الف دولت با نمایندگی وزارت مسکن و شهرسازی — پس ارض موات عبارت از زمینی است

مجموعه بخشنامه های ثبتی تا اول مهرماه ۱۳۹۵، بند ۳۴۶ تقاضای ثبت اراضی موات فقط از دولت پذیرفته خواهد شد. ۱۳۶۵، بند ۲۶۰ قبول درخواست ثبت معادن و اراضی ملکی اشخاص که مشتمل بر معادن است ب. ت. ب. قانون و مقررات مصوبه به عمل می آید. زمین هایی که بر مبنای آیین نامه اجرایی قانون اخیر مصوب ۱۳۷۱ به تملک دولت در آمده اند، ولی سند مالکیت آنها به نام دولت صادر نشده است. موات در لغت به معنی بی جان مرده زمین خشک و بایر و خالی از سکنه و زمین ویران که مالک نداشته باشد و همچنین به عنوان ویژگی زمین فاقد کشت و و زرع و ابنیه و بی صاحب ذکر شده است. برخی از استادان موات را اصطلاح سبک شده اصطلاح اراضی موات دانسته اند و این گونه اراضی را زمین های غیر آبادی توصیف نموده اند که سابقه مالکیت خصوصی آنها، مجهول است و فعلاً هم مالک ندارد و ضمناً کسی به زراعت و احداث بنا در آنها، مشغول نیست. پاره ای از نویسندگان زمینی را که مالک نداشته باشد و ضمناً هیچ کس به هیچ مورد از موارد انتفاع از آن منتفع نشود، موات خوانده اند. بعضی نیز، زمین موات را زمینی دانسته اند که مالکی از انسانها ندارد و هیچ کس از آن بهره برداری نمی کند. پس ارض موات عبارت از زمینی است که به دلیل معطل ماندن و یا عدم امکان دسترسی به آن از حیز بهره برداری افتاده باشد و اطلاق موات بر آن به همین دلیل است. در فقه امامیه زمین موات را از انفال و متعلق به معصوم (ع) به شمار آورده و زمینی دانسته اند که به دلیل معطل بودن نیزار بودن عدم آب رسیدن به آن و یا عدم استیلای آب بر آن مورد بهره برداری قرار نمی گیرد و یا این که آب و یا خاک آن را فرا گرفته و پوشانده باشد و یا شوره زار گردد و یا بر اثر علل و عوامل دیگر از حیز انتفاع خارج شده باشد و برخی از فقیهان نیز گفته اند احیای اراضی موات در زمان حضور معصوم (ع)، نیاز به اذن او دارد. بر اساس ماده ۱ مصوبه شماره ۳۵۱۰ د ش مورخ ۱۳۷۲/۹/۱۵ شورای عالی اداری کلیه وظایف سازمان مسکن در بخش زمین و مسکن به استثنای ساختمان های دولتی همچنین وظایف اجرایی وزارتخانه مسکن و شهرسازی در زمینه ساخت و ساز مسکن و نیز وظایف بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در محدوده شهرها، در سازمان زمین شهری ادغام و سازمان مذکور به سازمان ملی زمین و مسکن تغییر نام داده است. دهخدا علی اکبر لغت نامه جلد اول همان منبع صفحه .. معین دکتر محمد - فرهنگ فارسی جلد چهارم همان منبع صفحة ۴۴۱۶. انوری دکتر حسن - فرهنگ بزرگ سخن جلد هفتم، همان منبع، صفحة ۷۴۴۷. جعفری لنگرودی دکتر محمد جعفر مبسوط در ترمینولوژی جلد اول همان منبع، صفحه ۲۵۱. انصاری مسعود و طاهری دکتر محمد علی - دانشنامه حقوق خصوصی جلد سوم همان منبع، صفحه ۲۰۱۸. حسینی، سید جعفر و مکارم، م - مالکیت زمین در اسلام انتشارات دفتر انتشارات اسلامی نوبت چاپ نامعلوم، صفحه ۷. انصاری، مسعود و طاهری دکتر محمد علی - دانشنامه حقوق خصوصی، جلد اول، همان منبع، صفحه ۱۹۰. نجفی، محمد حسن - جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد شانزدهم، بیروت دار الاحیاء التراث، صفحة به نظر برخی از فقیهان متأخر اراضی موات زمین هایی هستند که هر چند سابقه مالکیت و احیاء داشته اند ولی از طرف مالکان آنها رها شده اند و بر اثر مرور زمان بلا مالک مانده اند و بنابراین در حکم موات بالاصاله هستند و جزء انفال» محسوب می شوند و احیای آنها نیاز به إذن حاکم شرع و یا خرید از او ندارد و به صرف احیاء و عمران از سوی احیاء کننده، تملک می شوند. این گروه از فقیهان همچنین گفته اند اراضی موات بالعرض آن است که مالک دارد و بلا مالک محسوب نمی شود. اما مالک آن شناخته و مشخص نیست و به این گونه اراضی مجهول المالک گفته میشود و اگر کسی بخواهد آنها را احیاء کند، احتیاط است که از حاکم شرع اجازه بگیرد.