ارکان و شرایط اعلام رد ترکه — سؤال

قبول ترکه به دو صورت است قبول صریح و قبول ضمنی. قبول صریح - قبول صریح آن است که به موجب سند رسمی یا عادی قبول خ. ر. ب. دادگاه اطلاع دهد ماده ۲۴۳ قانون امور حسبی. قبول ضمنی - وراث عملیاتی در ترکه نمایند که کاشف از قبول ترکه و ادای دیون باشد، مثل بیع هبه رهن یا اجاره و یا اینکه ظرف یک ماه از تاریخ اطلاع از فوت مورث ترکه را رد نکنند و سکوت نمایند. قانون گذار ایران این سکوت را قبول ضمنی تلقی کرده است مواد ۲۴۳ و ۲۵۰ امور حسبی). رد ترکه چگونه انجام می شود؟ ورثه ظرف مهلت یک ماه از تاریخ اطلاع از فوت مورث رد خود را از ترکه به صورت کتبی به دادگاه تقدیم می کند و دادگاه نیز باید آن را در دفتر مخصوص ثبت نماید عملاً دفتری به این نام در دادگستری وجود ندارد)، رد ترکه نباید معلق یا مشروط باشد در صورتی که ظرف یک ماه ترکه رد نشود، در حکم قبول است مواد ۲۴۹ و ۲۵۰ قانون امور حسبی). بهتر است رد ترکه از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی و در قالب دادخواست تقدیم شود، زیرا معمولاً دادگستری ها دفتر مخصوص رد ترکه ندارند، لذا از این طریق حداقل اعلام ورثه مبنی بر رد ترکه در جایی ثبت و بعداً قابل استناد خواهد بود. محاکم نیز معمولاً بدون ثبت در دفتر مخصوص دستور بایگانی کردن آن را میدهند. لازم به ذکر است همین عمل ورثه و اعلام اراده خود تحت عنوان رد ترکه مورد قبول است. سؤال: اثر قبول یا رد ترکه چیست؟ اثر قبول ترکه همان طور که بیان شد، قبول ترکه توسط ورثه باعث می شود تا اداره و تصفیه ترکه را بر عهده بگیرد. قبول ترکه به منزله قبول مدیریت تصفیه از سوی وراث است. اصلی ترین اثر قبولی ترکه عهده دار شدن دیونی است که بر ذمه مورث بوده. به دلالت ماده ۲۴۸ قانون امور حسبی در صورتی که ورثه ترکه را قبول نماید، هریک مسئول ادای تمام دیون به نسبت سهم خود خواهند بود، مگر اینکه ثابت کنند دیون متوفی زائد بر ترکه بوده یا ثابت کنند که پس از فوت متوفی ترکه بدون تقصیر آنها تلف شده و باقی مانده ترکه برای پرداخت دیون کافی نیست که در این صورت نسبت به زائد از ترکه مسئول نخواهند بود. قانون گذار ایران قبول ترکه را اماره ای بر وجود و کفاف ترکه جهت پرداخت بدهی طلبکاران محسوب کرده است. این آماره قانونی که بر مبنای غلبه و ظاهر دلیل وجود ترکه است بر اصل» عدم حکومت دارد. در نتیجه اصل وارونه می شود و مدعی و منکر تغییر می کند و جابه جا میشود. وارثی که ترکه را قبول کرده است و اکنون منکر وجود و کفاف ترکه شده مدعی است و باید عدم کفاف ترکه یا تلف آن را ثابت کند؛ برعکس طلبکاری که اماره وجود ترکه را به سود خود دارد منکر است و نیازی به اثبات کفاف ترکه ندارد. پس با این وصف وارثی که ترکه را پذیرفته است مسئول دیون مورث به نسبت سهم الارث خود از ترکه است، مگر اینکه کمبود ترکه خلاف اماره قانونی را ثابت کند کاتوزیان درس هایی از شفعه، وصیت، ارث، ش ۲۲۷). اثر رد ترکه اولین و مهمترین اثر رد ترکه سقوط تعهد او بر پرداخت دیون مورث است. یعنی هیچ تکلیفی در برابر طلبکاران مورث ندارد. اثر دوم اینکه اداره و تصفیه ترکه از او سلب میشود و تصفیه ترکه بر عهده ورائی قرار می گیرد که ترکه را قبول کرده اند. زیرا قبول ترکه به منزله مدیریت اداره و تصفیه ترکه ست و رد ترکه به معنای انصراف از آن است. اگر همه وراث ترکه را رد کرده باشند، باید از دادگاه درخواست تعیین مدیر تصفیه شود. چگونگی انتخاب مدیر تصفیه در بخش جداگانه ای توضیح داده شد. اثر سوم رد ترکه این است که وی حق اعتراض به نحوه تصفیه ترکه را ندارد.