ابلاغ قانونی و موارد آن — محل حاضرند

ابلاغ قانونی ابلاغی است که اولاً شرایط ابلاغ واقعی را ندارد و دیگر آن که مخاطب ابلاغ به طور غیر مستقیم از مفاد اوراق قضایی مورد ابلاغ آگاه می گردد. مانند آن که ابلاغ از طریق نشر آگهی (ماده ۱۳ ق.آ.د. م) یا الصاق اخطاریه در محل اقامتگاه مخاطب ابلاغ ماده ۷۰ ق.آ.د. م) و یا ابلاغ به یکی از بستگان یا خادمان مخاطب ابلاغ (ماده ۶۹ ق.آ.د. م) صورت می پذیرد. الف - ابلاغ به خادمان و بستگان مخاطب به علت نبودن وی در محل گاه اتفاق می افتد که مخاطب ابلاغ یعنی شخص حقیقی طرف دعوا در محل حضور ندارد و ابلاغ به شخص او ممکن نیست. نشانی که مأمور ابلاغ حسب مندرجات دادخواست به آن مراجعه کرده، نشانی خوانده هست ولی او در آنجا حضور ندارد تا دادن دادخواست و اوراق قضایی دیگر به او ممکن گردد. به همین علت قانونگذار مقرر کرده که اگر مأمور ابلاغ نتواند اوراق مزبور را به شخص خوانده برساند، باید آن اوراق را در نشانی تعیین شده به یکی از بستگان یا خادمان خوانده ابلاغ نماید تا اوراق مزبور از طریق بستگان یا خادمان یاد شده به دست خوانده برسد ماده ۶۹ ق.آ.د. م). عدم حضور خوانده در نشانی تعیین شده مانع ابلاغ اوراق قضایی نیست و اگر یکی از بستگان یا خادمان خوانده در نشانی مذکور حضور داشته باشند، ابلاغ به آنها انجام خواهد شد و از این طریق دادخواست و اوراق مورد ابلاغ به مخاطب آن داده میشود. ابلاغ مزبور از نوع ابلاغ قانونی است. در مورد این مستند قانونی چند نکته را باید مورد توجه قرار داد. الف - 1 - درست بودن نشانی خوانده باشد و خوانده نیز حضور نداشته باشد، حتی اگر بستگان و خادمان خوانده نیز آنجا باشند، خواهان برای تعیین اقامتگاه خوانده در دادخواست معین کرده نشانی خوانده نبوده یا از از بستگان یا خادمان او که سن و وضعیت ظاهری آنان برای تمیز اهمیت اوراق یاد شده کافی باشد، ابلاغ نماید قبل تغییر کرده است و مأمور ابلاغ نیز نتواند نشانی خوانده را پیدا کند، ابلاغ در محل قید میکند که نشانی مندرج در دادخواست نشانی خوانده نیست و اوراق مزبور را به صدور اخطار رفع نقص برای خواهان به منظور تعیین نشانی درست خوانده خواهد کرد. مگر این که اقامتگاه خوانده برابر ماده ۱۰۱۰ قانون مدنی یعنی به عنوان اقامتگاه قراردادی تعیین شده باشد که در این صورت حتی اگر خوانده در محل مزبور نیز نباشد یا شناسایی نشود، اخطاریه به همان محل قراردادی ابلاغ خواهد شد ماده ۷۲ ق.آ.د. م). الف - ۲ - عدم امکان رساندن اوراق به شخص خوانده در فرض ماده ۶۹ ق..د.م، خوانده در محل و نشانی تعیین شده که اصولاً در دادخواست قید میشود حضور ندارد و یا به هر دلیلی مأمور ابلاغ نمیتواند اوراق مزبور را به شخص خوانده برساند. این که حضور ندارد یکی از مصادیق ماده ۶۹ آن قانون است اما مصادیقی دیگر هم میتواند داشته باشد؛ زیرا مستند مزبور به طور کلی می گوید که مأمور ابلاغ نمی تواند اوراق را به شخص خوانده برساند. از دیگر مصادیق این عبارت حضور خوانده در نشانی مزبور و عدم امکان گرفتن اوراق مزبور به علت عارضه جسمانی مانند بیهوشی است. در این خصوص هم مأمور ابلاغ قادر نیست وراق را به او برساند. مراد از رساندن اوراق به خوانده اگر چه در نگاه نخست رساندن فیزیکی است ولی افزون بر آن رساندن عملی اوراق یعنی آن چنان که خوانده بتواند از مفاد اوراق مزبور آگاه شود نیز مورد نظر است. این که اوراق مورد ابلاغ در کنار بستر شخص مدهوش و بیهوشی گذاشته شود بدون این که خوانده بتواند از مفاد آن آگاه گردد، کافی نیست و ابلاغ محسوب نمی شود. در چنین فرضی اگر بستگان و خادمان خوانده در الف - ماده ۷۲ ق.آ.د. م : هرگاه معلوم شود محلی را که خ. د. د. معین کرده است نشانی خوانده اخطاریه قید کند و ظرف دو روز اوراق را عودت دهد. در این صورت برابر ماده (۵۴) رفتار خواهد شد مگر در مواردی که اقامتگاه خوانده برابر ماده (۱۰۱۰) قانون مدنی تعیین شده باشد که در همان محل ابلاغ خواهد شد.». چاپ دوم سال ۱۳۹۶، صص ۱۹۲ تا ۱۹۶. محل حاضرند، باید به آنها ابلاغ انجام پذیرد. اگر مأمور ابلاغ در نشانی تعیین شده، خوانده را نیابد ولی در نشانی دیگری که نزدیک به محل تعیین شده است، خوانده را پیدا کند. چون به تعبیری می تواند اوراق را به شخص خوانده برساند به ترتیب مزبور عمل میکند و ابلاغ به وی در نشانی دیگر معتبر و قانونی است. این استدلال افزون بر صدر ماده ۶۹ ق.آ.د.م، با عبارت صریح مقرر در ماده ۷۲ آن قانون که می گوید ... و مأمور هم نتواند نشانی او را پیدا کند ... سازگار است. الف - ۳ - حضور بستگان و خادمان در نشانی تعیین شده چنانچه خوانده در نشانی مذکور حضور نداشته باشد و یا مأمور ابلاغ نتواند اوراق را به شخص خوانده برساند، اگر بستگان یا خادمان خوانده در نشانی مذکور حضور داشته باشند به نحوی که سن و وضعیت ظاهری آنان برای تشخیص اهمیت اوراق یاد شده کافی باشد، اوراق مزبور به ایشان ابلاغ خواهد شد تا از طریق بستگان یا خادمان مزبور به شخص خوانده رسانده شود. ابلاغ اوراق به اشخاصی غیر از بستگان یا خادمان خوانده مانند رعیت همسایه و یا دوست وی قانونی نیست و اعتبار ندارد. روشن است که مأمور ابلاغ نمیتواند اوراق مزبور را به بستگان یا خادمان خوانده در محلی غیر از نشانی تعیین شده ابلاغ نماید و اگر چنین کرد، ابلاغ مزبور از اساس بی اعتبار است. اعتبار ابلاغ به بستگان یا خادمان مخاطب ابلاغ تنها در فرضی است که در نشانی تعیین شده برای خوانده در زمان ابلاغ حاضر باشند. تشخیص مأمور در مورد سن و وضعیت ظاهری بستگان یا خادمان خوانده از حیث تمیز اهمیت اوراق مورد ابلاغ کافی است. سن را می توان با گرفتن شناسنامه یا کارت ملی یا سایر اسناد هویت معتبر مانند پاسپورت احراز کرد. لازم نیست که شخص به سن قانونی رشد هجده سال تمام رسیده باشد همین اندازه ۱. حکم شماره ۲۹۳ مورخ ۱۳۲۷/۲/۲۳ شعبه سوم دیوان عالی کشور مطابق ماده ۹۱ قانون آیین دادرسی مدنی سال ۱۳۱۸) هرگاه مأمور نتواند دادخواست را به شخص خوانده برساند باید در محل اقامت او به یکی از بستگان یا خادمین او ابلاغ نماید. بنابراین ابلاغ به رعیت ملک بدون داشتن سمت مزبور قانونی نخواهد بود. به نقل از احمد متین مجموعه رویه قضایی متین قسمت حقوقی چاپخانه هاشمی، ص حکم شماره ۱۶۸۴ مورخ ۱۳۲۵/۱۰/۳ شعبه هشتم دیوان عالی کشور : ابلاغ اخطاریه به کسان طرفین دعوی وقتی قانونی محسوب است که طبق برگ اخطار در منازل مسکونی اصحاب دعوی به یکی از بستگان یا خادمین اخطار شده ابلاغ گردد نه در غیر محل سکونت او.. ۶. که از قوه تمیز برخوردار باشد کفایت می کند. اما در عین حال نبودن اسناد هویت مانند سند سجل احوال مانع تشخیص مأمور ابلاغ در مورد سن بستگان یا خادمان وی نیست. الف - ۴ - درج نام و سمت گیرنده اخطاریه در نسخه دوم در همه مواردی که مأمور ابلاغ وظیفه خود را در ابلاغ اوراق قضایی به انجام میرساند، می بایست نوع ابلاغ انجام شده یا عدم انجام آن را به علتی که موجب تعذر در ابلاغ گردیده در برگ دیگر اخطاریه درج و گزارش نماید ماده ۸۲) ق.آ.د.م. در موضع ماده ۶۹ ق.آ.د.م وقتی ابلاغ به یکی از بستگان یا خادمان خوانده صورت می گیرد، مأمور ابلاغ بایستی نام و سمت گیرنده اخطاریه را در نسخه دوم اخطاریه قید و آن را به دادگاه برگرداند. اگر به ترتیب مزبور عمل نشود نه تنها مأمور ابلاغ تخلف کرده و از این حیث قابل تعقیب اداری است بلکه چون سابقه ای از چگونگی ابلاغ به مخاطب در پرونده تحت رسیدگی دیده نمی شود دادگاه نمیتواند بر اساس موضوع ابلاغ و اقدامی که در نظر داشته و به موجب قانون مقرر است عمل نماید. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. که از قوه تمیز برخوردار باشد کفایت می کند. اما در عین حال نبودن اسناد هویت مانند سند سجل احوال مانع تشخیص مأمور ابلاغ در مورد سن بستگان یا خادمان وی نیست. الف - ۴ - درج نام و سمت گیرنده اخطاریه در نسخه دوم در همه مواردی که مأمور ابلاغ وظیفه خود را در ابلاغ اوراق قضایی به انجام میرساند، می بایست نوع ابلاغ انجام شده یا عدم انجام آن را به علتی که موجب تعذر در ابلاغ گردیده در برگ دیگر اخطاریه درج و گزارش نماید ماده ۸۲) ق.آ.د.م. در موضع ماده ۶۹ ق.آ.د.م وقتی ابلاغ به یکی از بستگان یا خادمان خوانده صورت می گیرد، مأمور ابلاغ بایستی نام و سمت گیرنده اخطاریه را در نسخه دوم اخطاریه قید و آن را به دادگاه برگرداند. اگر به ترتیب مزبور عمل نشود نه تنها مأمور ابلاغ تخلف کرده و از این حیث قابل تعقیب اداری است بلکه چون سابقه ای از چگونگی ابلاغ به مخاطب در پرونده تحت رسیدگی دیده نمی شود دادگاه نمیتواند بر اساس موضوع ابلاغ و اقدامی که در نظر داشته و به موجب قانون مقرر است عمل نماید. ب ابلاغ از طریق الصاق اخطاریه به نشانی مخاطب در زمان ابلاغ همواره خوانده و یا بستگان و خادمان وی در نشانی تعیین شده حضور ندارند. در چنین وضعیتی برابر ماده ۷۰ ق.آ.د.م اقدام میشود که حسب آن، دو حالت قابل تصور است؛ نخست آن که هیچ یک از بستگان و خادمان خوانده در محل حضور ندارند که در این صورت چون نشانی تعیین شده در دادخواست درست است، مأمور ابلاغ مراتب را در نسخ اخطاریه می نویسد و نسخه دوم را به نشانی تعیین شده الصاق می کند. سپس برگ اول اخطاریه را با سایر اوراق دعوا به دادگاه عودت می دهد. حالت دوم وضعیتی است که بستگان و خادمان خوانده در نشانی تعیین شده برای خوانده حضور دارند ولی از گرفتن برگهای اخطاریه استنکاف و خودداری می کنند. عبارت مزبور به تعیین شده الصاق میکند و برگ اول را با سایر اوراق دعوا عودت میدهد. در این صورت خوانده می تواند تا جلسه رسیدگی به دفتر دادگاه مراجعه و با دادن رسید، اوراق مربوط را دریافت نماید.». و خادمان وی اشاره دارد؛ چنانچه خوانده یا هر یک از اشخاص یاد شده در ماده قبل در محل نباشند یا از گرفتن برگهای اخطاریه استنکاف کنند .... تکلیف خوانده در صورت حضور در محل و امتناع از گرفتن اوراق در ماده ۶۸ ق.آ.د.م تعیین شده و مقر گردیده که مأمور ابلاغ امتناع او را در برگ اخطاریه قید و آن را به دادگاه اعاده می نماید. بنابراین در صورت حضور خوانده در نشانی تعیین شده و استنکاف او از گرفتن اوراق ابلاغ مأمور ابلاغ نمیتواند مفاد ماده ۶۸ آن قانون را نادیده انگارد و اخطاریه را به نشانی مزبور الصاق کند. استنکاف مقرر در ماده ۷۰ ق.آ.د.م تنها ناظر به بستگان و خادمان خوانده است. چنانچه آنها در محل نباشند یا با وصف حضور از گرفتن برگهای اخطاریه استنکاف نمایند مأمور ابلاغ این موضوع یعنی عدم حضور بستگان و خادمان خوانده در محل یا استنکاف آنان از گرفتن برگهای اخطاریه را در نسخ اخطاریه گزارش نموده و نسخه دوم را به نشانی تعیین شده، الصاق میکند و سپس برگ اول را با سایر اوراق دعوا به دادگاه عودت میدهد. الصاق اخطاریه به نشانی تعیین شده ابلاغ قانونی محسوب می گردد. در این صورت همانطور که در بخش پایانی ماده ۷۰ ق.آ.د.م نوشته شده، خوانده میتواند تا جلسه رسیدگی به دفتر دادگاه مراجعه و با دادن رسید، اوراق مربوط را دریافت کند. با این ترتیب اگر خوانده دعوا به ترتیب مزبور عمل نماید و با مراجعه به دفتر دادگاه سایر اوراق و برگهای اخطاریه را دریافت کند و رسید بدهد به واقع اخطاریه به او ابلاغ واقعی شده است. در غیر این صورت الصاق نسخه دوم به خوانده محسوب میشود.