اقسام دلالت وضعی — سوره حجر آیه ۹۹

ترجمه اگر لفظ بر تمام معنای ما وضع له دلالت کند آن را مطابقت و اگر بر جزء معنایش دلالت کند آن را تضمن گویند. و چنانچه بر خارج لازم معنایش دلالت نماید آن را دلالت التزامی نامند. دلالت تضمن و التزام همیشه مستلزم وجود دلالت مطابقه است. زیرا دلالت بر جزء معنی یا بر خارج معنی فرع وجود خود معنی و دلالت بر آن م. ب.. ولی اگر دلالت مطابقه باشد ملازمه با وجود دلالت التزام یا تضمن نیست. مانند لفظ الله که بر ذات باری تعالی دلالت مطابقه دارد بدون تضمن زیرا ذات الهی بسیط است و اجزایی ندارد. د دلالت نصی (signification par texte) دلالتی که به معنای معینی دلالت کند و احتمال مخالف آن به ذهن راه نیابد یا به عبارت دیگر دلالتی که یک مفهوم معین را به ذهن متبادر می نماید را دلالت نصی گویند. مانند دلالت عبارت نقل هو الله احد بر وحدانیت خداوند یا دلالت <a class="artref" href="/ماده/ماده-11-a_0815110235655">ماده ۱۱ ق.م</a> اموال بر دو قسم است منقول و غیر منقول یا <a class="artref" href="/ماده/ماده-307-a_0815110235953">ماده ۳۰۷ ق.م</a> مقرر می دارد امور زیر موجب ضمان قهری است ۱. غصب و آنچه در حکم غصب است. ۲. اتلاف ۳. تسبیب ۴ استیفاء یا وجوب نماز و روزه با وجوب حج برای مستطیع و ... بنابراین هرگاه لفظ یا عبارتی دلالت بر یک معنا داشته باشد و احتمال دیگری به ذهن متبادر و خطور نکند را اصطلاحاً نص و یا دلالت نصی گویند. ه) دلالت ظهوری یا ظاهر هرگاه از عبارت قانونگذار دو مفهوم به ذهن متبادر شود که یکی بر دیگری رجحان داشته باشد اصطلاحاً آن را ظاهر گویند. مانند واعبدر یک حتی یاتیک الیقین عبادت کن پروردگارت را تا یقین یابی از این عبارت دو مفهوم به ذهن متبادر می گردد یکی اینکه عبادت سبب زوال شک و طلوع و تجلی یقین است. دوم اینکه عبادت برای رسیدن به یقین است پس کسی که به یقین رسید نیازی به عبادت ندارد. مفهوم اول بر دوم ترجیح دارد لذا آن را ظاهر و دلالت آن را مبتنی بر ظاهر یا ظهور کلام است و یا در ماده ۴۱۲ قت آمده است ورشکستگی تاجر یا شرکت تجارتی در نتیجه توقف از تأدیه وجوهی که بر عهده اوست حاصل میشود حکم ورشکستگی تاجری را که حین الفوت در حال توقف بوده تا یکسال بعد از مرگ او نیز می توان صادر نمود از این ماده نیز دو مفهوم به ذهن متبادر ۱- نص هر کلام صریح که واضح و آشکار که هیچ احتمال خلاف در آن نباشد را گویند. در اصطلاح اصول نوعی از آیات قرآن که ظاهر و ممتاز است و در مقابل آیات متشابه بکار می رود. در کلام صریح و روشن را نص گویند. وقتی گفته می شود نص قانون مقصود آن قسمت از قانون است که احتمال خلاف به ذهن خطور نکند. - سوره حجر آیه ۹۹. متدولوژی تفسیر قوانین و قرار دادها میشود یکی اینکه ملاک صدور حکم ورشکستگی صرف توقف است و دیگر اینکه ملاک صدور حکم ورشکستگی منفی بودن دارایی است ظاهر ماده دلالت بر این دارد که صرف توقف موجب صدور حکم ورشکستگی است. این دلالت را دلالت ظاهر یا ظهور می گویند. <a class="artref" href="/ماده/ماده-34-a_0815110235678">ماده ۳۴ ق.م</a> مقرر می دارد: نتایج حیوانات در ملکیت تابع مادر است و هر کس مالک مادر شد مالک نتایج آن هم خواهد شد این عبارت دارای دو مفهوم است. الف) سرایت حق مالکیت ب) احتمال تابعیت در انتقال احتمال اول رجحان دارد و احتمال دوم ضعیف م. ب. اگر مفهوم سرایت حق مالکیت را بگیریم اصطلاحاً عمل به ظاهر و دلالت ظاهری خواهد بود. و دلالت تأویلی هرگاه در یک عبارتی دو مفهوم به ذهن متبادر شود که یکی بر دیگری ترجیح دارد چنانچه مفهوم راجح را دریافت و بر آن عمل کنیم اصطلاحاً آن را دلالت ظاهر گویند ولی اگر مفهوم مرجوح یا معنایی که به مرجوح متمایل است را بگیریم اصطلاحاً تأویل و دلالت حاصل دلالت تأویلی نامیده می شود. به عبارت دیگر عمل به معنای غیر ظاهر را تأویل گویند چنانکه در مثالهای قبل در عبارت واعبدر یک حتی یاتیک الیقین مفهوم دوم یعنی عبادت برای رسیدن به یقین است را بگیریم در واقع ترجیح مرجوح به راجح خواهد بود. و نوعی تأویل و یا در ماده ۴۱۲ قت آن مفهومی که حاکی از پذیرش منفی بودن دارایی برای صدور حکم توقف بود را می گرفتیم اصطلاحاً آن را تأویل می گویند. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. و دلالت تأویلی هرگاه در یک عبارتی دو مفهوم به ذهن متبادر شود که یکی بر دیگری ترجیح دارد چنانچه مفهوم راجح را دریافت و بر آن عمل کنیم اصطلاحاً آن را دلالت ظاهر گویند ولی اگر مفهوم مرجوح یا معنایی که به مرجوح متمایل است را بگیریم اصطلاحاً تأویل و دلالت حاصل دلالت تأویلی نامیده می شود. به عبارت دیگر عمل به معنای غیر ظاهر را تأویل گویند چنانکه در مثالهای قبل در عبارت واعبدر یک حتی یاتیک الیقین مفهوم دوم یعنی عبادت برای رسیدن به یقین است را بگیریم در واقع ترجیح مرجوح به راجح خواهد بود. و نوعی تأویل و یا در ماده ۴۱۲ قت آن مفهومی که حاکی از پذیرش منفی بودن دارایی برای صدور حکم توقف بود را می گرفتیم اصطلاحاً آن را تأویل می گویند. <a class="artref" href="/ماده/ماده-200-a_0815110235845">ماده ۲۰۰ ق.م</a> مقرر میدارد اشتباه وقتی موجب عدم نفوذ معامله است که مربوط به خود موضوع معامله باشد در اینجا دو مفهوم به ذهن متبادر میشود الف منظور از عدم نفوذ بطلان معامله است (ب) منظور از عدم نفوذ غیر نافذ است. چنانچه مقصود از عدم نفوذ را بطلان بدانیم نوعی تأویل یعنی ترجیح مفهوم ضعیف و مرجوح به مفهوم راجح است. <a class="artref" href="/ماده/ماده-852-a_0815110236499">ماده ۸۵۲ ق.م</a> نیز مقرر می دارد. اگر حمل در نتیجه جرمی سقط شود موصی به به ورثه او می رسد مگر اینکه جرم مانع ارث باشد با توجه بر <a class="artref" href="/ماده/ماده-851-a_0815110236498">ماده ۸۵۱ ق.م</a> که مقرر میدارد وصیت برای حمل صحیح است لیکن تملک او منوط است بر اینکه زنده متولد شود در اینجا چنین استفاده میشود که دلالت تأویل مورد نظر قانونگذار است یعنی دلالتی که برخلاف ظاهر است و به نوعی ترجیح مفهوم ضعیف بر مفهوم راجح است. ز دلالت اجمالی هرگاه از یک عبارت دو معنی و مفهوم بنحو تساوی به ذهن متبادر گردد آن را اصطلاحاً اجمال و دلالت حاصل را دلالت اجمالی گویند. چنانچه در عبارت من بنته فی بیته یعنی کسی که دختر او در خانه اوست دو مفهوم به ذهن متبادر میشود یکی دختر پیامبر (ص) در خانه اوست که منظور حضرت علی (ع) است و دیگر کسی که دختر او در خانه پیامبر (ص) است که مقصود خلیفه اول اهل تسنن ابوبکر صدیق م. ب.. بنابراین عبارت مجمل است و به یک میزان به هر دو معنی محتمل است در مواردی که اجمال وجود دارد باید به اصل عملیه رجوع شود. و یا در عبارت