ماده 3

مستثنیات از ماده 2 به قرار زیر است: 1 اگر مالک یا (‌مالکین) <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C">اراضی</a> سهم خود را از زمین‌های یک ده یا یک <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%B2%D8%B1%D8%B9%D9%87">مزرعه</a> انتخاب کند که آب یک یا چند رشته قنات ملکی او یا چاه ملکی او‌مشرب شود کلیه زمینهای آن ده یا مزرعه که به طریق فوق مشروب می‌شود به ملکیت او باقی می‌ماند و چنانچه <a class="tagref" href="/واژه/%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF">تعهد</a> نماید آب قنات یا قنوات خود را‌افزایش دهد و یا قنات یا چاه جدیدی احداث نماید و یا قنوات مخروبه را دایر کند که در نتیجه اراضی دیم و بایر زائد بر حد نصاب او در آن ده یا مزرعه‌نیز آبی شود کمیسیون <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%DB%8C">اصلاحات ارضی</a> استان می‌تواند مقدار اراضی مورد تقاضا را در اختیار او قرار دهد. ولی اگر در ظرف چهار سال از تاریخ واگذاری‌آب برای کشت آنها تهیه ننماید آن قسمت از اراضی که آب برای آن تهیه نشده بلاعوض به ملکیت دولت در می‌آید چنانچه مالک یا مالکین اراضی سهم‌خود را از زمینهای یک ده انتخاب کند و آن راضی توسط سد یا شق آنهایی که از طرف مالک یا مالکین احداث شده باشد مشروب شود فقط در صورتی‌که مخارج دایر نگاهداشتن آنها در حدود مخارج حفظ و نگاهداری قنوات باشد با <a class="tagref" href="/واژه/%D8%AA%D8%B4%D8%AE%DB%8C%D8%B5">تشخیص</a> کمیسیون اصلاحات اراضی استان (‌مذکور در ماده نهم) مشمول این بند خواهد بود. 2 باغات میوه و قلمستان که <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B9%D8%B1%D8%B5%D9%87">عرصه</a> و اعیانی آنها متعلق به مالک باشد کلاً به ملکیت مالک باقی خواهد ماند ولی در مورد باغات میوه و‌قلمستانهایی که عرصه آنها متعلق به مالک و تمام و یا قسمتی از اعیانی آنها متعلق به <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B9">زارع</a> باشد حداکثر <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%A7%D9%84%DA%A9%DB%8C%D8%AA">مالکیت</a> ب. ت. ب. میزان درآمد از طرف هیأت‌عالی اصلاحات ارضی (‌مذکور در ماده هشتم) برای هزینه منطقه تعیین خواهد شد ولی در قسمت اخیر به هر حال برای هر شخص جمعاً اعم از قطعات‌متصل یا مجزا بیش از دویست هکتار نخواهد بود. 3 مالک می‌تواند ظرف مدت دو سال پس از تصویب این قانون قسمتی از اراضی (‌با رعایت حد نصاب ماده 2) و همچنین باغات و قلمستانهای‌خ. ر. ب. یک یا چند نفر از وراث قانونی خود منتقل نماید مشروط بر این که مجموع اراضی و باغات و قلمستان‌هایی که به این ترتیب به ملکیت وراث‌در می‌آید از یک برابر و نیم آن چه که طبق ماده 2 بند 2 این ماده به خود مالک تعلق می‌گیرد تجاوز ننماید اراضی یا باغات و یا قلمستانهایی که ظرف‌یک سال قبل از تقدیم این <a class="tagref" href="/واژه/%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AD%D9%87">لایحه</a> به مجلس مالک به ملکیت وراث قانونی خود درآورده باشد از میزان فوق کسر خواهد شد و انتقالاتی که به موجب این‌بند داده می‌شود از لحاظ <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA">مالیات</a> مشمول قانون <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86">اصلاح قانون</a> <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AB">مالیات بر ارث</a> و انتقالات بلاعوض نخواهد بود. ‌تبصره منظور از باغات و قلمستانهای مندرج در این بند قسمت اخیر بند 2 (‌باغات و قلمستانهایی که تمام یا قسمتی از اعیانی آنها متعلق به زارع‌است) م. ب. که مبدأ مهلت دو سال تاریخ اعلام نظر هیأت عالی اصلاحات ارضی برای تشخیص نصاب مالکیت اشخاص در هر منطقه در مورد این‌گونه باغات و قلمستانها م. ب.. 4 <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A7%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%87">ابنیه</a> و تأسیسات واقع در اراضی مشمول این قانون که مربوط به کارهای زراعی نیستند از قبیل خانه‌های شخصی مالک مدارس ‌درمانگاهها قهوه‌خانه‌ها دکان <a class="tagref" href="/واژه/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%B1%D8%A7">کاروانسرا</a> <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%A8">آسیاب</a> <a class="tagref" href="/واژه/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87">کارخانه</a> و نظایر آن و <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%B9">مراتع</a> نیز مستثنی است. 5 مدارس و تأسیسات علمی می‌توانند به هر اندازه زمین که برای مطالعات و عملیات آنها ضروری باشد در مالکیت خود داشته باشند تشخیص‌این گونه مؤسسات و تعیین مقدار زمین مورد لزوم با هیأت عالی اصلاحات اراضی خواهد بود. 6 اراضی که مدت دو سال قبل از تقدیم این لایحه به مجلس حداقل یک دوره زراعی از طریق <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%B9%D8%AA">زراعت</a> مکانیزه بدون شرکت زارع و به وسیله‌کمک <a class="tagref" href="/واژه/%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2">کشاورز</a> مورد بهره‌برداری واقع شده باشد مادامی که به این ترتیب مورد بهره‌برداری است از مقررات ماده 2 مستثنی است چنانچه بهره‌برداری این‌قبیل اراضی از صورت زراعت مکانیزه و به وسیله کمک کشاورز خارج شود مشمول مقررات ماده 2 خواهد بود. 7 هیأت عالی اصلاحات ارضی می‌تواند به مالک یا مالکینی که بخواهند از تاریخ تصویب این قانون به بعد <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B1">اراضی بایر</a> واقع در ملک خود را از‌طریق <a class="tagref" href="/واژه/%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C">کشاورزی</a> مکانیزه و به وسیله کمک کشاورز (‌بدون شرکت زارع) مورد بهره‌برداری قرار دهد که به شرح فوق عمل نمایند و مادام که این اراضی به‌ترتیب فوق مورد بهره‌برداری باشد مشمول ماده 2 نخواهد بود. 8 هیأت عالی اصلاحات ارضی می‌تواند اراضی بایر را که به موجب مقررات این قانون به دولت منتقل می‌شود طبق آیین نامه مخصوصی که به‌تصویب هیأت دولت خواهد رسید با اخذ مبلغ مناسب در اختیار متقاضیان ذیصلاحیت برای <a class="tagref" href="/واژه/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86">عمران</a> بگذارد و متقاضی باید تعهد کند ظرف حداکثر پنج‌سال مبادرت به عمران این راضی نموده و در این مدت لااقل هر سال در یک پنجم از اراضی مزبور عملیات کشاورزی انجام دهد و چنانچه به تعهد خود‌عمل نکند نسبت به مقداری که تعهد در آن عمل نشده است <a class="tagref" href="/واژه/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF">قرارداد</a> واگذاری لغو خواهد شد و اگر زراعت آنها به صورت مالک زارع در آید مشمول‌مقررات ماده 2 خواهد بود در <a class="tagref" href="/واژه/%D9%88%D8%A7%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C">واگذاری اراضی</a> مالکین مربوط <a class="tagref" href="/واژه/%D8%AD%D9%82-%D8%AA%D9%82%D8%AF%D9%85">حق تقدم</a> خواهند داشت. 9 اراضی املاک آستانه قدس رضوی و مسجد گوهرشاد و آستانه حضرت معصومه و آستانه حضرت عبدالعظیم و شاه‌چراغ و شاه‌نعمت‌الله‌ولی‌و <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87">مدرسه</a> عالی سپهسالار و شیر و خورشید سرخ و سلطان علی شاه گنابادی و مسجد سلطانی تهران و همچنین املاکی که به منظور <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%87">امور خیریه</a> یا‌عام‌المنفعه یا <a class="tagref" href="/واژه/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4">آموزش و پرورش</a> به <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%87">مؤسسات خیریه</a> واگذار شده یا می‌شود (‌مشروط بر این که عام‌المنفعه بودن مقاصد آنها به تصویب هیأت دولت‌برسد) و همچنین املاک <a class="tagref" href="/واژه/%D9%85%D9%88%D9%82%D9%88%D9%81%D9%87">موقوفه</a> عام که به مصرف امور خیریه و عام‌المنفعه می‌رسد (‌مشروط بر این که عام‌المنفعه بودن آنها با رعایت نظر واقف به‌موجب تصویبنامه هیأت دولت قبول شده یا بشود) و همچنین املاک پهلوی که طبق برنامه مربوط تاکنون عمل شده و می‌شود. 10 چنانچه مالک اراضی دیم و بایر یا آیش داخل حد نصاب سهم خ. ر. ب. هزینه خود فاریاب نماید تمام آن اراضی به ملکیت او باقی خواهد‌ماند.