از الگوریتم ها تا عدالت: بازتعریف حقوق بشر در دنیای هوش مصنوعی

از الگوریتم ها تا عدالت: بازتعریف حقوق بشر در دنیای هوش مصنوعی نویسندگان: مهسا دینی منبع: داتیکان سال اول پاییز 1403 شماره 3 چکیده هوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های نوین قرن بیست ویکم، تحولات عمیقی در حوزه های مختلف زندگی بشر ایجاد کرده و ظرفیت های گسترده ای برای بهبود کیفیت زندگی انسان ها فراهم آورده است. با این حال، گسترش سریع این فناوری در کنار فرصت های متعدد، چالش های جدی در حوزه حقوق بشر نیز ایجاد کرده است. این نوشتار با رویکردی تحلیلی به بررسی فرصت ها و چالش های ناشی از کاربرد هوش مصنوعی در ارتباط با حقوق بشر می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند در حوزه هایی مانند بهبود خدمات درمانی، توسعه آموزش، تسهیل دسترسی به اطلاعات، پیشرفت تحقیقات علمی و ارتقای امنیت انسانی نقش مهمی ایفا کند و از این طریق به تقویت برخی حقوق بنیادین انسان ها کمک نماید. در عین حال، این فناوری می تواند تهدیداتی نیز برای حقوق بشر ایجاد کند؛ از جمله نقض حریم خصوصی، گسترش تبعیض الگوریتمی، افزایش نابرابری های اجتماعی، حذف فرصت های شغلی، عدم شفافیت در فرایند تصمیم گیری و امکان سوءاستفاده از این فناوری در جهت دستکاری افکار عمومی یا تولید سلاح های خودکار. افزون بر این، مسئله مسئولیت حقوقی در قبال خطاها یا آسیب های ناشی از سیستم های مبتنی بر هوش مصنوعی، یکی از چالش های مهم در این حوزه به شمار می رود. بر این اساس، بهره گیری از ظرفیت های هوش مصنوعی در جهت حمایت از حقوق بشر مستلزم تدوین چارچوب های قانونی و اخلاقی مناسب، ارتقای شفافیت و پاسخگویی در طراحی الگوریتم ها و تقویت همکاری های بین المللی برای تنظیم و نظارت بر این فناوری است. From Algorithms to Justice: Redefining Human Rights in the Age of Artificial Intelligence Artificial intelligence, as one of the most significant technologies of the twenty-first century, has introduced profound transformations across various aspects of human life while offering substantial potential for improving quality of life. However, alongside these opportunities, the rapid expansion of AI has also created serious challenges in the field of human rights. This study adopts an analytical approach to examine both the opportunities and challenges associated with the application of AI in relation to human rights. The findings indicate that AI can play a crucial role in improving healthcare services, expanding access to education, facilitating access to information, advancing scientific research, and enhancing human security, thereby contributing to the strengthening of fundamental rights. At the same time, AI presents significant risks, including violations of privacy, the spread of algorithmic discrimination, the exacerbation of social inequalities, job displacement, lack of transparency in decision-making processes, and the potential misuse of AI technologies for manipulating public opinion or developing autonomous weapons. Moreover, the issue of legal accountability for errors or harm caused by AI systems remains a major challenge. Accordingly, the responsible use of AI in support of human rights requires the development of appropriate legal and ethical frameworks, increased transparency and accountability in algorithm design, and strengthened international cooperation for regulating and overseeing this technology.