ابراء: صیغه یا لفظ ابراء

ابراء به هر لفظی که بیانگر آن باشد، تحقّق می ‌یابد ، ولی تعلیق ابراء بر شرط، آن را باطل می‌کند. اگر ابراء عقد دانسته شود، مانند همۀ عقود نیازمند ایجاب و قبول است، و اگر ایقاع شناخته شود تنها ایجاب در تحقق آن کافی است. ایجاب با هر لفظی که بیانگر اراده و قصد ابراء کننده باشد، واقع می‌شود. ایجاب را می‌توان به صورت تملیک یا بخشش یا اسقاط دین بیان کرد. قانون مدنی ایران جز در مواردی که استثنا شده است، اعمالی را که صریحاً حکایت از قصد و انشاء ی. ا. ط. معامله می‌کند به عنوان ایجاب پذیرفته است. در مادۀ ۱۹۳ چنین امده: «انشاء معامله ممکن است به وسیلۀ عملی که مبیّن قصد و رضا باشد، مثل قبض و اقباض، حاصل گردد، مگر در مواردی که قانون استثناء کرده باشد». همچنین تعلیق ابراء بر فوت ابراء کننده صحیح است و این ابراء به منزلۀ وصیت است. در غیر از موارد مذکور عده‌ای از فقها منجر بودن را شرط صحت ابراء می‌دانند و معتقدند همانطور که در عقود، تعلیق در انشاء باطل است، ابراء معلق نیز باطل است. بعضی از فقها تعلیق اثر ابراء را به تحقیق یک شرط معین بلااشکال می‌دانند، مثلاً اگر طلبکار به بدهکار بگوید: تو را از نصف بدهیت بری کردم به این شرط که نصف دیگر آن را تا فردا بپردازی، این ابراء صحیح است و اثر آن موکول به تحقق همان شرط است. این ابراء مشروط است نه معلق. همچنین تعلیق ابراء بر فوت ابراء کننده صحیح است و این ابراء به منزلۀ وصیت است. در غیر از موارد مذکور عده‌ای از فقها منجز بودن را شرط صحت ابراء می‌دانند و معتقدند همانطور که در عقود، تعلیق در انشاء باطل است، ابراء معلق نیز باطل است. بعضی از فقها تعلیق اثر ابراء را به تحقق یک شرط معین بلااشکال می‌دانند، مثلاً اگر طلبکار به بدهکار بگوید: تو را از نصف بدهیت بری کردم به این شرط که نصف دیگر آن را تا فردا بپردازی، این ابراء صحیح است و اثر آن موکول به تحقق همان شرط است. این ابراء مشروط است نه معلق. ۸. ۳ - ابراء معوض به نظر بعضی از فقها ابراء معوض صحیح است و ابراء کننده می‌تواند در مقابل ابراء هبه‌ای از مدیون بپذیرد و عوضی دریافت دارد. پاره‌ای دیگر از فقها معتقدند که شرط عوض ، ابراء را از صورت ابراء خارج می‌کند و به صورت صلح در می‌آورد. در این صورت آنچه واقع می‌شود، اگرچه باطل نیست، ولی صلح است نه ابراء. منبع: الحدائق الناضرة، ج۲۲، ص۳۰۸ · جواهر الکلام، ج۲۵، ص۶۶ · حقوق مدنی، ج۱، ص۳۲۵، تهران، ۱۳۶۴ش · جامع الشّتات، ج۲، ص۴۴۲، تهران، ۱۲۳۴ق · الاشیاء و النظائر علی مذهب ابی حنیفه النعمان، ج۱، ص۲۶۴، بیروت، ۱۴۰۵ق · جامع الشّتات، ج۲، ص۴۲۲، تهران، ۱۲۳۴ق · الاشیاء و النظائر علی مذهب ابی حنیفه النعمان، ص۲۶۴، بیروت، ۱۴۰۵ق · شرح الازهار، ج۴، ص۲۹۹-۳۰۰، صنعا، مکتبه غمصان