اقسام منطوق

الف) منطوق صریح صریح عبارت از آن است که مدلول مطابق کلام باشد به عنوان مثال در <a class="artref" href="/ماده/ماده-24-a_0815110235668">ماده ۲۴ ق.م</a> آمده است: هیچ کس نمی تواند طرق و شوارع عامه و کوچه هایی را که مسدود نیست تملک نماید یا <a class="artref" href="/ماده/ماده-214-a_0815110235859">ماده ۲۱۴ ق.م</a> بیان میدارد مورد معامله باید مال یا عملی باشد که هر یک از متعاملان تعهد تسلیم یا ایفای آن را میکنند یا در <a class="artref" href="/ماده/ماده-25-a_0815110235669">ماده ۲۵ ق.م</a> مقرر شده مورد معامله باید مالیت داشته و متضمن منفعت عقلایی مشروع باشد و همچنین <a class="artref" href="/ماده/ماده-216-a_0815110235861">ماده ۲۱۶ ق.م</a> اظهار داشته مورد معامله باید مبهم نباشد؛ مگر در موارد خاصه که علم اجمالی به آن کافی است. ب منطوق غیر صریح آن عبارت از مدلولی است که از لوازم و سیاق کلام به دست آید که از طریق دلالت اقتضایی یا دلالت تنبهی و یا دلالت اشاره ای حاصل میشود مانند و اسئل القریه که به دلالت اقتضای عبارت را به معنی و اسئل اهل القریه؛ یعنی سؤال کن از اهل قریه استنباط می کنیم. مقصود از دلالت اقتضا آن است که جزئی از اجزای کلام در عبارت نباشد، ولی برحسب اقتضا فهمیده شود. در <a class="artref" href="/ماده/ماده-954-a_0815110236603">ماده ۹۵۴ ق.م</a> آمده است: در کلیه عقود جائزه به موت احد طرفین منفسخ می شود و همچنین به سفه در مواردی که رشد معتبر است. هر چند جنون نیامده است؛ ولی به حکم اقتضا آن را در کلام مقنن در تقدیر می گیرند.