اصل حاکمیت اراده و آزادی قراردادی — نتیجه خیار شرط نیاز به هیچ دلیل

نکات و قواعدی که بین کلیه خیارات مشترک بوده است در بخش جداگانه ای با عنوان قواعد عمومی خیارات آمده است، لذا از تکرار آن مطالب پرهیز میشود و خوانندگان را به آن بخش ارجاع میدهیم. همان طور که بیان شد، صاحب خیار شرط میتواند بی دلیل و بدون جهت خاصی عقد را بر هم بزند لذا خیار مذکور برخلاف سایر خیارات نیازمند سبب خاصی نیست. - خیار شرط تنها خیاری است که قراردادی است و وجود آن بستگی به اراده طرفین دارد، اما سایر خیارات جنبه و منشأ قانونی دارند، یعنی قانون گذار تحت شرایطی برای متعاملین خیار فسخ قرار داده است. البته خیار تخلف از شرط نیز به نوعی این ویژگی را دارد. نکته خیار شرط تنها خیاری است که به شخص ثالث هم اختیار فسخ قرارداد داده می شود. تفاوت خیار شرط با خیار تخلف از شرط در چیست؟ در برخی از موارد اصحاب دعوا این دو خیار را با هم اشتباه میگیرند و به همین جهت به دلیل طرح دادخواست اشتباه دعوا با قرار عدم استماع مواجه میشود. همان گونه که بیان شد، در خیار شرط شرط میشود که ی. ا. ط. یا هر دو ویا شخص ثالثی بدون سبب خاصی حق داشته باشد در مهلت معینی که حتماً باید در عقد ذکر شود) عقد را فسخ کند. اما در خیار تخلف از شرط یکی از شروط سه گانه (شرط صفت، شرط نتیجه شرط فعل) به نفع یکی از متعاملین در قرارداد گنجانده میشود و اگر شرطی که در قرارداد درج شده محقق نگردد یا نسبت به آن تخلفی صورت گرفته باشد، مشروط له حق فسخ قرارداد را دارد. مثلاً در بیع خودرو شرط شود در صورتی که خریدار چک اول را در موعد مقرر پاس نکند، فروشنده حق فسخ معامله را داشته باشد. نتیجه خیار شرط نیاز به هیچ دلیل و سبب خاصی برای فسخ معامله ندارد، اما در خیار تخلف از شرط باید یک تخلف یا واقعه ای صورت گرفته باشد. نکته : اگر در خیار شرط مهلتی برای اعمال آن پیش بینی نشده باشد، هم شرط باطل است و هم عقد، اما در خیار تخلف از شرط لزومی به تعیین مهلت برای اعمال آن وجود ندارد. نکته ۲ در خیار شرط خریدار حق فروش مال خریداری شده را تا مهلت تعیین شده ندارد، اما در خیار تخلف از شرط علی الاصول خریدار حق فروش مال را دارد، مگر خلاف آن به صورت صریح یا ضمنی شرط شده باشد. این موضوع در بخش قواعد عمومی خیارات و تفاوت شرط خیار با خیار شرط» این دو عبارت از لحاظ عملی و کاربردی تفاوت اساسی و ماهوی چندانی ندارند، ولی از جهت عمیق شدن به موضوع و از حیث تئوری باید گفت آن شرطی که در قرارداد برای طرفین یا یکی از آنها گنجانده میشود شرط خیار گویند و اختیار فسخی که صاحب خیار دارد و می تواند آن را اعمال کند خیار شرط می گویند. به عبارتی خیار شرط نتیجه محصول شرط خیار است.