آثار قانونی مترتب بر رای دادگاه در مقام اعاده دادرسی

۱ - چنانچه دادگاه درخواست را پذیرفته و حکم قطعی موضوع اعاده را نقض نماید، سند، موخر بر حکم موضوع اعاده دادرسی است و وصف مکتوم را ندارد. اما می توان حکم را پیام اور حق و نتایجی اعاده دادرسی و توقف اجرا عملیات اجرا متوقف شده باشد، برابر تصمیم پایانی جریان اجرا برای همیشه منتفی خواهد بود. مگر آن که حکم جدید قابل تجدیدنظر باشد و یا قابل فرجام خواهی باشد و مصداق احکام موضوع ماده ۳۲ قانون حمایت از خانواده و بخش اخیر ماده ۲۲ ق.ث باشد که در این صورت تعطیلی اجرا مستلزم سپری شدن مهلت اعتراض و قطعیت رای صدور حکم موافق در مقام تجدیدنظر خواهی یا ابرام در نتیجه فرجام خواهی است. ۲- حکم دادگاه در مقام اعاده دادرسی قابل واخواهی نیست. می توان فرض نمود که داد باخته این حکم همچنان از جریان دادرسی بی خبر بوده، در جلسات دادرسی حضور نیافته لایحه تقدیم ننموده نماینده ای معرفی نکرده و اوراق قضایی به او ابلاغ واقعی نشده باشد، اما حکم به نفع او دایر بر بی حقی یا بطلان دعوای خواهان صادر شده باشد. حال اگر با درخواست اعاده دادرسی از سوی خواهان حکم جدید بر محکومیت خوانده داد برده حکم موضوع اعاده صادر گردد، حکم مزبور از سوی داد باخته بی خبر از جریان دادرسی قابل واخواهی نیست. چه گذشته از آن که در مقررات مربوط به اعاده دادرسی مواد ۴۲۶ – ۴۴۱ ق.آ.د.م برخلاف مقررات ناظر بر تجدیدنظر خواهی (ماده ۳۶۴ ق.آ.د. م) تصریحی به حق واخواهی نشده، در فراز اخیر ماده ۴۳۸ ق.آ.د.م آمده: .... این حکم از حیث تجدیدنظر خواهی و فرجام خواهی تابع مقررات مربوط خواهد بود. در نتیجه توقف اجرای حکم بر مبنای واخواهی منتفی است. حکم جدید در پرتو اعاده دادرسی ممکن است متضمن نقض بخشی از حکم قطعی در حال اجرا باشد. در این صورت تنها نسبت به بخش منقوض تاثیر گذاشته و عملیات اجرایی آن را حسب اقتضاء متوقف و تعطیل می نماید. همچنین ممکن است درخواست اعاده دادرسی از سوی برخی داد باختگان مطرح شده باشد، در این صورت بنا بر اصل و اثر نسبی شکایت حکم جدید تنها به حال درخواست کنندگان تاثیر دارد. اما چنانچه موضوع حکم تجزیه ناپذیر باشد با وحدت ملاک مواد ۳۵۹، ۴۰۴ و ۴۲۵ ق.آ.د.م آثار آن همه داد باختگان حتا آنهایی را که شکایت از رای ننمودند، بهره مند می سازد. ۴- چنانچه پیش تر قرار قبولی اعاده دادرسی صادر شده و در راستای ماده ۴۳۷ ق.آ.د.م عملیات اجرایی متوقف شده باشد، دستور توقف ابتدایی مستغرق در نتیجه قطعی تصمیم پایانی و حکم دادگاه دایر بر نقض حکم موضوع اعاده می گردد. در این صورت وصف برآمده از حکم قطعی جدید تعطیلی عملیات اجرا خواهد بود. تاخیر، تعلیق و توقف عملیات اجرایی منبعث از حکم قطعی بی معنا هست. اما اگر حکم جدید در خور تجدید نظر خواهی باشد و یا قابل فرجام باشد و مصداق آرای موضوع ماده ۳۲ قانون حمایت خانواده یا بخش اخیر ماده ۲۲ ق.ث باشد، عملیات اجرایی متوقف شده به موجب قرار قبولی و توقف اجرا در همان وضعیت توقف تا سپری شدن مهلت اعتراض یا تعیین تکلیف قطعی اعتراض باقی می ماند. ۵- چنانچه عملیات اجرایی انجام یافته باشد، حکم جدید بر نقض حکم موضوع اعاده دادرسی و اجرا نتیجه ای از حیث توقف یا تعطیلی عملیات اجرایی در بر ندارد. داد برده جدید ناچار است بر پایه ماده ۳۹ ق.ا.ا.م درخواست بازگشت عملیات اجرایی را بنماید. عوامل اجرا هم در صورتی امکان بازگشت عملیات اجرا و استرداد محکوم به به داد برده جدید را دارند که موضوع حکم قابلیت بازگشت داشته باشد و نیازمند طرح دعوای حقوقی یا دادخواهی با خواسته جایگزین نباشد.