اختلاط دو نظام کتابت و شهادت — هیچ نظامی تاکنون مطلق نمانده است تاریخ

در تاریخ حقوق، دو نظام مکتوب و مشهود به گونه ای چشمگیر در برابر هم قرار گرفته است: در نظام مکتوب همه روابطی که می توان از پیش برای آنها دلیل تهیه کرد نوشته می شود و به امضای ذی نفعان می رسد تا هنگام اختلاف به کار آید. دادرس نیز تنها به نوشته ها و اسناد تکیه می کند و اگر گوشه چشمی هم به شاهدان دارد، یا به حکم ضرورت است یا به منظور مزید اطلاع، وگرنه به شهادت اعتمادی نیست، زیرا شاهد هم در معرض اشتباه و درک غلط واقع است. ۲ و هم در معرض انواع اتهام ها. برعکس در نظام مشهود پایه اثبات بر اعتماد به شاهدان استوار است، انسانی تیزبین و با تقوا که درک خود از واقعیت را با صداقت بیان میکند و این حسن را دارد رک. علامه حلی، تحریر الاحکام، ج ۲، ص ۲۱۰ - شیخ محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج ۴۱، ص ۱۰۴ به بعد و در نقد این نظر رک سید علی طباطبایی ریاض، ج ۲، کتاب شهادات. . احتمال وقوع اشتباه در فهم و درک همه واقع به ویژه در رویدادهای پیچیده و مرکب فراوان است و با گذشت زمان جزئیات فراموش می شود و گاه تخیل و توهم به جای واقعیت می نشیند و بر آن سایه می افکنده به همین جهت فرانسویان آن را دلیل نامشخص و مرده (Incertain) نامیده اند: دالوز، همان، ات استار قلیل اثبات (جلد دوم) که قلمروی گسترده تر دارد و آنچه را در سند قابل ضبط نیست در خود دارد: به عنوان مثال سند می تواند حاوی خط و امضای دو طرف قرارداد و شرایط آن باشد. ولی اوضاع و احوالی را که در جریان بوده است و رضا و کدورت امضاء کنندگان و بنای توافق را نشان نمی دهد، در حالی که شاهد می تواند همه واقعیت های دیده و شنیده خود را در حافظه نگاه دارد و بهنگام بازگو کند وانگهی در وقایع حقوقی که پیش از وقوع دلیلی برای اثبات آن فراهم نمی آید، تنها شهادت می تواند کارایی لازم را داشته باشد و به همین دلیل است که بنتام شاهدان را چشم ها و گوشهای عدالت می نامد. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. که قلمروی گسترده تر دارد و آنچه را در سند قابل ضبط نیست در خود دارد: به عنوان مثال سند می تواند حاوی خط و امضای دو طرف قرارداد و شرایط آن باشد. ولی اوضاع و احوالی را که در جریان بوده است و رضا و کدورت امضاء کنندگان و بنای توافق را نشان نمی دهد، در حالی که شاهد می تواند همه واقعیت های دیده و شنیده خود را در حافظه نگاه دارد و بهنگام بازگو کند وانگهی در وقایع حقوقی که پیش از وقوع دلیلی برای اثبات آن فراهم نمی آید، تنها شهادت می تواند کارایی لازم را داشته باشد و به همین دلیل است که بنتام شاهدان را چشم ها و گوشهای عدالت می نامد. هیچ نظامی تاکنون مطلق نمانده است تاریخ نشان می دهد که تمام نظام های متکی بر شهادت و اعتماد بر چشم و گوش عدالت در پاره ای از وقایع مهم و پیچیده سند را ترجیح داده اند؛ چنان که می بینیم قانون حمورابی و فرمان شاهان هخامنشی سنگ نبشته ها آمده است تا از گزند روزگار در امان ماند. همچنین پس از مدتها تردید و اختلاف مسلمانان به این اتفاق دست یافتند که قرآن و سنت مکتوب شود و در قرآن توصیه شده است که دیون را بنویسند. در حقوق فرانسه نیز با همه انتقادهای شدید که از اعتماد به شهادت شده است در نظام کتابت انتخاب شده تعدیل های فراوانی صورت پذیرفته که اعتبار شهادت در اعمال حقوقی محدود به معاملات کم اهمیت نشود به عنوان مثال در آغاز تصویب قانون مدنی چنین تصور میشد که قواعد اثبات از جمله محدود بودن اعتبار شهادت و حکومت سند بر آن از قواعد مربوط به نظم عمومی است. ولی رویه قضایی آن را قاعده تکمیلی شمرد و در صورتی اجباری دانست ۱. رک گوبو و فیلیپ بیر (Bihr) دلیل فرهنگ حقوقی دالوز، ج ۵، ص ۹۱، ش ۱۱۵۲ - مارتی ورینو حقوق مدنی، ج ۱، ش ۲۴۰. . یا ایها الذین آمنو، اذا تدانیتم بدین الی اجل مسمی، فاکتبوه سوره بقره، آیه ۲۸۲. دالوز، همان ش ۱۱۵۴ و از قانون مدنی، ج ۱، ۲۰۰۲ با یادداشتهای ژاکوب و تیسران و ونانده و هانری و ویدرکر، استادان دانشگاه استرا سبورگ و نانسی، ج ۵۱، ۲۰۰۲، ماده ۱۳۴۱ به بعد - مارتی ورینو همان، ص ۲۴۲ - بودان و لربورپی ژونیر، ج ۹ به وسیله لاگارد و پررو (Perrot)، ش (۱۲۵۲ ابری ورو، ج ۱۱ ش ۷۶۱ و ۷۶۳. ⚠ احتیاط: متنِ OCR در جاهایی ناخواناست. . یا ایها الذین آمنو، اذا تدانیتم بدین الی اجل مسمی، فاکتبوه سوره بقره، آیه ۲۸۲. دالوز، همان ش ۱۱۵۴ و از قانون مدنی، ج ۱، ۲۰۰۲ با یادداشتهای ژاکوب و تیسران و ونانده و هانری و ویدرکر، استادان دانشگاه استرا سبورگ و نانسی، ج ۵۱، ۲۰۰۲، ماده ۱۳۴۱ به بعد - مارتی ورینو همان، ص ۲۴۲ - بودان و لربورپی ژونیر، ج ۹ به وسیله لاگارد و پررو (Perrot)، ش (۱۲۵۲ ابری ورو، ج ۱۱ ش ۷۶۱ و ۷۶۳.