آیین دادرسی (قواعد فقه): ادله اثبات دعوی

ادله اثبات دعوی به دو دسته ادله فقهی مشترک و ادله خاص دعاوی کیفری تقسیم می‌شود. این ادلّه میان دعاوی مدنی و کیفری مشترک است. ۱۲.۱. ۱ - اقرار اقرار عبارت است از اخبار به حقی برای غیر و بر زیان خود، مشروط بر این که مقرّ ، بالغ ، عاقل ، قاصد و مختار باشد، اقرار سفیه در امور مالی خود مسموع نیست. انکار پس از اقرار مؤثّر نمی‌گردد، ولی تفسیر آن گرچه به صورت منفصل از اقرار صورت گیرد، جایز است. در آیین دادرسی اسلام ، اقرار چه در امور مدنی و چه در امور جزایی قابل تجزیه نیست. تعداد دفعات اقرار در امور کیفری، بر خلاف امور مدنی بنابر نوع جرم ارتکابی متفاوت است، برخی جرایم با یک بار اقرار، گروهی با دو بار و برخی دیگر با ۴ بار اقرار اثبات می‌گردد. ۱۲.۱. ۳ - شهادت گواهی ( بینه ) مانند اقرار در دعوی و خارج از دعوی ارزش اثباتی دارد. گواه باید بالغ، عاقل، مسلمان ، مؤمن و عادل باشد. بر خلاف اقرار، اصل در شهادت تعدد است، یعنی شهادت دو مرد پذیرفته می‌شود (شهادت دو مرد را اصطلاحا بیّنه گویند). در مواردی می‌توان شهادت را نپذیرفت. اگر کسی ب. غ. اسم خدا سوگند یاد کند، نظیر سوگند به کتب آسمانی و اماکن متبرکه و به پیامبران و ائمّه معصومین (علیهم‌السّلام) ، سوگند او منشا اثر نخواهد بود. ضمنا باید توجه داشت که به مصداق « البینة علی المدّعی و الیمین علی من انکر » اقامه دلیل به عهده مدّعی و اتیان سوگند با انکارکننده است، مگر در موارد خاص که اتیان سوگند با مدعی است. ۱۲.۱. ۵ - سوگند همراه با شهادت در مواردی سوگند به همراه گواه، ادا می‌گردد که در فصل مربوط(نگاه کنید: ) خواهد آمد. ۱۲. ۲ - ادلّه خاص دعاوی کیفری ادلّه خاص دعاوی کیفری عبارت است از قسامه و لعان . ۱۲.۲. ۱ - قسامه هرگاه کسی کشته شود و ولیّ دم ، علیه متهم دلیلی نداشته باشد، باید خود و ۴۹ تن از بستگانش (جمعا ۵۰ تن) سوگند یاد کنند که متهم مرتکب قتل شده است. این عمل (۵۰ سوگند برای اثبات قتل) را قسامه گویند. قسامه در قتل شبه عمد و خطایی ۲۵ سوگند است. اگر تعداد بستگان مدّعی (ولیّ دم) به حد نصاب (۵۰ یا ۲۵ تن) نرسد، سوگندهای لازم یکسان میان آنان تقسیم خواهد شد. اگر مدعی و بستگانش از قسامه خودداری کنند، متهم و بستگانش سوگند خواهند خورد، اگر متهم و بستگانش از قسامه خودداری کنند، حکم علیه‌ متهم صادر خواهد شد. (نگاه کنید: ) ۱۲.۲. ۲ - لعان هرگاه زوج ، زوجه خویش را به زنا ، قذف کند و بیّنه‌ای نیز در دست نداشته باشد، باید لعان عملی گردد. لعان ده سوگند است، با صیغه خاص خود که زوج و زوجه هر کدام پنج بار تشریفات ویژه باید ادا کنند.(نگاه کنید: ) منبع: تاریخ حقوق ایران، ص۱۹۴-۲۱۴ · الکافی فی الفقه، ص۴۳۳-۴۳۴ · تاریخ حقوق ایران، ص۱۹۵ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۳-۱۴ · شیخ مفید، المقنعه، ص۱۱۲ · الکافی فی الفقه، ص۴۴۲-۴۴۳ · قواعد فقه، قاعده بینة، ج۳، ص۷۶ · قواعد فقه، قاعده بینة، ج۳، ص۵۳ · حقوق خانواده، ص۱۱۴