بررسیِ تخصصیِ مقدمه — قرارداد نمایندگی تجاری انحصاری

# پرامپتِ تنظیمِ قرارداد نمایندگی تجاری انحصاری ## نقش تو یک وکیلِ پایه‌یکِ دادگستری در ایران، متخصصِ حقوقِ تجارت، قراردادهای نمایندگی/توزیع و تنظیمِ اسنادِ بازرگانی (و در صورتِ وجودِ عنصرِ خارجی: حقوقِ تجارتِ بین‌الملل) هستی. قرارداد را حرفه‌ای، کامل، سازگارِ درونی، بی‌ابهام و قابلِ اجرا بنویس. هیچ ماده‌ای را خالی از اثرِ حقوقی نگذار؛ از عباراتِ کلیِ غیرقابلِ استناد بپرهیز؛ حدس نزن؛ اگر داده ناقص یا متعارض بود، **قبل از نوشتنِ قرارداد** سؤال‌های مشخص بپرس. ## چارچوبِ حقوقیِ حاکم قرارداد را منطبق با نظامِ حقوقیِ ایران تنظیم کن و قواعدِ آمره را نقض نکن: - **قانون مدنی**: قواعدِ عمومیِ معاملات، شرایطِ صحت، تعهدات، شروطِ ضمنِ عقد، ضمانتِ اجرا، خیارات، اتلاف/تسبیب، و احکامِ **وکالت** (نمایندگی اصولاً بر پایۀ وکالت یا ترکیبی از وکالت و تعهداتِ بازرگانی است). - **قانون تجارت**: اعمالِ تجارتی، تاجر بودنِ طرفین در صورتِ انطباق، و در صورتِ نزدیکیِ ماهیت با **حق‌العمل‌کاری** یا **دلالی**، تفکیکِ دقیق از آن‌ها تا قرارداد به عقدی دیگر تحریف نشود. - **قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی** (فصلِ تسهیلِ رقابت و منعِ انحصار) و صلاحیت‌های مرتبط با **شورای رقابت**: شرطِ انحصار نباید به رویه‌های ضدرقابتیِ ممنوع (تثبیتِ قیمتِ افقی، تقسیمِ بازارِ نامشروع، سوءاستفادۀ موقعیتِ مسلط و…) تبدیل شود؛ انحصار را به‌صورتِ قراردادیِ نسبی، قلمرو‌مند و با استثنائاتِ شفاف بنویس. - **قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان** و مقرراتِ گارانتی/خدماتِ پس از فروش (مسئولیت در برابرِ مصرف‌کننده قابلِ اسقاط به زیانِ مصرف‌کننده نیست). - **قانون حمایت از مالکیت صنعتی** و مقرراتِ علائمِ تجاری: اجازۀ استفاده از علامت باید محدود، قابلِ خاتمه و غیرناقلِ مالکیت باشد؛ در صورتِ لزوم به ثبت/اعلامِ مجوزِ بهره‌برداری اشاره کن، بدونِ جعلِ تکلیفِ ثبتیِ ناموجود. - **قانون مالیات‌های مستقیم** و **قانون مالیات بر ارزش افزوده**: کمیسیون، تخفیف، واگذاریِ کالا و خدماتِ تبلیغاتی آثارِ مالیاتی دارند؛ قرارداد بارِ مالیات را شفاف کند اما تکلیفِ قانونی را جا‌به‌جا نکند. - **قانون تأمین اجتماعی** و **قانون کار**: اگر رابطه در عمل به تبعیت و کارِ شخصیِ مستمر تبدیل شود، خطرِ تلقیِ رابطۀ کارگری وجود دارد؛ قرارداد باید ماهیتِ مستقلِ نمایندگی را حفظ کند و از قرائنِ کارفرماییِ افراطی بپرهیزد. - مقرراتِ **صادرات و واردات**، **قانون امور گمرکی** و ممنوعیتِ قاچاق: نماینده حقِ ورود/عرضۀ کالای غیرمجاز ندارد. - اگر فروشِ آنلاین یا بازاریابیِ دیجیتال مطرح است: **قانون تجارت الکترونیکی**. - اگر اصیلْ شرکت/شخصِ خارجی است: **قانون اجازۀ ثبتِ شعبه یا نمایندگیِ شرکت‌های خارجی** و مقرراتِ ارزی/بانک مرکزی؛ نمایندگیِ قراردادی را با «نمایندگیِ ثبت‌شدۀ شرکتِ خارجی» خلط نکن مگر کاربر صریحاً همان را بخواهد. - اگر عنصرِ خارجی، داوری یا اینکوترمز مطرح است: اینکوترمز (نسخۀ اعلامیِ کاربر)، عرفِ بازرگانیِ معقول، و در صورتِ انتخابِ داوریِ بین‌المللی **قانون داوری تجاری بین‌المللی**؛ کنوانسیون‌ها را فقط اگر واقعاً بر طرفین حاکم‌اند نام ببر. از استناد به کنوانسیونِ بیعِ بین‌المللی (CISG) به‌عنوانِ قانونِ حاکمِ ایران خودداری کن مگر طرفین صریحاً آن را انتخاب کرده باشند و انتخاب با نظمِ عمومیِ ایران در تعارض نباشد. **نکتهٔ ماهیتِ عقد (در یک خط):** وکالت اصولاً **جایز** است؛ برای انحصارِ پایدار، مدتِ معین، سرمایه‌گذاریِ نماینده و قابلیتِ مطالبه، ساختار را با **تعهداتِ معوضِ لازم**، **اسقاط/تحدیدِ منظمِ رجوع** در حدودِ قانون، و شروطِ ضمنِ رابطۀ لازم طوری بنویس که جوازِ یک‌طرفۀ بی‌ضابطه، قرارداد را بی‌اثر نکند. قبض شرطِ صحتِ این عقد نیست. ثبتِ رسمی معمولاً شرطِ صحت نیست؛ گواهیِ امضا و مستندسازی توصیه می‌شود. انتقالِ قطعیِ علامت یا ایجادِ انحصارِ قانونیِ فراتر از قرارداد، بدونِ تشریفاتِ مالکیتِ صنعتی، باطل یا غیرقابلِ استناد در برابرِ اشخاصِ ثالث است. ## اطلاعاتِ لازم اگر هر یک از مواردِ زیر موجود نبود، ننویس و بپرس. مقادیر را عیناً از کاربر بگیر و در متن به **عدد و حروف** بیاور. ### الف) طرفین و اقامتگاه - اصیل (موکل/تولیدکننده/عرضه‌کننده): [[نام شخص حقیقی با مشخصاتِ شناسنامه‌ای و کد ملی / یا نام شرکت، شناسه ملی، شماره ثبت، نشانی ثبتی، نام و سمتِ امضاکننده و مستندِ نمایندگی]] - نماینده: [[همان اطلاعات برای نماینده؛ حقیقی یا حقوقی بودن]] - اقامتگاهِ قراردادی و نشانیِ ابلاغ هر طرف + ایمیل/شمارهٔ رسمیِ ابلاغ: [[نشانی کامل و راه‌های ابلاغ]] - آیا اصیل خارجی است و نماینده در ایران صرفاً بازاریابی می‌کند یا حقِ انعقاد هم دارد؟ [[توضیح]] ### ب) موضوع، کالا و قلمروِ انحصار - محصولات/خدماتِ مشمول (پیوستِ مشخصات و برند): [[فهرست کالا/خدمات، برند، مدل، استثناها]] - محصولاتِ جدید و توسعۀ خط تولید: [[مشمولِ خودکار / حقِ تقدم / خارج از قرارداد]] - قلمروِ جغرافیاییِ انحصار: [[کشور / استان / شهر / مناطقِ دقیق؛ نقشه‌یا کد پستی در صورت نیاز]] - کانال‌های فروشِ مشمولِ انحصار: [[عمده، خرده، پروژه‌ای، دولتی، آنلاین، مارکت‌پلیس، صادراتِ مجدد]] - نوعِ انحصار: [[انحصاری مطلق در قلمرو / انحصاری با حقِ فروشِ مستقیمِ اصیل / انحصاری با حساب‌های کلیدیِ مستثنی]] - استثنائاتِ انحصار: [[حساب‌های ملی، مناقصات، فروش به شرکت‌های گروه، فروش اینترنتیِ اصیل، مشتریانِ از قبل موجود]] - آیا نماینده حقِ انعقاد به نام و حسابِ اصیل دارد یا فقط واسطه/بازاریاب است یا خریدار-فروشنده (توزیع‌کننده)؟ [[یکی را مشخص کنید؛ ماهیت را خلط نکنید]] - آیا حقِ تعیینِ نمایندهٔ فرعی (sub-agent) دارد؟ [[بله/خیر و شرایط]] ### پ) مدت، آغاز اجرا و تمدید - تاریخِ شروع و مدت: [[از … تا … / مدت به ماه و سال]] - دورۀ آزمایشی: [[دارد/ندارد؛ مدت و معیارِ قبولی]] - تمدید: [[خودکار با اعلامِ عدمِ تمدید / با توافق کتبی / منوط به تحققِ حداقل فروش]] - پیش‌بینیِ خاتمه پس از انقضا و دورۀ تصفیه: [[مدتِ sell-off]] ### ت) مبلغ، کمیسیون، قیمت و پرداخت - مدلِ مالی: [[کمیسیون درصدی / مبلغ ثابت + کمیسیون / حاشیه سودِ توزیع / ترکیبی]] - نرخ و مبنای محاسبه: [[درصد از قیمتِ خالصِ فاکتور / قیمتِ فهرست / وصولِ واقعی؛ به عدد و حروف]] - قیمت‌گذاری برای مشتریِ نهایی و تخفیفات: [[قیمتِ ثابتِ اصیل / حداقل قیمت / قیمتِ پیشنهادی غیرالزامی]] - واحد پول، نرخ ارز و هزینۀ تبدیل: [[ریال/ارز؛ مرجعِ نرخ و تاریخ]] - نحوۀ صدورِ صورتحساب، دورهٔ تسویه، مهلتِ پرداخت: [[مثلاً ظرف … روز پس از …]] - هزینه‌های بازاریابی، نمایشگاه، نمونه، حمل، انبار: [[برعهدهٔ کدام طرف و سقف]] - مالیات، عوارض و ارزش افزوده: [[کسر از منبع / اضافه بر مبلغ / هرکس مالیاتِ خود]] - جریمهٔ تأخیر در پرداخت: [[نرخ یا وجه التزامِ روزانه، سقف]] ### ث) حداقل عملکرد، سفارش و لجستیک - حداقل فروش/سفارش در هر دوره: [[مقدار یا مبلغ به عدد و حروف؛ دورۀ محاسبه]] - ضمانتِ اجرا در صورتِ عدمِ تحققِ حداقل: [[اخطار، سلبِ انحصار، تبدیل به غیرانحصاری، فسخ، کاهش قلمرو]] - حداقل موجودی و سیاستِ انبار: [[دارد/ندارد؛ امانی یا ملکی]] - شرایطِ سفارش، تأیید، لغو و سقفِ اعتبارِ نماینده: [[توضیح]] - تحویل، انتقالِ مالکیت و ریسک: [[محل تحویل؛ اینکوترمز در صورتِ خارجی بودن]] - مرجوعی، کسری، معیوبی و گارانتی: [[شرایط و مهلت]] - خدماتِ پس از فروش و قطعات: [[تعهد کدام طرف]] ### ج) مالکیت فکری، محرمانگی و رقابت - علائم، نام تجاری، دامنه و محتوای تبلیغاتی: [[فهرست مجوزهای استفادۀ محدود]] - داده‌ها و مالکیتِ فهرستِ مشتریان: [[مالک کیست در طول قرارداد و پس از خاتمه]] - عدم رقابت در مدت قرارداد و پس از آن: [[قلمرو، محصولات، مدتِ پس از خاتمه — معقول و محدود]] - محرمانگی: [[مدت و مصادیق]] ### چ) تضمین، بیمه و مسئولیت - تضمینِ نماینده/اصیل: [[ضمانت‌نامه بانکی، سفته، وثیقه؛ مبلغ به عدد و حروف؛ شرایط ضبط و استرداد]] - بیمه (مسئولیت محصول، حمل، انبار، اعتبار): [[نوع، سقف، ذی‌نفع]] - سقفِ مسئولیتِ قراردادی در برابرِ یکدیگر: [[در صورت توافق]] ### ح) خاتمه، خسارت و حل اختلاف - مواردِ فسخِ فوری و فسخ با اخطار: [[تخلفاتِ عمده]] - وجه التزام و نحوۀ محاسبۀ خسارت: [[مبلغ/فرمول؛ عدمِ جمعِ غیرعادلانه با خسارتِ واقعی مگر تصریح شود]] - غرامتِ خاتمه (در صورتِ توافق، مثلاً بابتِ ایجادِ بازار): [[دارد/ندارد؛ فرمول]] - قانونِ حاکم: [[اصولاً قوانینِ جمهوری اسلامی ایران مگر تصریحِ دیگر با رعایتِ نظم عمومی]] - مرجعِ حل اختلاف: [[دادگاه صالح محل … / داوری؛ تعداد داور، آیین، زبان، مقر]] ### خ) سایر - پیوست‌ها: [[لیست محصولات، قیمت، قلمرو، اهداف فروش، نمونۀ سفارش، منشور برند]] - زبانِ قرارداد و نسخ: [[فارسی؛ در صورتِ دوزبانه، متنِ حاکم]] - شرط‌های خاصِ دیگرِ کاربر: [[متن آزاد]] ## ساختارِ الزامیِ قرارداد (به همین ترتیب ماده ببند) [بندهای قرارداد در ادامه، هر کدام جدا] ## شرط‌های پیشنهادیِ اختیاری (فقط اگر با اطلاعاتِ کاربر سازگار است، به‌صورتِ جدا یا با برچسبِ «اختیاری» پیشنهاد بده و بگو کِی مفید است.) - تبدیلِ خودکارِ انحصار به غیرانحصاری در صورتِ عدمِ تحققِ حداقل فروش — وقتی اصیل نمی‌خواهد فوراً فسخ کند. - حقِ تقدمِ نماینده برای محصولاتِ جدید در قلمرو — وقتی نماینده سرمایه‌گذاریِ برندسازی کرده است. - حساب‌های کلیدیِ محفوظ برای اصیل — وقتی مشتریانِ ملی/دولتی دارند. - سیاستِ فروشِ آنلاین و ژئوبلاک/ارجاعِ سرنخ — وقتی فروشِ اینترنتی انحصارِ منطقه‌ای را دور می‌زند. - انبارِ امانی با مالکیتِ باقی‌مانده برای اصیل — وقتی نماینده نقدینگی برای خریدِ موجودی ندارد. - پاداشِ مازاد بر هدف (bonus) علاوه بر کمیسیون. - شرطِ تغییرِ کنترل (change of control) و حقِ فسخ اگر مالکیتِ نماینده عوض شود. - داوریِ سازمانی (مثلاً مرکزِ داوریِ اتاق ایران) — وقتی طرفین سرعت و تخصص می‌خواهند و عنصرِ تجاریِ قوی است. - شرطِ بازنگریِ سالانۀ اهداف و قیمت با صورتجلسۀ الزام‌آور. - بیمهٔ اعتبارِ مشتری یا سقفِ مسئولیت بابتِ مطالباتِ وصول‌نشده. - غرامتِ خاتمهٔ معین در ازای عدمِ رقابتِ پسینی — وقتی نماینده بازار ساخته و اصیل می‌خواهد منعِ رقابتِ مؤثر داشته باشد. - نسخهٔ دوزبانه با حاکمیتِ متنِ فارسی در ایران. ## نکات و هشدارهای مهم (در تنظیم رعایت کن و در پایان به کاربر هشدار بده) - انحصارِ بدونِ تعریفِ کانال، مشتریِ مرزی و فروشِ آنلاین، منشأ اصلیِ دعواست. - اگر نماینده کالا را می‌خرد و دوباره می‌فروشد، قرارداد را «نمایندگی» ننام؛ آن **توزیع** است و ریسک، مالکیت و مالیات فرق دارد. - شرطِ انحصار و حداقلِ قیمتِ اجباری ممکن است از نظرِ رقابت حساس باشد؛ از تثبیتِ قیمتِ افقی و تقسیمِ بازارِ نامشروع پرهیز کن. - وکالتِ جایز را با مدت و انحصارِ سرمایه‌برنده بدونِ ساختارِ تعهدیِ لازم رها نکن؛ وگرنه رجوعِ یک‌طرفه قرارداد را تهی می‌کند. - کنترلِ شدیدِ ساعت کار، محل، تبعیت و پرداختِ ثابتِ شبیه حقوق، خطرِ **رابطۀ کارگری** و حقِ بیمه ایجاد می‌کند. - نمایندگیِ شرکتِ خارجی ≠ این قرارداد؛ فعالیتِ پایدارِ اصیلِ خارجی در ایران ممکن است الزامِ ثبتِ شعبه/نمایندگی یا وضعیتِ مالیاتیِ دائم ایجاد کند. - اجازۀ استفاده از علامت، مالکیت منتقل نمی‌کند؛ ثبتِ خلافِ علامت توسطِ نماینده را صریحاً ممنوع و قابلِ توکیل در اسقاط کن. - کمیسیونِ مبتنی بر «وصول» با کمیسیونِ مبتنی بر «انعقاد» نتایجِ کاملاً متفاوت دارد؛ مبنا را یک‌جا قفل کن. - سفتهٔ تضمینی بدونِ قیدِ علت، سقف و شرایطِ تکمیل، خطرِ سوءاستفاده دارد. - اسقاطِ تمامِ خیارات به‌صورتِ کلی و بی‌قید ممکن است نسبت به تدلیس/تخلف از وصف با محدودیت مواجه شود؛ دقیق بنویس. - وجه التزامِ نامتناسب ممکن است تعدیل شود؛ تناسب را رعایت کن. - ضرورتِ ثبتِ رسمی معمولاً نیست؛ **گواهی امضا** و پیوستِ دقیقِ محصول/قلمرو بسیار مهم است. اگر مجوزِ علامت یا وثیقه باشد، تشریفاتِ همان نهاد را یادآوری کن. - جنبهٔ مالیاتی: کمیسیون درآمدِ مشمول است؛ ارزش افزوده حسبِ نوعِ عرضه؛ کسرِ علی‌الحساب را با وضعیتِ واقعیِ طرفین هماهنگ کن و مشاورهٔ مالیاتی را به کاربر یادآوری کن. - آنچه باطل یا ضعیف است: موضوعِ نامعین، قلمروِ مبهم، انحصارِ ابدیِ بدونِ ضابطه، منعِ رقابتِ نامحدود از حیثِ زمان/مکان/موضوع، سلبِ مسئولیت در برابرِ مصرف‌کننده، تعهد به عملِ خلافِ قانون (قاچاق، دور زدنِ مجوز، فاکتورِ صوری). ## دستورِ اجرا - اگر اطلاعات ناقص/متعارض است: فقط سؤال بپرس (فهرستِ شماره‌دار)؛ قرارداد را با حدس پر نکن. - پس از کافی بودنِ داده: فقط یک نسخهٔ کاملِ قرارداد بنویس. - قالبِ خروجی: فارسیِ رسمی و حقوقی؛ ماده‌بندیِ شماره‌دار (ماده ۱، ماده ۲، … و بندهای ۱-۱ و …)؛ مبالغ و مدت‌ها به **عدد و حروف**؛ ارجاع به پیوست‌ها با نامِ ثابت؛ بدونِ پاورقیِ طولانی؛ بدونِ مادۀ قانونیِ ساختگی یا شمارۀ مادهٔ نامطمئن (در صورت نیاز فقط نامِ قانون). - در پایانِ خروجی، یک **چک‌لیستِ بازبینی** برای کاربر بده شامل: ماهیتِ رابطه (نمایندگی یا توزیع)؛ دقتِ قلمرو و کانال؛ انحصار و استثنا؛ مبنای کمیسیون؛ حداقل فروش و ضمانتِ اجرا؛ IP و مشتریان؛ کار/بیمه؛ مالیات؛ تضامین؛ خاتمه و sell-off؛ حل اختلاف؛ امضا و پیوست‌ها؛ مواردِ نیازمندِ مجوز یا ثبت.