استهزاء: فرق استهزاء و سخریه

برخی بین این دو تفاوت قائل شده و گفته‌اند: استهزا در جایی به‌کار می‌رود که شخص بدون اینکه کاری انجام داده باشد ریش‌خند شود؛ ولی سخریه در آنجاست که به سبب کاری که انجام داده مسخره شود. بی‌تردید، کسی که به مردم اهانت کند و آنها را مورد تمسخر و استهزاء قرار دهد گناه بزرگی را مرتکب شده و باید در انتظار عواقب سوء و آثار بد آن باشد، زیرا هیچ عملی بدون بازتاب نخواهد بود: «فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّه خَیْرا یَرَهُ وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّه شَرّا یَرَهُ؛ پس در آن روز هر کس به قدر ذرّه‌ای کار نیک‌کرده آن را خواهد دید و هر کس به قدر ذره‌ای کار زشت مرتکب شده آن را خواهد دید.» از آثار بد هرزه‌گویی و مسخره‌کردن دیگران غفلت و بی‌تفاوتی و از دست‌دادن احساس مسئولیت است. افرادی که به این بیماری دچار می‌شوند قهرا از ذکر خدا غافل شده و از عبادت پروردگار لذت نمی‌برند، یعنی در عبادت حضور قلب ندارند و با اکراه و بی‌میلی با آن روبرو می‌شوند. از قرآن کریم استفاده می‌شود که یکی از موجبات غفلت و فراموشی از یاد خدا استهزاء و تحقیر مؤمنان است، زیرا بندگان مؤمن، مظاهر دین و مفاخر شریعت سیّدمرسلین‌اند و بی‌اعتنایی به مقام و منزلت آنان موجب سلب توفیق و باعث تاریکی دل می‌شود و سر انجام انسان را با دوزخیان گمراه، همراه و همنشین می‌سازد. خداوند تعالی در کتابش آن‌گاه که وخامت حال دوزخیان و کیفیت بازپرسی از آنان را ترسیم و تشریح می‌کند و به جزع و فزع آنان برای بیرون آمدن و نجات از عذاب دردناک و سوزان دوزخ اشاره می‌فرماید، با جمله «اخْسَئُوا فیها وَ لا تُکَلِّمُون؛ (ای سگ‌ها دور شوید و با من سخن مگویید) به آنها پاسخ می‌دهد.» و سپس می‌فرماید: «انَّهُ کانَ فَریقٌ مِنْ عِبادی یَقُولُونَ رَبَّنا امَنّا فَاغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا وَ انْتَ خَیْرُ الرّاحِمینَ، فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِیّا حَتّی‌ انْسَوْکُمْ ذِکْری وَ کُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَکُونَ، انّی جَزَیْتُهُمُ الْیَوْمَ بِما صَبَروُا انَّهُمْ هُمُ الْفائِزُونَ؛ این شما بودید که وقتی گروهی از بندگان من می‌گفتند: «پروردگارا ما ایمان آورده‌ایم، ما را بیامرز و بر ما ترحّم فرما که تو بهترین رحم کنندگانی.» آن‌ها را به باد مسخره گرفتید تا آنجا که مرا بکلی فراموش‌کرده بودید و تنها کارتان این بود که بر آن خداپرستان خنده می‌کردید. اما امروز من به آنان به خاطر صبر و استقامت‌شان پاداش (نیک‌) می‌دهم، که تنها آنان پیروز و رستگارند.» حال که معلوم شد یکی از موجبات غفلت و فراموشی از ذکر خدا استهزای مؤمنان و بی‌احترامی به آنان است، باید دانست که اگر کسی با همین حال از دنیا برود و توبه نکند زندگی سخت و طاقت‌فرسایی در انتظار اوست و در روز قیامت کور و نابینا وارد محشر شده و مشمول رحمت الهی واقع نخواهد شد، چنانکه می‌فرماید: «وَ مَنْ اعْرَضَ عَنْ ذِکْری فَانَّ لَهُ مَعیشَه ضَنْکا وَ نَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیمَه اعْمی‌، قالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنی اعْمی‌ وَ قَدْ کُنْتُ بَصیرا، قالَ کَذلِکَ اتَتْکَ ایاتُنا فَنَسیتَها وَ کَذلِکَ الْیَوْمَ تُنْسی‌؛ هر کس از یاد من روی گرداند برای او زندگی سخت و تنگی خواهد بود و روز قیامت او را نابینا محشور می‌کنیم. او می‌پرسد: پروردگارا چرا مرا نابینا محشورکردی با اینکه من در دنیا بینا بودم؟ ( ما تو را فراموش می‌کنیم‌)» منبع: الفروق اللغویه، ص‌۵۰ · زلزله/سوره۹۹، آیه۷-۸ · مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۸ · مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۰۹-۱۱۱ · طه/سوره۲۰، آیه۱۲۴-۱۲۶