الزام به تسلیم مبیع — احراز وقوع عقد بیع

۱ - احراز وقوع عقد بیع. احراز عدم تحویل مبیع به مشتری اصل بر عدم تحویل است. اگر موعدی برای تحویل مبیع پیش بینی شده باشد، زمان آن فرا رسیده باشد. نکته عدم پرداخت ثمن معامله توجیهی برای عدم تحویل مبیع محسوب نمی شود زیرا مطابق ماده ۳۶۲ قانون مدنی به مجرد وقوع بیع مشتری مالک مبیع می گردد، مگر اینکه فروشنده تحت شرایط مندرج در قانون مدنی به حق حبس استناد نماید. بر اساس ماده ۳۶۷ قانون مدنی تسلیم عبارت است از دادن مبیع به تصرف مشتری به نحوی که متمکن از انحاء تصرفات و انتفاعات باشد و قبض عبارت است از استیلاء مشتری بر مبیع وفق بند ۳ ماده ۳۶۲ قانون مدنی یکی از آثار اصلی بیع التزام فروشنده به تسلیم مبیع است. بنابراین به محض وقوع عقد یعنی ایجاب و قبول مالکیت به خریدار انتقال می یابد. فروشنده نمی تواند بدون دلیل از تسلیم مبیع امتناع نماید. اگر موعدی برای تسلیم مبیع در نظر گرفته نشود تسلیم باید فوراً انجام گردد. تسلیم نه تنها نسبت به خود مبیع انجام می گیرد، بلکه بر اساس ماده ۳۸۳ قانون مدنی باید نسبت به اجزاء و توابع مبیع نیز اجرا شود زیرا فرض این است که آنها نیز داخل در بیع هستند. مقصود از توابع اشیایی است که برای استعمال و بهره برداری مبیع ضرورت دارد مثل سوئیچ یا زاپاس اتومبیل مواد ۳۳۸، ۳۳۹، ۳۴۱ ۳۶۲، ۳۶۷، ۳۶۸، ۳۶۹، ۳۷۰، ۳۷۱، ۳۷۶، ۳۷۷ و ۳۸۳ قانون مدنی قاعده فقهی الحاکم ولی الممتنع ماده ۲۳۷ قانون مدنی اصل عدم دخول توابع در مبیع ماده ۳۵۹ قانون مدنی؛ اصل عدم تحویل مبیع هزینه دادرسی و صلاحیت دادگاه باید تقویم شود، اما اگر مبیع غیر منقول باشد، صرفاً از مرجع صالح: اگر مال منقول باشد، دادگاه محل انعقاد عقد، محل تسلیم مبیع و نیز محل اقامت خوانده صالح به رسیدگی اند، اما اگر مبیع غیر منقول باشد، حوزه قضایی محل وقوع مال صلاحیت رسیدگی دارد. تسلیم مبیع باید به گونه ای باشد که عرف خریدار را مسلط بر مال بداند همان طور که ماده ۳۶۹ قانون مدنی مقرر کرده است تسلیم به اختلاف مبیع به کیفیات مختلفه است و باید به نحوی باشد که عرفاً آن را تسلیم گویند. دکتر کاتوزیان در جلد اول عقود معین صفحه ۱۶۶ می نویسد: برای مثال قلم خود نویسی که فروخته میشود، زمانی در اختیار مشتری است که فروشنده آن را به دست خریدار یا نماینده او بدهد، در حالی که تسلیم اتومبیل یا خانه با دادن کلید آن انجام می پذیرد و تسلیم زمین غیر محصور با دادن سند مالکیت زمین و رفع موانع تصرف در آن محقق می گردد.» - نحوه تسلیم مبیع در صورتی که مبیع عین معین باشد، تسلیم آن صرفاً یک ایفای تعهد است که فردی از افراد کلی معین شود و به تصرف خریدار داده شود. به این جهت مبیع و دیگری ایفای تعهد شهیدی حقوق مدنی ۶، ص ۳۷).