استقلال حوزه‌های علمیه: ابعاد استقلال حوزه

اکنون که تا‌ اندازه‌ای به اهمیت این ویژگی حوزه‌های علمیه پی بردیم،‌اندکی نیز به ابعاد این استقلال می‌پردازیم: ۱. ۱ - استقلال مدیریتی هر تشکل و نهادی به یک نظام مدیریتی نیاز دارد، نظامی که بتواند شیوه اداره آن را معین کند. همواره اداره حوزه‌های علمیه را علمای تراز اول در دست داشتند از زمان تشکیل نخستین حوزه‌های علمیه در عصر غیبت بزرگ‌ترین عالم و فقیهی که مرجعیت عام می‌یافت، در راس مدیریت آن قرار می‌گرفت. طی قرن‌های اخیر نیز به همین شیوه بوده است؛ ۱. ۲ - استقلال مالی استقلال مالی حوزه به این معناست که شهریه و منابع مالی حوزه علمیه اعم از هزینه‌های عمرانی، جاری و حقوق استادان و دانش پژوهان از طریق دولت‌ها و حکومت‌ها تامین نشده و حوزه‌های علمیه از نظر مالی به قدرتی که بر آن‌ها نفوذ داشته باشد، وابسته نیستند. بیشتر هزینه‌های حوزه‌های علمیه از طریق پرداخت وجوه شرعی و سهم امام تامین می‌شود. یکی دیگر از منابع مهم مالی حوزه‌های علمیه موقوفاتی است که انسان‌های صالح برای تامین حوزه‌های علمیه درنظر گرفتند. ۱. ۳ - استقلال آموزشی و علمی نظام آموزشی حاکم بر حوزه‌های علمیه یکی از اصلی‌ترین و بهترین نظام‌های آموزشی است که مبتنی بر قرآن ، سنت و اجتهاد است. نظام آموزشی حوزه، نظامی غیروارداتی و محصول تجربه حوزه‌های علمیه در طول قرن‌های گذشته است و هیچ ردپایی از فرهنگ بیگانگان در آن به چشم نمی‌خورد اما برخی نظام‌های آموزشی یا به طور کامل تقلیدی از فرهنگ‌های وارداتی یا به صورت تلفیقی از فرهنگ خودی و بیگانه است و گاهی به‌اندازه‌ای تاثیر پذیرفته است که نشانه‌های فرهنگ خودی در آن کم‌رنگ شده است.