اصل آزادگی: کاربرد اصل حریت در اماره

در این جا به نمونه‌هایی از کاربرد اصل حریّت در مفهوم نخست اشاره می‌شود. ۹. ۱ - اصل در هر انسان اصل در انسان آزاد بودن است. ۹. ۲ - تبعیت کودک از والدین به قول مشهور، اگر یکی از پدر یا مادر کودکی آزاد باشد، فرزند آنان نیز به استناد اصل حریّت آزاد خواهد بود. اگر کسی ادّعای بردگی انسان بالغی را نماید و او انکار کند، سخن منکر به استناد اصل حریّت پذیرفته است، مگر مدّعی بر ادّعای خویش، بیّنه اقامه کند. ۹. ۳ - ادعای مقذوف بر حریت قاذف اگر فردی که مورد قذف واقع شده است، ادّعای حریّت قذف کننده را نماید، امّا او ادّعای برده بودن بکند تا نصف حدّ قذف بر او زده شود، برخی به‌ استناد اصل حریّت، ادّعای مقذوف ( مدّعی ) را بر گفته قاذف (منکر)، مقدّم دانسته‌اند. این مطلب در فرضی که قاذف ادّعای برده بودن مقذوف را داشته باشد- که نتیجۀ آن عدم ثبوت حدّ بر قاذف است- و مقذوف مدّعی آزاد بودن باشد، جاری است. ۹. ۴ - کودک پیدا شده در سرزمین اسلامی کودکی که در قلمرو اسلامی و یا سرزمینی که مسلمانان در آن زندگی می‌کنند، پیدا شده، به استناد اصل آزادگی، محکوم به حریّت است. ۹. ۵ - مواردی از وجوب آزاد بودن فرد از شرایط وصیّت کننده، وصی ، واقف ، موقوف علیه ، موکل ، وکیل ، اقرار کننده، ولیّ و یابنده گمشده ( ملتقط )، آزاد بودن است. همچنین وجوب نماز جمعه ، زکات ، حج ، نذر ، و جهاد بر مکلف ، مشروط به آزاد بودن است. ۹. ۶ - حق حضانت مادر بر دختر به قول مشهور ، مادر در صورت آزاد بودن، تا هفت سال حق حضانت دخترش را دارد. ۹. ۷ - اختلاف عده زن با حریت و بردگی آزاد بودن زن موجب اختلاف عدّه او با کنیز و نیز تعداد شبهایی که برای آن دو حق هم‌خوابگی با شوهر است، میشود. ۹. ۸ - مال نبودن انسان آزاد انسان آزاد، مال محسوب نمیشود. از این رو، کسی نمیتواند از راه خریدن و مانند آن مالک وی گردد، و چنانچه کسی او را غصب کند، از جهت غصب ضامن نیست؛ همچنان که دزدیدن انسان آزاد موجب ثبوت حد سرقت نمیشود، مگر آن که او را بفروشد. ۹. ۹ - مالک منافع خویش بودن انسان آزاد انسان آزاد مالک منافع و کار خویش است و میتواند با اجیر شدن، آن را به کسی اجاره دهد و چنانچه کسی منافع و عمل او را غصب کند- مانند آن که به ستم ، او را به کار بگیرد- ضامن مزد آن است. ۹. ۱۰ - آزاد بودن و بردگی در ارث برده از آزاد و آزاد از برده ارث نمیبرد. ۹. ۱۱ - آزاد بودن و بردگی در نکاح مرد آزاد بیش از دو کنیز و برده بیش از دو زن آزاد نمیتواند به همسری برگزیند. ۹. ۱۲ - قصاص نشدن آزاد در برابر برده آزاد در برابر برده قصاص نمیشود. ۹. ۱۳ - عزل از همسر آزاد به قول مشهور عزل از همسر آزاد در صورت رضایت نداشتن وی مکروه است. منبع: جواهر الکلام ج۲۴، ص۱۳۶ · مستند العروة (النکاح) ج۲، ص۷۶-۷۷ · الدر المنضود (گلپایگانی) ج۲، ص۱۷۶-۱۷۷ · جواهر الکلام ج۳۸، ص۱۹۲ · جواهر الکلام ج۲۸، ص۲۷۰ · جواهر الکلام ج۲۸، ص۳۹۹ · العروة الوثقی ج۱، ص۲۰۷ · جواهر الکلام ج۲۸، ص۲۹ · العروة الوثقی ج۱، ص۱۳۴ · جواهر الکلام ج۲۷، ص۳۹۵ · جواهر الکلام ج۴۱، ص۵۲۳ · العروة الوثقی ج۲، ص۸۶۹ · جواهر الکلام ج۳۸، ص۱۵۸ · جواهر الکلام ج۱۱، ص۲۵۹ · جواهر الکلام ج۱۵، ص۱۴ · جواهر الکلام ج۱۷، ص۲۴۱ · جواهر الکلام ج۱۷، ص۳۳۶ · جواهر الکلام ج۲۱، ص۵ · جواهر الکلام ج۳۱، ص۲۸۶ · جواهر الکلام ج۳۲، ص۲۳۰ · جواهر الکلام ج۳۱، ص۱۶۵ · جواهر الکلام ج۲۲، ص۳۴۳ · جواهر الکلام ج۳۷، ص۳۶ · جواهر الکلام ج۴۱، ص۵۱۰ · جواهر الکلام ج۲۲، ص۳۷ · جواهر الکلام ج۳۷، ص۳۸ · جواهر الکلام ج۳۹، ص۴۸ · جواهر الکلام ج۳۰، ص۵ · جواهر الکلام ج۴۲، ص۸۱-۸۳ · جواهر الکلام ج۲۹، ص۱۱۱-۱۱۴