الزام به ثبت واقعه ازدواج ارکان دعوا — سابقاً بین زوجین بدون رعایت مقررات قانونی

۱ - سابقاً بین زوجین بدون رعایت مقررات قانونی جهت ثبت ازدواج عقد نکاح منعقد شده باشد. نکاح باید دائم باشد و اگر موقت بوده زوجه باردار یا صاحب فرزند باشد یا طرفین توافق به ثبت نمایند یا اینکه قبلاً ضمن عقد چنین توافق کرده باشند که در آینده نکاح را ثبت نمایند مواد ۲۰) و ۲۱ قانون حمایت خانواده. مدعی وقوع نکاح از طریق شهادت شهود اسناد و مدرک های عادی یا رسمی می تواند ادعای خویش مبنی بر ازدواج شفاهی یا خارج از دفتر ثبت ازدواج را در دادگاه به اثبات برساند. بنا بر نظر اکثر فقها و حقوق دانان و تصریح ماده ۱۰۶۲ قانون مدنی نکاح با ایجاب و قبول حتی به فارسی هم منعقد میشود با این شرط که حتماً به زبان جاری شود. بنابراین معاطات در نکاح راه ندارد. مثلاً زن بگوید خود را با مهر معلوم به ازدواج تو درآوردم و مرد هم بگوید قبول کردم. این دعوا معمولاً زمانی مطرح میشود که طرفین خارج از چهارچوب و آنچه قانون بیان کرده صیغه شرعی (فارسی یا عربی جاری و عقد نکاح دائم منعقد میکنند. یا نکاح موقت منعقد کرده و یکی از شروط سه گانه مندرج در ماده ۲۱ قانون حمایت خانواده وجود داشته باردار شدن زوجه الزام به توافق طرفین یا شرط ضمن عقد، ولی ی. ا. ط. از ثبت آن امتناع می ورزد. قانون گذار در مواد ۲۰ و ۲۱ قانون مزبور ثبت ازدواج دائم و موقت (با وصفی که گفته شد) را الزامی دانسته و در ماده ۴۹ عدم ثبت ازدواج توسط مرد را جرم انگاری و برای آن مجازات تعیین کرده است. اما جرم دانستن خودداری از ثبت ازدواج به منزله بطلان عقد نکاح نیست، بلکه نکاح در صورت وجود شرایط صحت عقد به اعتبار خود باقی است و زوج صرفاً به دلیل عدم رعایت مقررات قانونی و سرپیچی از آن تنبیه می شود. خواهان می تواند از طریق شهادت شهود، اقرار خوانده مکاتبات و مکالمات یا پیامک های ردوبدل شده، زندگی مشترک در زیر یک سقف را به عنوان دلایل و امارات جهت اثبات دعوای خویش مطرح کند. از جمله دلایلی که باعث می شود ازدواج بدون ثبت در دفتر ازدواج منعقد شود میتوان به این موارد اشاره کرد: پنهان نمودن رابطه عدم اجازه ازدواج توسط زن اول شرایط اضطراری و فورس ماژور و عدم دسترسی به محضر و ناممکن بودن ثبت نکاح در آن موقعیت.