استراق سمع: استراق سمع جنیان

استراق سمع شیاطین و جنیان : در آیاتی چند از استراق سمع شیاطین و جنیان به گفتوگوی فرشتگان و رانده شدن آنها به وسیله شهابها سخن رفته است: «اِلاّ مَن خَطِفَ الخَطفَةَ فَاَتبَعَهُ شِهابٌ ثاقِب». ۵. ۱ - کیفیت استراق سمع جنیان در مورد چگونگی استراق سمع شیاطین و رانده شدن آنها با شهابها، برخی مفسران وجوهی را ذکر کرده‌اند. آن وجوه، بر این نظریه مبتنی است که افلاکی زمین را احاطه کرده و فرشتگانی در آنها ساکن‌اند و آن فلکها دارای درهایی است که تنها از آن طریق‌می‌توان به افلاک نفوذ کرد و در آسمان اوّل گروهی از فرشتگان وجود دارند که در دستهایشان شهابهایی است که با آن، شیاطینِ استراق سمع کننده را هدف قرار می‌دهند. ۵. ۲ - بطلان نظریه افلاک امروزه بطلان نظریه افلاک آشکار شده است، بنابراین، احتمال دارد این‌گونه بیانات قرآنی از باب مَثَل باشد که در آن، حقایق خارج از حسّ ، به‌صورت محسوس بیان شده تا برای انسانها قابل فهم باشد و مقصود از آسمانی که مسکن فرشتگان است جهانی ملکوتی است و مقصودِ آیات این است که هرگاه شیاطین برای شنیدن سخنان فرشتگان به آن عالم ملکوتی نزدیک شوند تا اسرار هستی و حوادث آینده را کشف کنند با نور ملکوت که شیاطین تحمّل آن را ندارند رانده می‌شوند یا منظور این است که هرگاه شیاطین قصد مشتبه ساختن حق را داشته باشند، فرشتگان آنها را به وسیله حق می‌رانند. ۵.۲. ۱ - مؤید مطلب مؤید این کلام آن است که خداوند قبل از این آیات، ابتدا به ملائکه وحی سوگند یاد کرده و به حفظ وحی به وسیله فرشتگان اشاره نموده است : «و حِفظـًا مِن کلِّ شَیطـن مارِد» و بیان داشته که‌شیاطین از شنیدن سخنان ملأ‌ اعلی که همان فرشتگان گرامی هستند منع شده‌اند و از هر سو هدف قرار گرفته و به عقب رانده می‌شوند: «لا یسَّمّعونَ إِلَی المَلإ الأعلی و یقذَفونَ مِن کلِّ جَانِب». طنطاوی در ذیل آیه ۱۸ سوره حجر می‌گوید: انس و جن همواره خواستار کشف مجهولات عالم، اعمّ از زمینی و آسمانی بوده و هستند؛ آیه ۳۴ سوره الرحمن نیز که بر اساس آن، جنّ و انس قدرت عبور از مرزهای آسمانها و زمین را جز با نیرویی (فوق العاده) ندارند اشاره به همین معناست. ۵. ۳ - هدف استراق سمع شیاطین درباره هدف شیاطین از استراق سمع، از ظاهر روایات دو هدف استفاده می‌شود: ۵.۳. ۱ - ایجاد تردید برای ایجاد اشتباه و تردید بین اهل زمین ، درباره وحی آسمانی و کلام پیامبراکرم (صلی الله علیه وآله). مؤید این مطلب، سخن امام‌صادق (علیه السلام)است که فرمود:... شیاطین از استراق سمع منع شدند تا در روی زمین ، چیزی از خبرهای آسمانی که شبیه وحی است نباشد و در آنچه از جانب خداوند برای مردم آمده اشتباه واقع‌نشود. ۵.۳. ۲ - خبر رسانی به کاهنان مؤید این مطلب نقل ابن‌عباس است که گفت: شیاطین داخل آسمان می‌شدند و اخبار آن را به کاهنان می‌رساندند. سپس کاهنان دروغهایی را به آن افزوده و برای مردم زمین بیان می‌کردند. منبع: صافّات/سوره۳۷، آیه۱۰ · صافّات /سوره۳۷، آیه۳-۱ · المیزان فی تفسیر القرآن، ج‌۱۷، ص‌۱۲۵‌‌۱۲۴ · صافّات/سوره۳۷، آیه۷ · صافّات/سوره۳۷، آیه۸ · حجر/سوره۱۵، آیه۱۸ · حجر/سوره۱۵، آیه۱۸-۱۷ · الجواهر، ج‌۸، ص‌۱۲ · الرحمن/سوره۵۵، آیه۳۴ · الاحتجاج، ج‌۲، ص‌۸۱ · الجامع لاحکام القرآن، ج‌۱۰، ص‌۱۰