایل استحفاظی لازم از قبیل پیش بند و کفش و دستکش مخصوص و عینک و غیره که آنان را از آسیب مواد مزبور مصون دارد داده شود.

بکارگرانی که در مجاورت کوره های ذوب فلز و آهنگری کار میکنند باید لباس یا پیش بند نسوز و نقاب یا عینک و به کارگرانی که مستقیما با مواد گداخته کار میکنند علاوه بروسایل فوق دستکش و کفش نسوز داده شود.

برای سیم کشی و هر نوع کار دیگر در ارتفاعات مانند دیوارهای و پایه های بلند و به طور کلی هر محلی که امکان تعبیه وسائل حفاظتی برای جلوگیری از سقوط کارگر مقدور نباشد باید به کارگران کمربند اطمینان داده شود.

لباس کارگرانی که با مواد سمی کار میکنند باید در محل مخصوصی جدا از محل لباس کن عمومی نگاهداری و به ترتیبی شستشو شود که کارگران را از آسیب نفوذ سم مصون بدارد.

برای کارگرانی که موقع کار در معرض سقوط اجسام قرار دارند باید کفش حفاظتی و کلاه مخصوص حفاظتی از فلز و یا ماده سخت دیگری که قابل اطمینان باشد تهیه شود.

کارفرما مکلف است مراقبت نماید کارگرانی که در نزدیکی قسمت های گردنده ماشین آلات مشغول کار می‌باشند موهای خود را کوتاه نموده و یا به وسیله سربند نگهداری نماید.

در مواردی که نوع کار طوری است که خطراتی برای چشم کارگران وجود دارد از قبیل سمباده و جوش کاری و ماشین های تراش و نظایر آن کارفرما مکلف است عینک های مخصوص مناسب با کار در دسترس کارگران بگذارد.

کارفرما مکلف است بکارگرانی که روی شبکه تحت فشار برق کار میکنند و در معرض خطر برق زدگی هستند علاوه بر ابزار مخصوص دستکش و کفش و کلاه مخصوص عایق الکتریسیته بدهد.

در مواردی که جلوگیری از انتشار گرد و غبار و مواد شیمیائی و یا تهویه محیط آلوده به مواد مزبور از لحاظ فنی ممکن نباشد کارفرما موظف است ماسک و یا وسایل استحفاظی متناسب دیگری تهیه و در اختیار کارگر مربوطه قراردهد.

درمحیط های مربوط و در مورد کارهائی که در آب انجام میشود کارفرما باید به تناسب نوع کار کفش یا چکمه ای لاستیکی و در صورت لزوم دستکش های غیرقابل نفوذ تهیه و در دسترس کارگران بگذارد.

بکارگرانیکه با اشیاء و مواد برنده (از قبیل اوراق فلزی و جام های شیشه و خورده شیشه و غیره) کار میکند باید دستکش های متناسب با نوع کار داده شود.

کارفرما مکلف است به وسیله مسئولین فنی خود کلیه وسایل استحفاظی را مرتباً بازرسی و در صورت لزوم تعمیر و یا تعویض نماید تا پیوسته وسایل مزبور برای تامین حفاظت کارگران آماده باشد.

کارفرما مکلف است مراقبت کند که کارگران مرتباً از وسائل استحفاظی که به وسیله او تهیه و در اختیار آنان گذاشته شده استفاده نمایند. عدم استفاده از وسائل مزبور قصور در انجام وظیفه محسوب میشود. فصل یازدهم - کمکهای اولیه

کارفرما مکلف است در صورت امکان مرکزی برای استفاده فوری بیماران یا اشخاص آسیب دیده تحت نظر یک یا چند پزشک یا پزشگیار تاسیس نماید و در صورت عدم امکان باید یک یا چند قفسه محتوی داروها و لوازم کمک های اولیه متناسب با تعداد کارگران و نوع خطرات کارگاه در نقاطی که دسترسی فوری به آنها برای کارگران میسر باشد ایجاد نماید مراکز کمک های اولیه و محل نصب قفسه ها باید به وسیله علائم مخصوص به صورتی مشخص باشد که کلیه کارگران از محل آن مطلع باشند. کارفرمایانی که کارگران آنان مشمول مقررات بیمه های اجتماعی میباشند میتوانند در صورت وقوع حادثه ناشی از کار یا بیماری حرفه ای هزینه انجام کمک های اولیه را طبق ماده 85 لایحه قانونی بیمه های اجتماعی کارگران از سازمان بیمه های اجتماعی کارگران دریافت نمایند.

در کارگاههائیکه بسبب نوع کار احتمال مخاطرات مهم از قبیل خفگی و برق زدگی و امثال آنها وجود دارد کارفرما مکلف است برای نجات کارگر آسیب دیده پیش بینی های لازم را بنماید.

کارفرما مکلف است بمحض اطلاع از ابتلاء یکی از کارگران بامراض واگیر مراتب را باولین پست وزارت بهداری و همچنین به سازمان بیمه های اجتماعی کارگران اطلاع دهد.

کارفرما مکلف است دستورات بهداشتی مربوط بکارگاه خود و همچنین دستورات بهداشتی مربوط بامراض واگیر و امراضی که به صورت همه گیری درآمده است برای اطلاع کارگران در محلهای مناسب نصب نماید.

کارفرما موظف است آمار بیماران و حادثه دیدگان خود را در آخر هر ماه بادارات کار محل ارسال دارد.

متخلفین از اجرای مقررات این آیین نامه مشمول شق دوم از <a class="artref" href="/ماده/ماده-60-a_raw080610253387">ماده 60 قانون کار</a> مصوب اسفند ماه 1337 خواهند بود. این آیین نامه مشتمل بر 80 ماده و 2 تبصره به استناد <a class="artref" href="/ماده/ماده-47-a_raw080610253374">ماده 47 قانون کار</a> تدوین و در یازدهمین جلسه شورای عالی حفاظت فنی مورخ یکشنبه 14 /6 /38 به تصویب نهایی رسیده و قابل اجرا است. شورای عالی حفاظت فنی