اصول حرفهای در استماع و تحلیل اظهارات طرفین در کارشناسی رسمی دادگستری
با تأکید بر جایگاه، نحوه ثبت و حدود استناد به اظهارات
بختیار سید نظامی
کارشناس رسمی دادگستری و دانش آموخته حقوق
در فرایند کارشناسی رسمی دادگستری، یکی از ارکان مهم که هم از جهت شکلی و هم از نظر محتوایی اهمیت دارد، استماع اظهارات طرفین دعوی یا نمایندگان قانونی آنها است.این اظهارات میتواند شامل نکات فنی، تاریخی، قراردادی یا وضع موجود باشد که با اسناد و شواهد همراه شده یا نشدهاند. این مرحله، هم برای تکمیل اطلاعات کارشناسی ضروری است و هم از منظر دادرسی منصفانه، بخشی از حقوق اصحاب دعوی تلقی میشود. کارشناس با بهرهگیری از این اظهارات، در کنار مشاهدات میدانی، بررسی مدارک و اصول فنی و حقوقی، نظر کارشناسی خود را استنتاج و اعلام مینماید. بنابراین، اظهارات طرفین نهتنها مکمل سایر منابع اطلاعاتی هستند، بلکه در مواردی، نقطه شروع بررسی دقیق و تخصصی کارشناسی محسوب میشوند. در عین حال، ارزش این اظهارات نزد کارشناس، در گرو مستند بودن، منطقی بودن و قابلیت انطباق با واقعیات و اصول فنی است، اما ثبت، تحلیل و ارجاع به این اظهارات دارای ظرایف و محدودیتهایی است که عدم رعایت آنها میتواند موجب مخدوش شدن گزارش یا حتی بازخواست کارشناس شود.
▪ جایگاه اظهارات طرفین در کارشناسی
•منبع اطلاعاتی
اظهارات یکی از منابع مهم برای جمعآوری اطلاعات محسوب میشود، بهویژه در مواردی که مدارک و مستندات کافی وجود ندارد یا تفسیر آنها نیازمند توضیح طرفین است.
•ابزار بررسی صحت و سقم ادعاها
کارشناس از اظهارات برای تطبیق با مستندات، بازدید میدانی و تحلیلهای فنی استفاده میکند تا به نتایج دقیقتری برسد.
•معرفی خواستهها و ادعاها
اظهارات طرفین گاهی خواستهها یا اختلافات پنهانی را روشن میسازد و به کارشناس کمک میکند تا بررسی خود را دقیقتر تنظیم کند.
• پایه مقایسه و قضاوت کارشناسی
گاهی اختلاف در میزان خسارت، قدمت ساخت، حدود اربعه و غیره از طریق اظهارات مشخص میشود و کارشناس میتواند نظر خود را با توجه به آن و با استفاده از اصول فنی و حقوقی ارائه دهد.
▪اصول کلی که کارشناس در استماع اظهارات باید رعایت کند:
• بیطرفی و استقلال
کارشناس باید با حفظ بیطرفی کامل و پرهیز از هرگونه پیشداوری، اظهارات طرفین را استماع کرده و از ورود احساسات یا گرایشهای شخصی در تحلیل مطالب مطرحشده اجتناب کند.
• اطلاعرسانی قبلی و فرصت برابر برای حضور
به منظور رعایت حقوق طرفین، کارشناس موظف است با تعیین زمان و مکان مناسب، به نحو مقتضی و با زمانبندی منطقی، طرفین را جهت حضور در جلسه کارشناسی دعوت نماید.
• حضور همزمان و ثبت کتبی
ترجیح دارد اظهارات در حضور همزمان طرفین اخذ گردد تا امکان طرح متقابل مطالب فراهم باشد. در هر حال، کلیه اظهارات باید بهصورت کتبی، دقیق، بدون تفسیر یا دخل و تصرف، ثبت و در متن گزارش کارشناسی درج شود.
• هدایت جلسه در حدود قرار کارشناسی
اظهارات طرفین باید صرفاً در چارچوب موضوع ارجاعی از سوی مرجع رسیدگیکننده دریافت شود و از انحراف جلسه به موضوعات فرعی یا خارج از موضوع اجتناب گردد.
• مستندسازی اقوال و مستندات
در صورتی که طرفین اسناد یا مدارکی در تأیید اظهارات خود ارائه نمایند، کارشناس باید مشخصات آنها را بهدقت ثبت کرده و در صورت لزوم تصویر یا خلاصهای از محتوا را به گزارش پیوست نماید
• امکان مستندسازی کتبی یا صوتی
بهتر است اظهارات کتبی یا ضبط شده باشند تا در صورت اختلاف، سند معتبری وجود داشته باشد.
▪اصل بنیادین: نقل قول بیطرفانه، بدون تحلیل
کارشناس رسمی دادگستری در مقام بیطرف و متخصص، مرجع تشخیص صحت یا کذب ادعاهای طرفین نیست. بنابراین وظیفه او در وهله نخست، نقل دقیق و بدون دخل و تصرف اظهارات طرفین است، نه تحلیل یا داوری درباره درستی آنها. استفاده از عباراتی مانند «اظهار داشت»، «مدعی شد»، «عنوان کرد» توصیه می شود.
مثال نادرست (غیراصولی):
«ساختمان در سال ۱۳۷۸ احداث شده است.»
مثال صحیح (اصولی):
«مالک اظهار داشت که ساختمان مورد نظر در سال ۱۳۷۸ احداث شده و دارای پایانکار میباشد.»
کارشناس باید بهصراحت روشن سازد که آنچه نقل میکند، اظهار شخص است، نه نظر یا تشخیص خودش.
▪استناد به اظهارات: فقط در صورت انطباق با اسناد یا مشاهدات فنی
کارشناس تنها زمانی میتواند به یک اظهار استناد کند و آن را در تحلیل خود وارد سازد، که آن اظهار را با مستندات رسمی، اصول فنی یا عرفی، یا مشاهدات میدانی تطبیق داده باشد. در غیر این صورت، اظهارات فقط در بخش «بیانات طرفین» آورده میشوند و نباید وارد استدلال کارشناسی شوند.
ادامه مطلب را با لمس instant view مطالعه فرمایید.
Add a comment
2
اصول اخلاقی استماع اظهارات طرفین توسط کارشناسی رسمی دادگستری
بختیار سید نظامی
کارشناس رسمی دادگستری و دانشآموخته حقوق
▪بیطرفی کامل
کارشناس باید در تمام مراحل استماع، از هرگونه گرایش یا تمایل شخصی نسبت به یکی از طرفین خودداری کند. او نه قاضی است و نه مدافع؛ بلکه متخصصی مستقل است که باید صرفاً براساس واقعیتها، اسناد و یافتهها اظهارنظر کند.
• نکته اخلاقی: حتی زبان بدن، نوع نگاه، یا نحوه برخورد کارشناس نباید باعث احساس تبعیض یا جانبداری در طرفین شود.
▪رعایت احترام متقابل و کرامت انسانی
کارشناس موظف است با هر دو طرف، صرفنظر از وضعیت اقتصادی، اجتماعی یا جایگاه حقوقیشان، با احترام، صبوری و ادب رفتار کند.
• مثال اخلاقی: حتی اگر یکی از طرفین عصبانی یا تند باشد، کارشناس باید با خونسردی، آرامش و کنترل جلسه، فضای سالمی برای بیان مطالب فراهم کند.
▪عدم افشای اطلاعات
مطالبی که در جریان استماع مطرح میشود، ممکن است حاوی اطلاعات شخصی، حقوقی یا مالی حساسی باشد. کارشناس باید این موارد را محرمانه تلقی کند و فقط در چارچوب گزارش کارشناسی و برای مرجع ذیصلاح ارائه دهد.
• اصل اخلاقی: افشای اطلاعات خارج از حوزه کارشناسی، حتی ناخواسته، خیانت به اعتماد طرفین و نقض اصول حرفهای است.
▪عدم تلقین یا هدایت غیرمجاز اظهارات
کارشناس نباید اظهارات را به سمتی هدایت کند که به نفع یا ضرر یکی از طرفین تمام شود. پرسشهای کارشناس باید روشن، شفاف، بیطرفانه و فاقد بار ارزشی یا جهتدار باشند.
• مثال نادرست: «مطمئنید که ایشان عمداً ملک را خراب کرده؟»
• مثال درست: «آیا در زمان حضور شما، آسیبی به ملک وارد شده است؟ اگر بله، توسط چه کسی؟»
▪پرهیز از پیشداوری و نتیجهگیری زودهنگام
اظهارات طرفین باید شنیده، ثبت و سپس بررسی شوند. کارشناس نباید قبل از اتمام جلسه استماع، با پیشفرض ذهنی به تحلیل یا قضاوت درباره ادعاها بپردازد.
▪ایجاد فرصت برابر برای ارائه اظهارات
کارشناس باید فرصت برابر برای هر دو طرف فراهم کند تا آزادانه و با امنیت خاطر دیدگاه خود را مطرح کنند. قطع صحبت یک طرف یا اختصاص زمان بیشتر به طرف دیگر، مصداق نقض انصاف است.
▪وفاداری به حقیقت در ثبت اظهارات
کارشناس موظف است عین گفتهها را، بدون دخلوتصرف، تأویل یا سادهسازی، در گزارش خود منعکس کند.
• نکته مهم: اگر طرفی بعداً ادعا کرد «من چنین چیزی نگفتم»، تنها راه دفاع کارشناس، ثبت دقیق، بیطرفانه و مستند اقوال در زمان استماع است.
Add a comment
5
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
