اراضی موات (حقوق): احیاء

احیایی که مفید ملک است، عبارت است از این‌که زمین مرده را زنده نماید و آن را از صفت خرابی به آبادی در آورد و معلوم است که عمارت زمین یا به این است که مزرعه یا باغ شود و یا به این است که مسکن و خانه و یا حصار گوسفندان و گله‌ها شود و یا برای حاجات دیگر مانند خشک کردن میوه‌ها، یا جمع نمودن هیزم یا غیر این‌ها. ۴. ۱ - لازمه تحقق احیاء پس در صدق نمودن احیای موات، حتما باید در آن عمل انجام دهد و آن‌را به حدی برساند که یکی از عنوان‌های آبادانی، مانند مزرعه یا خانه یا غیر این‌ها، بر آن نزد عرف صدق کند و تحقق اولین مراتب آبادانی کفایت می‌کند و رسیدن آبادانی به حد کمالش معتبر نمی‌باشد و قبل از آن‌که به این حد برسد، هر مقدار کاری هم که در آن انجام داده باشد احیا نیست، بلکه تحجیر م. ب. و تحقیقا گذشت که تحجیر، مفید ملک نیست، بلکه مفید چیزی غیر از اولویت نیست. ۴. ۷ - تبصره ماده ۱ آیین نامه اجرایی قانون زمین شهری در تبصره این ماده آمده است که تناسب میزان زمین عمران و احیاء شده با درنظر گرفتن مساحت زیر بنا و مساحت کل زمین و فضای عمومی آن یا سطح زیر کشت و آیش و سایر تصرفاتی که با در نظر گرفتن مفاد این ماده عمران و احیاء محسوب می‌شود طبق دستور العمل‌های صادره توسط وزارت مسکن و شهرسازی تعیین خواهد شد. ۴. ۸ - اقدامات مقدمه احیاء بنابراین انجام دادن کارهایی که مقدمه احیاء است تا زمانی که به نتیجه نرسیده و زمین را آباد نساخته است، سبب تملک نمی‌شود و تنها برای کسی که شروع به احیاء کرده است، حق اولویت و تقدم ایجاد می‌کند. این کارهای مقدماتی را در اصطلاح تحجیر می‌نامند، مانند: سنگ چیدن اطراف زمین یا کندن چاه و نهر به قصد احیای زمین. بنابراین تحجیر کننده مالک زمین نمی‌گردد، ولی چون متحمل زحمات و شاید مخارجی هم شده است، لذا قانون به او حق اولویت در احیاء می‌دهد و مطابق این حق، می‌تواند از کس دیگری که بخواهد زمینی را که او تحجیر کرده است احیاء کند، جلوگیری نموده و خود در احیای آن اقدام نماید. ۴. ۹ - سقوط حق اولویت البته حق اولویت تحجیر کننده در مدت کمی ‌بعد از تحجیر و در صورت عدم اقدام به احیاء ساقط می‌شود. در نتیجه باید گفت که تحجیر احیاء نیست بلکه مفید اولویت و اختصاص و شروع در احیاء محسوب می‌شود. البته در نظام کنونی استفاده از بیشتر مباحات شایع مانند زمین و آب در نظارت کامل دولت است. البته افراد می‌توانند براساس مقرراتی که وضع شده اراضی موات را با مجوزی که اخذ می‌نمایند برای عمران آبادی و مقاصد مشروع و قانونی مورد بهره‌برداری قرار دهند. ۴.۱۰. ۳ - علت تملک دولت بنابراین به‌ منظور حفظ مصالح عمومی ‌و جلوگیری از خرید و فروش غیرعادی زمین‌های موات، به‌ موجب قوانین خاص، این اراضی ملک دولت محسوب می‌شود. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۲۳، کتاب احیاء الموات و المشترکات، القول فی احیاء الموات، مسالة۲۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · حقوق مدنی، ص۷۱، تهران، انتشارات کتابخانه گنج دانش، چاپ اول، سال ۱۳۸۰ · حقوق مدنی، ص۹۴، قزوین، انتشارات بحر العلوم، چاپ اول، سال ۱۳۷۳ · حقوق مدنی، (مقدمات و کلیات - اموال و حقوق مالی وقف)، ج۱، ص۲۱۵، تهران، انتشارات پایدار، چاپ اول، تیر ماه ۱۳۸۲ · قانون مدنی در نظم حقوق کنونی، ص۷۶، تهران، نشر میزان، چاپ یازدهم، پاییز ۱۳۸۴ · حقوق مدنی، (مقدمات و کلیات - اموال و حقوق مالی وقف)، ج۱، ص۲۱۴، تهران، انتشارات پایدار، چاپ اول، تیر ماه ۱۳۸۲ · قانون مدنی در نظم حقوق کنونی، ص۷۳، تهران، نشر میزان، چاپ یازدهم، پاییز ۱۳۸۴