اعاده حیثیت عام
نهاد اعاده حیثیت عبارت است از بازگرداندن اعتبار, آبرو و حقوق سلب شده از بزه دیدگان (کلیه کسانی که دیگران حیثیت آنها را زایل کرده اند) و مجرمین و رفع کلیه محرومیت ها حقوقی اجتماعی و آثار ناشی از محکومیت قطعی کیفری پس از اجرای مجازات در مدت معین, از سابقه محکوم علیه به صورتی که در قانون پیش بینی شده است. اعاده حیثیت بر دو گونه است: اعاده حیثیت عام و اعاده حیثیت خاص.
اعاده حیثیت در لغت
اعـاده حیثیـت مرکـب ازدو لفـظ" اعـاده "و"حیثیـت " اسـت . اعـاده بـاز گفـتن، بازگردانیدن(چیزي به جـاي خـود)، بـاز آوردن و برگـشت. (تـاج العـروس۴٣٩/٢؛ العـین ٢٢٠-٢١٨/٢) حیثیت یعنی اعتبار، جهت و آبـرو.(فرهنـگ فارسـی۵٧۶) اعـاده حیثیـت: رد کردن حقوق و اعتبارات مجرم که به سبب جرم سلب شده، بدو. (فرهنگ فارسـی ٢٩٩/١ ، ٣٠٠)
در عرف غیر حقوقی وقتی مردم از اعاده حیثیت صحبت می کنند بیشتر به برگشت آبرو و اعتبار شخص توجه دارند. از لحاظ لغوي، حیثیت به معناي آبرو، اعتبار، وضع و قرار آمده و در عرف و عادت عموم، واژه حیثیت مشخص و روشن است و مجموعاً سوابق احترام آمیزي که فرد در ارتباط با دیگر افراد در زندگی ، کسب کرده است. این معنا میان همه طبقات و گروههاي مردم با هر فکر و عقیده کاربرد دارد. در بسیاري موارد به جاي حیثیت از واژه شرف استفاده شده است. در موازین اسلامی به اعتبار حیثیت و شرف توجه بسیار شده و براي آن مصونیت قطعی قائل گشتند.(مدنی، ١٠٢)
در هیچ یک از قوانین جزایی مدون و مصوب از طرف مجالس کشور ایران تعریفی از اعاده حیثیت نشده است. اکثر حقوق دانان کم و بیش در تعریف اعاده حیثیت الفاظ و اصطلاحات شبیه به هم را به کار برده اند و بیشتر به اعاده حیثیت به معناي خاص آن یعنی اعاده حیثیت محکومین توجه نموده اند؛ مانند: «اعاده حیثیت رفع آثار جزایی، بازگشت حقوق، به دستور قانونی مبنی بر اینکه به جهت گذشتن مدت معینی از خاتمه اجراي محکومیت، حیثیت فردي و حقوق مدنی و سیاسی محکوم اعاده و سابقه کیفري از سجل جزایی وي حذف می شود» و یا یکی دیگراز حقوق دانان در تعریف اعاده حیثیت می گوید: «بازگشت به اهلیتی که شخص به علتی آن را از دست داده است...» (دایرة المعارف حقوق/۵٩) در این تعاریف همچنان که پیداست اعاده ي حیثیت با نظرداشت به محکوم علیه و بدون نظر به بزه دیده تعریف شده است. ازآنجا که در دهه هاي اخیر علاوه بر محکومین، بزه دیدگان هم مورد توجه قرار گرفته اند، به نظر می رسد باید اعاده حیثیت را این گونه تعریف کرد: بازگرداندن اعتبار، آبرو و حقوق سلب شده از کسانی که متحمل زیان معنوي شده و رفع کلیه محرومیت ها ی حقوقی اجتماعی و آثار ناشی از محکومیت قطعی کیفري پس از اجراي مجازات در مدت معین، از سابقه محکوم علیه به صورتی که در قانون پیش بینی شده است.
گاهی آسیب وارده به حیثیت و تمامیت شخص ناشی از عمل دیگران است؛ یعنی آبرو و عزت و احترام او در اثر تجاوز و تعدي افراد دیگر مورد خدشه قرار می گیرد که در مواردي نظیر اشتباه وتقصیر قاضی، هتک حرمت (توهین وافترا)، قذف و اتهامات واهی، حیثیت شخص زایل می شود. بدیهی است به منظور حفظ کرامت و شخصیت وي این کسر آبرو و حیثیت باید حتی الامکان از طریق جبران خسارت معنوي و تشفّی خاطر زیان دیده و مجنی علیه جبران گردد، که اصول ١٩، ٢٠، ٢٢، ٢۵، ٣٢، ٣٣، ٣۶، ٣٨، ٣٩، ١۶۵، ١۶٨، ١٧١ قانون اساسی و مواد ۵٨ و ۶٩٧ قانون مجازات اسلامی و مواد ١ و ٢ و ٨ و ١٠ قانون مسولیت مدنی بر اعاده حیثیت عام تاکید دارند. گرچه این نوع از اعاده حیثیت درحقوق ایران پذیرفته شده است، اما در خصوص نحوه اعاده حیثیت در موارد یاد شده، قوانین ما ساکت است ونقص بسیار فاحشی در این باره وجود دارد. باتوجه به استدلالهاي محکم فقهی اعاده حیثیت این افراد بسیار ضروري است و بایستی قوانین جامعی در این باره تدوین شود.
پی نوشت
١-اصل کرامت ذاتی انسان، اقتضا می کند که آبروي او بسان جان و مالش، محترم شمرده شود.
٢-گاهی در اثر رفتار بزه کارانه دیگران، یا خود فرد و یا خطاهاي قضایی و قانونی، اعتبار افراد، مخدوش می گردد که هر کدام در جاي خود بررسی شد.
٣-اعاده حیثیت عام در مواردي بود که دیگران باعث از بین رفتن آبروي شخص گشته اند. این هتک ممکن است توسط بزه هایی مانند: تهمت، قذف، فحاشی و . . . و یا بواسطه خطاي قضایی و قانونی، پدید آمده باشد. مبانی مشروعیت این اعاده در آیات قران، روایات و حکم عقل و بناي عقلا، وجود دارد.
۴-اعاده حیثیت خاص در مواردي است که فرد با ارتکاب جرم، خود سبب از بین رفتن آبرویش می شود و قانون نیز او را براي مدتی از تصدي برخی مناصب و مشاغل خاص، منع می کند. مهم ترین بنیان براي مشروعیت اعاده حیثیت خاص، نهاد توبه است که به فرد تائب این اجازه را می دهد تا زندگی تازه اي را آغاز کند و از جامعه نیز می خواهد تا او را مجددا در دامان خود پذیرا شوند.
2 comments
بختیار سید نظامی
2
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
