اراضی موات: تعریف، واگذاری و تمایز با اراضی غیرقابل واگذاری

اراضی موات: تعریف، واگذاری و تمایز با اراضی غیرقابل واگذاری بختیار سید نظامی - کارشناس رسمی دادگستری و دانش‌آموخته حقوق اراضی موات در لغت به معنای زمین‌های مرده، بی‌جان و خشک یا زمین‌های ویرانی است که مالک خاصی ندارند. شناخت دقیق این اراضی از آن جهت حائز اهمیت است که برخلاف برخی اراضی دولتی، قابلیت واگذاری و بالطبع ارزیابی را دارا می‌باشند. ▪تعاریف قانونی اراضی موات مطابق ماده ۲۷ قانون مدنی، اراضی موات زمین‌هایی هستند که آبادی و کشت و زرعی در آن‌ها وجود ندارد. همچنین، ماده ۳ قانون زمین شهری اراضی موات شهری را این‌گونه تعریف می‌کند: "زمین‌هایی که سابقه عمران و احیا نداشته باشند." این ماده صراحتاً تاکید می‌کند که اگر زمین‌های مزبور سابقه عمران و احیا داشته و با گذشت زمان به حالت موات درآمده باشند، "اراضی بایر شهری" نامیده می‌شوند. در مجموع، اراضی موات به زمین‌هایی اطلاق می‌شود که: اولاً متعلق به هیچ شخص غیردولتی نیستند (یعنی سابقه مالکیت خصوصی معتبر و دایر ندارند). ثانیاً در حال حاضر توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی غیردولتی به صورت دایر و با سابقه احیای معتبر، بهره‌برداری نمی‌شوند. ثالثاً تحت نظارت دولت جمهوری اسلامی ایران (مطابق اصل ۴۵ قانون اساسی)، قابل واگذاری به مردم هستند و متقاضیان می‌توانند از دولت، درخواست واگذاری آن‌ها را بنمایند. تمایز اراضی موات با اراضی غیرقابل واگذاری توجه داشته باشید که بعضی از اراضی، اگرچه تحت مدیریت و مالکیت دولت قرار دارند، اما به هیچ وجه قابل واگذاری نیستند. این دسته از اراضی، ماهیت متفاوتی از اراضی موات دارند و شامل مواردی مانند: جنگل‌ها، مراتع، کوه‌ها، بستر و حریم رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، تالاب‌ها، مناطق حفاظت‌شده، محدوده و حریم بناها و محوطه‌های باستانی و تاریخی، و امثال آن می‌باشند. بدیهی است این اراضی غیرقابل واگذاری، قابلیت ارزیابی به عنوان مال قابل انتقال یا توثیق را ندارند و از نظر حقوقی نمی‌توان آن‌ها را به عنوان "مال" در معنای متعارف معاملات معرفی کرد. این نکته برای کارشناسان رسمی دادگستری در رشته‌های ارزیابی و نقشه برداری از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ▪احیای اراضی موات (تحت نظارت دولت) قبل از انقلاب اسلامی، مطابق ماده ۱۴۰ قانون مدنی، هر کس زمین موات را به قصد تملک آباد می‌کرد، مالک آن می‌شد. منظور از آباد کردن یا احیای زمین موات، انجام عملیاتی بود که در عرف آباد کردن محسوب می‌شد؛ مانند ساختمان‌سازی و درختکاری. اما امروزه، با توجه به اصل ۴۵ قانون اساسی و قوانین بعدی (به‌ویژه قانون زمین شهری)، اراضی موات در اختیار حکومت اسلامی قرار گرفته و احیای خودسرانه آن‌ها توسط اشخاص، موجب مالکیت نمی‌شود. در حال حاضر، درخواست احیای اراضی موات، صرفاً با عنوان واگذاری اراضی موات تحت نظارت و با مجوز دولت و طی مراحل خاص قانونی انجام می‌گیرد. ▪واگذاری اراضی موات دولت برای واگذاری اراضی موات، از متقاضیان می‌خواهد که علاوه بر درخواست رسمی، طرح و پروژه خود برای چگونگی بهره‌برداری از این اراضی را نیز ارائه کنند. در صورتی که طرح ارائه شده و درخواست مطرح شده به تأیید دولت برسد، اراضی موات در چهارچوبی که دولت تعیین می‌کند و برای مدت و شرایطی که دولت مشخص می‌کند (که می‌تواند شامل اجاره و سپس تملیک قطعی پس از اجرای طرح باشد) به متقاضیان واگذار می‌شود. ▪نکات مهم در واگذاری عدم تغییر کاربری: دریافت‌کننده زمین موات از دولت حق ندارد نوع استفاده و کاربری آن را بدون موافقت دولت تغییر دهد. اجرای طرح در مهلت مقرر: متقاضی باید طرحی را که جهت دریافت زمین موات معرفی کرده، ظرف مدتی که دولت معین نموده، اجرا کند. در غیر این صورت، دولت اقدام به استرداد زمین واگذار شده به خود می‌نماید. ▪متولیان اراضی موات مطابق قانون زمین شهری مصوب ۱۳۶۶، کلیه زمین‌های موات شهری متعلق به دولت جمهوری اسلامی ایران بوده و متولی آن وزارت راه و شهرسازی (از طریق سازمان ملی زمین و مسکن) می‌باشد. در خصوص اراضی موات خارج از محدوده و حریم شهرها (مانند اراضی موات روستایی یا کشاورزی)، وزارت جهاد کشاورزی (از طریق سازمان امور اراضی کشور) متولی اصلی است. ▪نتیجه‌گیری بنابراین، بر خلاف دیدگاه بعضی از همکاران، زمین موات، با رعایت ضوابط و مجوز دولت، قابل واگذاری و لذا قابل ارزیابی است. این اراضی را نباید با اراضی غیرقابل واگذاری همچون بستر سابق رودخانه و جنگل که ماهیت حقوقی و کاربری متفاوتی دارند، خلط کرد. تفاوت در این تمایز، اساسی و کلیدی است. 1 comment 3 2 انواع واگذاری اراضی موات نوع واگذاری اراضی موات در قانون حاکم بر واگذاری بیان شده است . الف. واگذاری موقت در ماده ٣١ آیین نامه لایحه اصلاح لایحه احیا و واگذاری چون اراضی صرفا به اشخاص حقیقی و غیر دولتی واگذار می شود ، واگذاری به صورت اجاره در نظر گرفته شده است و اختیار اعمال این ماده به موجب رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری و قانون تفکیک وظایف وزارتین جهاد و کشاورزی به وزارت جهاد داده شده است. ب. واگذاری قطعی تبصره ۵۴ قانون بودجه کل کشور در سال ١٣٧٢ تصویب شد و مجوز انتقال قطعی کلیه اراضی واگذار شده که به مرحله بهره برداری رسیده بودند را صادر نمود ، همچنین ماده ٨۴ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و ماده ٧۵ همان قانون و آیین نامه اجرایی آن مجوز انتقال قطعی کلیه اراضی واگذار شده اعم از کشاورزی و غیر کشاورزی را صادر نموده است. ▪جهات واگذاری اراضی موات واگذاری جهت احیا و آبادانی ؛ واگذاری جهت توسعه شرکت های تعاونی روستایی زراعی ؛ واگذاری جهت اجرای برنامه های عمومی و عمرانی . ▪واگذاری اراضی موات ثبت شده به نام اشخاص اراضی و املاک مواتی که به نام اشخاص ثبت شده و یا در تصرف آنها است از تاریخ تصویب قانون نحوه واگذاری و احیاء اراضی به مدت دو سال در اختیار‌متقاضیان ثبت یا متصرفین خواهد بود تا نسبت به احیاء و بهره‌ برداری از آنها اقدام نمایند. در پایان مدت مذکور اراضی که به صورت موات باقی مانده باشد ‌متعلق به دولت خواهد بود و وزارت کشاورزی و عمران روستایی طبق این قانون نسبت به واگذاری آنها اقدام می‌نماید. ▪انتقال اراضی موات انتقال اراضی منوط به اجرای کامل طرح با رعایت ماده ١٢ بوده و سند رسمی با امضاء نماینده وزارت کشاورزی و عمران روستایی تنظیم ‌می‌گردد.وزارت کشاورزی و عمران روستایی مجاز است با مشورت با شوراهای کشاورزی در مناطقی که اقدامات زیر بنایی تولیدی یا هزینه‌ های ‌مربوط به احیاء و عمران اراضی خارج از امکانات مالی و فنی اشخاص حقیقی یا حقوقی است اقدامات لازم را انجام داده و سپس بر اساس ضوابطی که‌تهیه خواهد کرد با رعایت هزینه انجام یافته نسبت به اجاره یا فروش اراضی و تأسیسات مربوط اقدام نماید. پی نوشت «قانون نحوه واگذاری و احیاء اراضی در حکومت جمهوری اسلامی ایران» تاریخ تصویب : ١٣۵٨/۶/٢۵ و «لايحه قانونی اصلاح لايحه قانونی واگذاری و احياء اراضی در حكومت جمهوری اسلامی ايران» مصوب ١٣۵٩/١/٢ و مطالعه مطلب لینک ذیل پیشنهاد می شود. Add a comment 3 دستور العمل اصلاحی ضوابط واگذاری اراضی ملی و دولتی برای طرح های کشاورزی و غیرکشاورزی گردآوری و تدوین: محسن آشتیان Add a comment