Ali khazaeizade: بایدها ونبایدهای کارشناسی

Ali khazaeizade: بایدها ونبایدهای کارشناسی اخلاق حرفه ایی کارشناسی ساماندهی اخلاقی فرایند کارشناسی دادگستری: الگوی ۱۱ گامه با رویکرد مدیریت پروژه» نویسنده: حاتم بیات کارشناس رسمی دادگستری – عضو مرکز وکلای قوه قضاییه چهره ماندگار مهندسی شهرسازی استان البرز (۱۳۹۵) --- چکیده کارشناس رسمی دادگستری به بی‌طرفی کامل و امانت‌داری فراخوانده شده است. اما در عمل، هر پرونده یک «پروژه» است که باید از ابتدا تا انتها مدیریت شود. این مقاله، فرایند کارشناسی را در ۱۱ گام متوالی بازتعریف می‌کند؛ از لحظه دریافت ابلاغ تا تحویل گزارش. هر گام با استناد به مواد قانونی مستند شده و برای آن، یک «تکلیف اخلاقی» و یک «مثال نقض» ارائه شده است. هدف، ارائه الگویی است که هم مستند باشد و هم قابل اجرا. کلیدواژه‌ها: کارشناسی رسمی، اخلاق حرفه‌ای، مدیریت پروژه، تعارض منافع، گزارش اقلیت. --- ضرورت مدیریت فرایندی در کارشناسی هر پرونده کارشناسی، «پروژه‌ای» است با آغاز و پایان مشخص. «مدیریت پروژه» یعنی به‌کارگیری دانش و مهارت برای هدایت فعالیت‌ها به سوی هدفی معین. در کارشناسی قضایی، هدف «کشف حقیقت» است و کارشناس «دستیار بی‌طرف دادگاه» است، نه وکیل مدافع یک طرف. چهار رکن اخلاقی حاکم بر فرایند کارشناسی عبارت است از: (۱) تعهد به دادگاه، (۲) بی‌طرفی و استقلال، (۳) شایستگی و دقت، (۴) محرمانگی. الگوی ۱۱ گامه 1⃣گام نخست: دریافت ابلاغ – بررسی تعارض منافع پس از دریافت ابلاغ، کارشناس موظف است «تعارض منافع» را بررسی کند. تعارض، صرفاً رابطه سببی یا نسبی نیست، بلکه هر وضعیتی که عرفاً بی‌طرفی را مخدوش کند (همسایگی، همکاری پیشین، اختلاف مالی) شامل می‌شود. تکلیف: ظرف ۳ روز، در صورت وجود تعارض، کتباً به دادگاه اعلام و استعفا دهید. مثال نقض: کارشناسی که با خوانده همسایه است و استعفا نمی‌دهد، پس از صدور رأی به نفع همسایه، با اعتراض خواهان مواجه و نظریه‌اش ابطال می‌شود. 2⃣گام دوم: مطالعه پرونده – درخواست مدارک از دادگاه پرونده را کامل بخوانید. اگر مدرکی کم است (نقشه هوایی، گزارش کارشناسی پیشین)، فهرست کنید و از دادگاه درخواست کنید، نه از طرفین. تکلیف: مدارک ناقص را از دادگاه بخواهید. مثال نقض: کارشناسی که نظر کمیسیون ماده ۵ را از مالک می‌گیرد نه از دادگاه، به «هماهنگی خارج از ضابطه» متهم می‌شود. 3⃣گام سوم: پس از مطالعه – گزارش نقص به جای حدس اگر نواقص پرونده به گونه‌ای است که بدون آنها نمی‌توان نظر داد، مراتب را مستنداً به دادگاه گزارش دهید. اظهارنظر مبتنی بر فرضیات شخصی، «نظر حدسی» است. تکلیف: به جای حدس، نقص را گزارش دهید. مثال نقض: کارشناسی که عکس‌های هوایی مخدوش است، با حدس مرز تعیین می‌کند؛ بعداً مشخص می‌شود نظر او اشتباه بوده و محکوم به جبران خسارت می‌شود. 4⃣گام چهارم: استماع اظهارات – فقط سؤال فنی کارشناس موظف به «استماع» و «پرسش جهت رفع ابهام» است، نه «اظهارنظر ماهوی». گفتن عباراتی مانند «مدرک شما قوی است» به عنوان دلیل جانبداری ثبت می‌شود. تکلیف: فقط سؤال فنی بپرسید. مثال نقض: کارشناسی که به یکی از طرفین می‌گوید «حق با شماست»، با اعتراض طرف مقابل مواجه می‌شود. 5⃣گام پنجم: پس از استماع – تصمیم‌گیری گروهی در هیأت در کارشناسی‌های هیأتی، اعضا باید به ترتیب «از کم‌سابقه به با سابقه» نظر دهند. هرگونه بحث در حضور طرفین، نقض شأن هیأت است. تکلیف: جلسه خصوصی با ترتیب سخنرانی مشخص. مثال نقض: دو عضو هیأت در حضور طرفین دعوا می‌کنند؛ اعتماد طرفین از بین می‌رود. 6⃣گام ششم: بازدید میدانی – در حضور طرفین معاینه باید در حضور طرفین انجام شود. عکس‌ها با ذکر تاریخ و مختصات ثبت گردد. پذیرش خوراکی یا سرویس از طرفین، خلاف شأن کارشناسی است. تکلیف: بازدید گروهی با حضور طرفین. مثال نقض: کارشناسی که به تنهایی بازدید می‌کند، هر برداشتی قابل اعتراض است. 8⃣گام هشتم: نوشتن گزارش – ثبت نظر اقلیت گزارش باید شفاف و مستند باشد. اگر نظر اقلیت وجود دارد، عیناً و مستنداً در انتهای گزارش درج شود. حذف نظر اقلیت، تحریف سند رسمی است. تکلیف: ثبت کامل نظرات. مثال نقض: رئیس هیأت نظر اقلیت را حذف می‌کند؛ همه اعضا مسئولند. 9⃣گام نهم: درخواست حقالزحمه – فقط از مرجع ارجاع‌دهنده کارشناس حق دریافت وجه اضافی از طرفین را ندارد. دریافت پول از طرف بازنده، حتی با رضایت ظاهری، تخلف است. تکلیف: دریافت حقالزحمه فقط از مرجع ارجاع‌دهنده. مثال نقض: کارشناسی که از متقاضی وام، مبلغی جداگانه دریافت می‌کند، تعلیق می‌شود. 0⃣1⃣گام دهم: مهر و امضا – بازبینی نهایی امضا به معنای قبول مسئولیت محتوای گزارش است. پیش از امضا، اعداد، نام‌ها و تاریخ‌ها را بازبینی کنید. تکلیف: بازبینی نهایی پیش از امضا.