نوع حکومتی که ملت ایران از طریق همهپرسی برای خود برگزیده اند، جمهوری اسلامی است. « جمهوری » ناظر بر شکل حکومت است و به معنای نوعی از حکومت است که مردم در انتخاب زمامداران و امور سیاسی مشارکت فعال داشته باشند و « اسلامی » ناظر بر ماهیت حکومت است، بدین معنا که قواعد و مقررات وضع شده باید با شرع مقدس مطابقت داشته باشند؛ بنابراین تضادی که در دو واژه «جمهوری» و «اسلامی» مشاهده میشود، ظاهری است. جمهوری حکومتی است که بر اساس مشارکت همگانی ، آزادیهای عمومی و خصوصی و تصمیم اکثریت از طریق آزادی ، احترام و برخورد اندیشههای متفاوت شکل میگیرد و لازمه آن تحمل همزیستی و مشارکت متقابل همه افراد جامعه همراه با آزادی عقیده و بیان و تعددگرایی سیاسی است و بدون این شرایط، حکومت وصف جمهوری بودن خود را از دست میدهد، از سوی دیگر ماهیت حکومت دستورات ثابت و لایتغیری است که آرا و اندیشههای مردم در مقابل آنها فاقد ارزش و اعتبار است، این دستورات عمومی لازم الرعایه جامعه را از پراکندگی نجات میدهد و در برابر اختلافات فکری حفاظت مینماید.
ملت ایران به جمهوری اسلامی رای دادهاست و معنی جمهوری اسلامی همان حکومت مردم در چهارچوب قواعد اسلامی است. به اعتقاد ما اسلام یک مکتب انسان ساز است و هدفش تربیت انسان متعالی است که ارتباط خود با خالق را دریابد و عدالتخواه باشد، این هدف با هدف نظامهای حقوقی دیگر متفاوت است. جمهوری دارای دو مفهوم محدود و فراگیر است: در معنای محدود، جمهوری یعنی نظامی که ریاست در آن موروثی نباشد و در معنای فراگیر، نظامی است که در آن افزون بر غیر موروثی بودن حکومت اصول دموکراتیکی چون مردم سالاری ، اصل تفکیک قوا ، برابری ، حقوق بشر و آزادیهای عمومی ، حقوق اقلیتها ، مطابقت قوانین عادی با قانون اساسی، اداره امور کشور در راستای منافع عمومی و… بیشتر حقوقدانان فرانسوی به نوع دوم یعنی جمهوری در معنای فراگیر آن معتقدند که این را از اصل ۲ قانون اساسی این کشور که جمهوری را آزادی، برابری و برادری میداند نیز میتوان دریافت.
اما به نظر میرسد جمهوری به معنای مضیق آن درست باشد، چرا که اگر آن را به معنای موسع تعریف کنیم، بسیاری از کشورها در عین حال که حکومت در آنها موروثی نیست، جمهوری تلقی نخواهند شد.
منبع: حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران (جلد اول) (اصول و مبانی کلی نظام)، میزان، 1392 · مجموعه مقالات گامی به سوی عدالت (جلد دوم) (نظریهها، فلسفه حقوق کیفری، حقوق تطبیقی)، میزان، 1387 · مبانی حقوق اساسی، جنگل، 1389
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
