اشتباه در مورد یا موضوع معامله یعنی ی

۲- اشتباه در مورد یا موضوع معامله یعنی ی. ا. ط. یا هر دو طرف در موضوع معامله که می تواند تعهد یا مال باشد اشتباه نمایند. برای مثال فروشنده قصد فروش طبقه چهارم از آپارتمانی که آسانسور ندارد را داشته اما خریدار با گمان اینکه فروشنده قصد فروش واحد طبقه اول را دارد قبولی خود را اعلام نماید. یا مثلاً فروشنده قصد فروش خودرو را داشته ولی خریدار قصد خرید خانه را کرده باشد. این گونه اشتباهات موجب بطلان معامله خواهد شد، زیرا اراده ها با یکدیگر منطبق نیست. بنابراین، معامله به دلیل مخدوش بودن قصد به استناد مواد ۱۸۳ و ۱۹۴ باطل تلقی میشود، چراکه در قسمت ایجاب و قبول بیان کردیم احدی از طرفین باید همان عقد را با همان شرایطی که ایجاب شده است قبول کند و اگر طرفین در موضوع معامله اشتباه کرده باشند معامله به دلیل عدم تطابق و توافق دو اراده ایجاب و قبول باطل خواهد بود. اشتباه در خود موضوع معامله وصف اساسی وصف جوهری یعنی ی. ا. ط. یا هر دو طرف معامله در خصوصیات و ویژگی های مورد معامله و وصف اساسی آن که عرفاً باعث تمایز آن کالا با کالای دیگر میشود اشتباه کرده باشند. تفاوتی ندارد اشتباه ناشی از حکم یا موضوع بوده و یا تدلیس طرف مقابل برای مثال خریدار به تصور اینکه تابلوی مورد معامله اثر سهراب سپهری است آن را خریداری کرده و مبلغ زیادی برای آن پرداخت کرده باشد، در حالی که موضوع مورد معامله یک تابلوی عادی بوده است. در این مثال اثر سهراب سپهری بودن وصف ذاتی و اساسی محسوب میشود یا اینکه فردی خودرویی را به این تصور که مدل ۱۴۰۰ است خریداری کند، اما بعداً معلوم شود خودرو مدل ۱۳۹۵ است. از مثال های دیگر میتوان به خرید کفش زنانه به جای کفش مردانه یا مجسمه آب طلا به جای مجسمه طلا یا کالای جدید به جای کالای عتیقه اشاره کرد. بنابراین عرف باید آن دو کالا را متفاوت بداند. همان طور که گفتیم عقد از قصد تبعیت میکند و به این جهت در این گونه موارد عقد باطل است. العقود تابعه للقصود؛ ما وقع لم یقصد و ما ما قصد لم یقع)